VII SA/Wa 1335/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędziowie sędzia WSA Artur Kuś, asesor WSA Aneta Żak (spr.), Protokolant st. spec. Eliza Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skarg Wspólnoty Mieszkaniowej przy [...] w K. i K. L. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 marca 2023 r. znak: DOZ-OAiK.650.410.2022.BKW w przedmiocie nakazu przywrócenia zabytku do jak najlepszego stanu oddala skargi

Zaskarżoną decyzją z 30 marca 2023 r. znak: DOZ-OAiK.650.410.2022.BKW Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: MKiDN), działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 45 ust. 1 pkt. 2, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 840; dalej jako: u.o.z.) oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołań K. L. oraz Wspólnoty Mieszkaniowej kamienicy przy ul. [...] w K. od decyzji M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...]kwietnia 2022 r., [...] nakazującej A. N. i A. N., współwłaścicielom kamienicy, przywrócenie elewacji podwórzowej kamienicy w pasie parteru skrzydła od strony ul. [...] do jak najlepszego stanu, poprzez wstawienie w przywróconą wnękę okienną odtworzonej pierwotnej stolarki okiennej, tj. okna krosnowego całkowicie zabudowującego arkadę z łukowym nadświetlem dzielonym szprosami w formie "słoneczka", o profilu przyszybowym w kształcie skośnej fazy z uskokami pod kątem prostym na obrzeżu - analogicznie do zachowanych w pasie I i II piętra elewacji podwórzowej skrzydła kamienicy od ul. [...], w terminie do 31.12.2022 r. - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wskazanego przez organ I instancji terminu wykonania nakazanych robót (tj.: do 31.12.2022 r.) i wyznaczył termin wykonania nakazanych prac do 31.12.2023 r., zaś w pozostałej części utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Narożna kamienica położona przy ul. [...] w K. wpisana jest do rejestru zabytków decyzją z [...] marca 1968 r. nr [...], zmienioną decyzją nr [...] z [...] września 2014 r. Kamienica położona jest na obszarze układu urbanistycznego K. ze S. - wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzją z [...] lutego 1934 r., a także na obszarze historycznego zespołu Miasta K., uznanego za pomnik historii zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 8 września1994r. (M.P. Nr 50, poz. 418). Kamienica leży również w granicach obszaru wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zarówno pierwotna decyzja z 1968 r. wpisująca kamienicę do rejestru zabytków, jak i późniejsza decyzja nr [...], rozszerzająca zakres ochrony, jednoznacznie wskazują, że najcenniejszym elementem przedmiotowej kamienicy jest jej najstarsza część - tj. pierwsze trzy kondygnacje budynku frontowego i oficyn, pochodzące jeszcze sprzed nadbudowy dokonanej w roku 1928. Ww. decyzją z 8 kwietnia 2022 r. wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek decyzji kasacyjnej MKiDN z 25 listopada 2019 r., znak DOZ-OAiK.650.795.2019.BKW, M. Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej jako: MWKZ) nakazał A. N. i A. N., współwłaścicielom przedmiotowej kamienicy, przywrócenie elewacji podwórzowej kamienicy w pasie parteru skrzydła od strony ul. [...] do jak najlepszego stanu poprzez wstawienie w przywróconą wnękę okienną odtworzonej pierwotnej stolarki okiennej, tj. okna krosnowego całkowicie zabudowującego arkadę z łukowym nadświetlem dzielonym szprosami w formie "słoneczka", o profilu przyszybowym w kształcie skośnej fazy z uskokami pod kątem prostym na obrzeżu - analogicznie do zachowanych w pasie I i II piętra elewacji podwórzowej skrzydła kamienicy od ul. [...], w terminie do 31.12.2022 r. MWKZ wyjaśnił, że decyzją nr 441/04 z 14 września 2004 r. dopuścił przekształcenie otworu okiennego na parterze dziedzińca wewnętrznego w trzeciej osi od bramy wjazdowej po prawej stronie i umieszczenie w tak powstałej wnęce klimatyzatorów oraz urządzeń wentylacji mechanicznej. Wskazał ponadto, że w wyniku sporu toczącego się pomiędzy współwłaścicielami kamienicy instalacja klimatyzacji została przeniesiona - centrala klimatyzacyjna została umieszczona w przestrzeni sufitu zaplecza sklepu R., zaś czerpnia i wyrzutnia mają swoje wyloty zamaskowane w witrynie lokalu. Organ wskazał, że aktualnie miał na uwadze, iż w niemal dwudziestoletnim okresie, jaki upłynął od momentu dopuszczenia takiego rozwiązania, kurczący się w drastyczny sposób zasób pierwotnej, nie zmienionej substancji zabytkowej zespołu zabudowy Stradomia, wpłynął znacząco na założenia obowiązującej obecnie doktryny konserwatorskiej. Jak wskazał, znaczny stopień dewastacji i utraty materii zabytkowej kamienicy przynosi szereg nowych okoliczności, jakie należy rozważyć przy określeniu dopuszczalności zaistniałych przekształceń budynków objętych różnymi formami ochrony konserwatorskiej, bądź jej braku. Organ podkreślił, że układ przestrzenny K. i S. jest zasadniczo kreacją skończoną, będącą świadectwem jej wielusetletniej historii oraz czytelnym zapisem przemian i przekształceń jakim w ciągu wieków podlegała. Obszar ten wymaga konserwacji i rewaloryzacji, a ponadto, powinien być chroniony jako bezpośrednie otoczenie historycznego centrum K. MWKZ wskazał, że kierując się zapisami art. 45 ust. 1 pkt 5 u.o.z., wypełniając spoczywający na nim obowiązek dbałości o interes społeczny jakim jest ochrona zabytku, odrębną decyzją nakazał doprowadzenie zabytku do jak najlepszego stanu poprzez zdemontowanie przez współwłaściciela budynku K. L. samowolnie dokonanego zamurowania współczesnymi materiałami budowlanymi wnęki mieszczącej uprzednio urządzenia wentylacyjne i klimatyzacyjne, a następnie, wobec stwierdzenia, że wydane w 2004 r. pozwolenie konserwatorskie zezwalające na zamontowanie w przedmiotowej wnęce urządzeń wentylacji mechanicznej stało się bezprzedmiotowe, dążąc do przywrócenia jak najlepszego stanu chronionej prawem elewacji podwórzowej dziedzińca kamienicy, nakazał współwłaścicielom: A. N. i A. N. odtworzenie pierwotnego, oryginalnego rozwiązania. Wyjaśniając powody, jakie stały za adresowaniem nakazu do ww. osób organ wyjaśnił, że miał na uwadze, iż blenda okienna będąca przedmiotem niniejszego postępowania, zgodnie z zapisami umowy ustanowienia odrębnej własności zawartej w formie aktu notarialnego z [...] grudnia 1998 roku, znajduje się w obrysie wyodrębnionych lokali usługowych nr [...] i [...], będących własnością A. N. i A. N. W wyniku rozpoznania odwołań K. L. oraz Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w K. wniesionych od ww. decyzji do MKiDN, tenże organ odwoławczy wydał opisaną na wstępie decyzję z 30 marca 2023 r. W jej uzasadnieniu MKiDN wskazał, że w myśl art. 45 ust. 1 pkt 2 i 5 u.o.z., w przypadku gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru roboty budowlane lub inne działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności, albo zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie. Wybór jednej z dwóch ewentualności, jakie daje przywołany przepis jest uzależniony od ustaleń stanu faktycznego i oceny, do jakiego stopnia bezprawne działania niekorzystnie wpłynęły na wartości zabytku, oraz czy możliwe lub celowe jest przywrócenie zabytku do stanu poprzedniego. W niniejszej sprawie zastosowany został nakaz przywrócenia zabytku do jak najlepszego stanu. Minister wskazał, że w sprawie ustalono, iż dla objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości zabudowanej zabytkową kamienicą prowadzona jest księga wieczysta o nr [...]. Współwłaścicielami tej nieruchomości w 57/1000 części na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej oraz właścicielami wyodrębnionych lokali usługowych [...] i [...] (drogeria [...]), dla których prowadzone są odpowiednio księga wieczysta [...] i [...], jest A. N. i A. N. Małżonkowie A. i A. Z. są współwłaścicielami nieruchomości w 35/1000 części na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej oraz właścicielami wyodrębnionego lokalu usługowego [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta [...]. Na K. L. została przeniesiona własność lokali będących wcześniej własnością spółki M. sp. z o.o. oraz małżeństwa J. i A. P., a także lokalu nr [...] stanowiącego część dawnego lokalu [...] od strony dziedzińca. W obiekcie wyodrębnionych zostało 69 lokali, zatem z mocy prawa w/w budynku powstała Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...]. Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], części wspólne budynku po wyodrębnieniu lokali to: klatka schodowa, mury zewnętrzne i konstrukcyjne, stropy oraz wszystkie instalacje. Jedynym przedstawicielem Zarządu Wspólnoty jest K. L., jednocześnie będący właścicielem lokali mieszkalnych w ww. kamienicy, w tym lokali położonych nad lokalami [...] i [...] oraz na mocy umowy ustanowienia odrębnej własności lokali zawartej w formie aktu notarialnego z [...].12.1998 r. uprawnionym do zarządzania oraz korzystania z części wspólnych budynku (m.in. dziedzińca - poza wytyczonym przez strony w projekcie podziału budynku - dojściem do lokalu nr [...], o którym mowa w § 4 lit. b ww. umowy, klatek schodowych i "elewacji budynku po obrysie zajmowanych lokali" oraz dachu), poza wskazanymi w treści tej umowy częściami wspólnymi. Zgodnie z § 5 umowy ustanowienia odrębnej własności z 03.12.1998 r., współwłaściciele ustalili sposób zarządu i zasady gospodarowania nieruchomością wspólną jak również dokonali podziału do użytkowania obejmującego części wspólne budynku oraz działki. Zgodnie z § 5 pkt 8 ww. umowy każda ze stron współwłaścicieli zarządza, administruje i użytkuje swoją wydzieloną częścią. Organ w odniesieniu do powyższego stwierdził, że w wyniku podziału quoad usum współwłaściciele, pozostając współposiadaczami samoistnymi rzeczy wspólnej, uzyskują posiadanie zależne części rzeczy, nie przysługuje im jednak jakiekolwiek prawo rzeczowe do wydzielonej części rzeczy wspólnej (por. J. Ignatowicz [w:] Kodeks cywilny, Komentarz. 1972, s. 257). MKiDN wskazał, że z ww. umowy wynika, że K. L. ma prawo do zarządzania oraz korzystania z dziedzińca - poza wytyczonym przez strony w projekcie podziału budynku - dojściem do lokalu nr [...], o którym mowa w § 4 lit. b umowy i "elewacji budynku po obrysie zajmowanych lokali"- co powoduje, iż powinien być uznany za stronę postępowania. Minister wyjaśnił następnie, że adresatem nakazu z art. 45 u.o.z. na mocy art. 45 ust. 3 w zw. z art. 44 ust. 4 tej ustawy jest osoba, która dopuściła się naruszenia przepisów o zabytkach oraz wskazał, że okolicznością bezsporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje całkowite zastąpienie okna będącego przedmiotem sporu blendą, bez stosownego pozwolenia konserwatorskiego. Zdaniem MKiDN, wbrew zarzutom odwołujących się, prawidłowo organ I instancji obowiązek wykonania nakazanych działań adresował do współwłaścicieli wyodrębnionych lokali usługowych [...] i [...], w których mieści się drogeria [...]. Wprawdzie nie pozostawia, zdaniem organu, wątpliwości, że wykonanie robót nastąpiło przez najemcę lokalu nr [...], tj. R. sp. z o.o., niemniej, jak uznał MKiDN, adresatem obowiązku zasadnie wskazano współwłaścicieli wyodrębnionego lokalu, bowiem to na nich bezpośrednio ciążą obowiązki określone w art. 5 u.o.z. związane z dbaniem o zabytek. W ocenie Ministra, organ I instancji miał podstawy do wydania decyzji zobowiązującej do przywrócenia części elewacji do najlepszego stanu w określony w orzeczeniu sposób. Celem nakazanych działań jest przywrócenie kamienicy cech sprzed podjęcia zakwestionowanych działań oraz walorów zabytkowych utraconych w wyniku ich przeprowadzenia. MKiDN wskazał, że w aktach sprawy znajdują się protokoły z komisji konserwatorskich, w których nie podnoszono kwestii zamurowania otworu okiennego (wykonania blendy). Wyjaśniając okoliczności, w jakich doszło do tej zmiany, obniżającej walory zabytkowe zabytkowej kamienicy, do których należy m.in. kompozycja elewacji i składające się na nią wypełnienia otworów okiennych, organ wskazał, że zmiany w zakresie przedmiotowego otworu okiennego obejmowało pozwolenie MWKZ nr 441/04 z 14.09.2004 r. na przebudowę w poziomie piwnic i parteru istniejących lokali handlowych dla potrzeb sklepu sieci "[...]" z wewnętrznymi instalacjami: elektryki, wod-kan, wentylacji i klimatyzacji oraz znak reklamowy sklepu. Dokumentacja projektowa z lipca 2004 r. autorstwa arch. M. D. przewidywała wykonanie częściowego wypełnienia otworu okiennego na parterze dziedzińca wewnętrznego w trzeciej osi od bramy wjazdowej po prawej stronie drewnem w miejsce przeszklenia górnej części okna oraz umieszczenie we wnęce (od strony dziedzińca) okiennej klimatyzatorów oraz urządzeń wentylacji mechanicznej według projektu branżowego. Od wewnętrznej strony lokalu miała zostać wzniesiona ścianka z cegły pełnej, a remont okna, tj. pozostawionej stolarki okiennej wraz z kratą, miał zostać przeprowadzony razem z remontem elewacji od dziedzińca. Ściana podparapetowa miała pozostać bez zmian. Pozwolenie zostało wydane na rzecz najemcy lokalu nr [...] (R. sp. z o.o.), stanowiącego współwłasność A. N. i A. N. W odniesieniu do tych ustaleń organ odwoławczy stwierdził, że w zakresie otworu okiennego inwestycja nie została realizowana zgodnie z przywołanymi przewidywanymi rozwiązaniami zaakceptowanymi przez organ konserwatorski. Nie została zachowana stolarka okienna ani krata, wyburzony został mur podokienny, a w utworzonej okratowanej w dolnej części wnęce umieszczono zewnętrzne jednostki klimatyzacji. W miejsce otworu okiennego wykonana została blenda. Organ odwoławczy stwierdził zarazem, że kwestią sporną między stronami jest to, czy w wyniku realizacji ww. robót budowlanych, prowadzonych na podstawie ww. pozwolenia konserwatorskiego z 14.09.2004 r. nastąpiło trwałe zamurowanie otworu okiennego (wykonanie blendy) i tym samym jego likwidacja (jak twierdzą K. L. i Wspólnota) czy też nietrwałe przesłonięcie, tymczasowe zaślepienie otworu poprzez wstawienie niepowiązanej z murem ścianki o grubości 25 cm (wg uczestników postępowania). Organ stwierdził jednakże, że intencje najemcy oraz współwłaścicieli lokalu nr [...] pozostają bez wpływu na ocenę przekształceń otworu okiennego dokonanych zarówno przez inwestora R. sp. z o.o. (niezgodnie z uzyskanym pozwoleniem konserwatorskim z 2004 r.), jak przez K. L. (bez stosownego pozwolenia), polegających na wzniesieniu muru podparapetowego oraz ściany wypełniającej wnękę okienną ponad nim (spłycającej ją) wraz ze zdemontowaniem istniejących do 2016 r. urządzeń wentylacji i klimatyzacji lokalu nr [...]. Jak wyjaśnił Minister, tak czy inaczej bowiem, pozwolenie konserwatorskie na podstawie którego prowadzone były roboty budowlane nie przewidywało wykonania blendy w jej obecnie istniejącym kształcie. Organ wskazał, że konflikt toczący się pomiędzy większościowym a mniejszościowymi współwłaścicielami kamienicy spowodował przeniesienie urządzeń klimatyzacji do wnętrza lokalu drogerii [...]. Centrala klimatyzacyjna została umieszczona w przestrzeni sufitu zaplecza sklepu, zaś zamaskowane wyloty czerpni i wyrzutni zostały umieszczone, jako doraźne rozwiązanie, na elewacji frontowej w witrynie lokalu. MWKZ decyzją z 8 kwietnia 2022 r. pozwolił A. N. i A. N. m.in. na przeniesienie czerpni i wyrzutni z układu wentylacji mechanicznej oraz jednostek zewnętrznych klimatyzacji z podwórza ponad dach. Powyższe okoliczności doprowadziły do sytuacji, w której, w ocenie organu odwoławczego, uzasadnione było nakazanie przywrócenia zabytku do jak najlepszego stanu w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 i 5 u.o.z. MKiDN stwierdził, że zasadne było uznanie przez organ I instancji za najlepszy stan do jakiego można doprowadzić zabytek - demontaż wtórnego zamurowania współczesnym materiałem (nie cegłą pełną, jak wynika z fotografii znajdujących się w aktach, na których widać odmienny zarys elementów wzniesionego wypełnienia), łącznie ze ścianą podparapetową (usuniętą, a następnie odtworzoną bez pozwolenia), blendy okiennej na parterze dziedzińca wewnętrznego w trzeciej osi od bramy wjazdowej po prawej stronie, a następnie, po przywróceniu wnęki okiennej, odtworzenie usuniętej stolarki okiennej w całości, zgodnie z rozstrzygnięciem zawartym w kontrolowanej w tej sprawie decyzji organu I instancji. Na dokonane rozstrzygnięcie, jak wskazał organ odwoławczy, pozostają bez wpływu podnoszone przez odwołujących się pozostałe okoliczności, w szczególności: uwzględnienie zamurowania okna z lokalu nr [...] w dokumentacjach projektowych, które stanowiły podstawę do wydanych przez organ pierwszej instancji pozwoleń; rysunek arch. B. G. wykonany w ramach nadzoru autorskiego nad pracami przy elewacji prowadzonymi na podstawie pozwolenie konserwatorskiego nr 763/14 z 08.08.2014 r., zgodnie z którym należało na wzniesionym murku wyprofilować parapet oraz docelowo powierzchnię wnęki wyrównać i zatynkować. Nie stanowią ani nie zastępują bowiem pozwolenia konserwatorskiego wydawanego po rozpatrzeniu wniosku na dokonane zamurowanie wnęki okiennej w obecnym jej kształcie, podobnie jak zalecenie w protokole z komisji konserwatorskiej z 23.09.2015 r. zlikwidowania, licznie występujących na elewacjach wewnętrznych, jednostek klimatyzatorów i innych instalacji z nimi powiązanych; uchwała Wspólnoty w sprawie demontażu urządzeń z dziedzińca (12.11.2015 r.), jego zadaszenia (nr 8 również 12.11.2015 r.) i podpiwniczenia (nr 12/2016 z 29.06.2016 r.), zakończenia remontu elewacji (nr 12/2018 z 09.08.2018 r.) oraz ocena świadka D. D. (ówczesnej zastępcy Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków), która na rozprawie w 14.11.2019 r. zeznała, że "murek powinien istnieć". Nieuprawnione jest również, zdaniem organu, domniemanie, że zgoda taka nastąpiła na podstawie odnotowania w protokole z komisji konserwatorskiej z 27.07.2016 r., by wykonana ścianka została wykończona parapetem; brak zastrzeżeń, co do wnęki w protokołach odbiorów prac konserwatorskich i budowlanych przy elewacjach (częściowe i końcowy); brak odpowiedzi organu pierwszej instancji na zawiadomienie o wykuciu otworu okiennego oraz skuciu odtworzonego murku przez A. N.; brak merytorycznej odpowiedzi tego organu na wniosek z 11.03.2019 r. o jednoznaczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zasadności i poprawności odtworzenia rozebranego murku podparapetowego. Odnosząc się do treści przedstawionej przez strony opinii inż. W. Ż. z października 2018 r. organ stwierdził, że dotyczy ona oceny prac wykonanych przez inwestora R. sp. z o.o. (przebudowa lokalu) oraz "obecnie" wykonywanych przez K. L. (remont elewacji) w kontekście odpowiednio zatwierdzonego przez organ architektoniczno-budowlany projektu z lipca 2004 r. i pozwoleniem organu architektoniczno - budowlanego na budowę z 2015 r. Jakkolwiek jest pomocna dla ustalenia stanu faktycznego w sprawie, nie zawiera oceny zgodności podjętych działań z wydanymi pozwoleniami konserwatorskimi. Organ podkreślił zarazem, że dokumentacja projektowa dotycząca prowadzonego remontu elewacji nie obejmowała przebudowy elewacji w zakresie przedmiotowej wnęki okiennej (jej spłycenia i odtworzenia podoknia) ani demontażu znajdujących się w niej urządzeń, które to stały się przedmiotem sporu. Organ odwoławczy uznał, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie jest konieczne rozstrzygnięcie kwestii, czy w wyniku prac przeprowadzonych przez Rossmann część elewacji w obrębie otworu okiennego na parterze dziedzińca wewnętrznego w trzeciej osi od bramy wjazdowej po prawej stronie stała się częścią nieruchomości wspólnej, a nie lokalu nr [...]. Prace te nie zostały bowiem wykonane zgodnie z pozwoleniem konserwatorskim z 2004 r., a tego dotyczy zaskarżona decyzja. Jednocześnie aktualne opracowanie otworu nastąpiło w wyniku działań wykonanych przez K. L. bez pozwolenia konserwatorskiego. Stan faktyczny z wykonaną blendą w miejsce stolarki okiennej i otworzonym podokniem nie odpowiada stanowi, który obejmowało pozwolenie konserwatorskie z 2004 r. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji trafnie w odniesieniu do dokonanych ustaleń stwierdził, że działaniem najbardziej prawidłowym ze stanowiska konserwatorskiego jest przywrócenie oryginalnych rozwiązań projektowych kompozycji elewacji z roku 1928. Zaznaczył przy tym, iż stan historyczny kamienicy do zgodności z którym należy dążyć przy realizacji niniejszej decyzji jest możliwy do ustalenia w oparciu o materiały znajdujące się w zasobach archiwum tut. Urzędu. Przywrócenie zabytku do wskazanego w zaskarżonej decyzji najlepszego stanu jest możliwe i konieczne. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie świadczy o zarzucanym braku bezstronności organu i działaniach na szkodę odwołujących się, ale jego celem jest ochrona zabytku. MWKZ uwzględnił przy tym wydanie jednocześnie pozwolenia konserwatorskiego z 2022 r. A. N. i A. N. m.in. na "przeniesienie czerpni i wyrzutni z układu wentylacji mechanicznej oraz jednostek zewnętrznych klimatyzacji z podwórza ponad dach" i przyjął najkorzystniejsze dla kompozycji elewacji rozwiązanie. Korygując swoją decyzją wyznaczony adresatom decyzji termin wykonania nakazanych czynności, organ odwoławczy uwzględnił czas, jaki upłynął od wydania tego orzeczenia do dnia rozpatrzenia odwołania, a także konieczną ze względów technicznych kolejność wykonywania nakazanych działań, tj. konieczność uprzedniego demontażu wtórnego zamurowania blendy okiennej przez K. L. Jak wyjaśnił, w pozostałej części orzekł natomiast o utrzymaniu decyzji w mocy, stosownie do przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uznając, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa i jest zasadna merytorycznie. Skargi na ww. decyzję MKiDN z 30 marca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli K. L. oraz Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] w K., zaskarżając tę decyzję w całości i żądając jej uchylenia, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto zasądzenia na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym także – w przypadku Wspólnoty - kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W obu skargach skarżący podnieśli zarzuty naruszenia: 1) art. 45 ust. 1 pkt 2 u.o.z. w zw. z art. 6 i art. 7 k.p.a. poprzez wykroczenie przez organ poza kompetencję ustawową i wydanie zaskarżonej decyzji bez oparcia w przepisach prawa oraz w sprzeczności ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami oraz 2) art. 45 ust. 1 pkt 2 u.o.z. poprzez jego wadliwe zastosowanie poprzez nie wskazanie sposobu i zakresu wykonania prac przez adresatów decyzji. Skarga skarżącego K. L. obejmuje ponadto zarzut naruszenia przez organy art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania do władzy publicznej, a w szczególności kierowania się przez organ zasadami bezstronności i równego traktowania stron oraz zarzut naruszenia art. 16 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w sposób łamiący zasadę trwałości decyzji. W uzasadnieniu skarg skarżący podnieśli, m.in., że po zamurowaniu okna przez R. sp. z o.o. ta część elewacji, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem stała się częścią wspólną (uchwała Sądu Najwyższego III CZP 65/13 z 21 listopada 2013 r.), wobec czego adresatem decyzji, która dotyczy prac w części wspólnej może być jedynie skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa, a nie właściciele lokalu nr [...], który nie ma aktualnie żadnego okna na dziedziniec (okno zostało zamurowane), a którego właściciele nie mają prawa wstępu na dziedziniec, zgodnie z postanowieniami umowy ustanowienia odrębnej własności lokali z dnia [...] grudnia 1998 r. zawartej w formie aktu notarialnego (rep. A nr [...]) i adekwatnie do treści porozumienia quoad usum. Wyłącznie uprawnionym do korzystania z dziedzińca jest K. L., a więc adresaci zaskarżonej decyzji (Państwo N.) nie mają możliwości fizycznie jej wykonać. Decyzji tej bowiem nie da się wykonać ani z wnętrza lokalu (skoro dzieli go od dziedzińca zamurowane okna), nie ma również takiej możliwości od strony dziedzińca, na który adresaci decyzji nie mają prawnie uregulowanego dostępu. W tym kontekście należy uznać, iż wyłącznie skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa jest władna wykonać prace na części wspólnej nieruchomości. W odpowiedzi na skargi MKiDN wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko dotychczas zajęte w sprawie. Uczestnicy postępowania A. N. i A. N. w piśmie procesowym z dnia 25 sierpnia 2023 r. przedstawili swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o uwzględnienie przy rozpatrywaniu sprawy wyroku WSA w Krakowie z 14 października 2020 r. II SA/Kr 1506/19, wyroku WSA w Warszawie z 29 stycznia 2020 r. sygn. VII SA/Wa 1846/19 oraz decyzji MWINB z 5 lipca 2023 r. nr 258/2023 na okoliczność nieprowadzenia przez [...] nielegalnych robót budowlanych obejmujących wyposażenie zabytkowych lokali w klimatyzację i podnosząc, że mają podstawy, aby działania skarżących traktować jako metodę zawłaszczania ich części elewacji okiennej i okna lokalu [...] oraz części nieruchomości wspólnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargi podlegają oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę prawną kontrolowanych w tej sprawie przez Sąd decyzji organów obu instancji stanowił przepis art. 45 ust. 1 pkt 2 u.o.z., na mocy którego uczestnikom postępowania A. N. i A. N., współwłaścicielom kamienicy, nakazano przywrócenie elewacji podwórzowej kamienicy w pasie parteru skrzydła od strony ul. [...] do jak najlepszego stanu, poprzez wstawienie w przywróconą wnękę okienną odtworzonej pierwotnej stolarki okiennej, tj. okna krosnowego całkowicie zabudowującego arkadę z łukowym nadświetlem dzielonym szprosami w formie "słoneczka", o profilu przyszybowym w kształcie skośnej fazy z uskokami pod kątem prostym na obrzeżu - analogicznie do zachowanych w pasie I i II piętra elewacji podwórzowej skrzydła kamienicy od ul. [...], w określonym przez organ terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podziela stanowiska obu skarżących, że przy wydawaniu objętych skargami decyzji doszło do naruszenia art. 45 ust. 1 pkt 2 u.o.z. poprzez wykroczenie przez organy poza kompetencję ustawową i wydanie zaskarżonej decyzji bez oparcia w przepisach prawa oraz w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 2 u.o.z., w przypadku gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru roboty budowlane, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności, albo zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie. Stosownie do art. 45 ust. 3 tej ustawy, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, przepis art. 44 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Powołany ostatnio przepis art. 44 ust. 4 u.o.z. stanowi zaś, że osoba, która dopuściła się naruszenia przepisów o zabytkach lub naruszyła zakres i warunki określone w pozwoleniu, jest obowiązana na swój koszt wykonać czynności nakazane w decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, ust. 2 albo ust. 3a pkt 1 i 2. Decyzja wydawana na podstawie art. 45 u.o.z. stanowi środek nadzoru konserwatorskiego, mający zastosowanie do prac, robót, badań i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru, których celem jest zminimalizowania lub odwrócenia szkód zaistniałych w objętej ochroną substancji zabytkowej. Pełni więc on swoistą funkcję restytucyjną, przewidując działania naprawcze, mające na celu doprowadzenie stanu faktycznego zaakceptowanego z punktu widzenia teorii konserwatorskiej (K. Zalasińska, Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, 2020 CH BECK, zob. komentarz do art. 45). W zaskarżonej decyzji organ trafnie wskazał, że powołany przepis przewiduje dwa alternatywne uprawnienia organu ochrony konserwatorskiej, polegające bądź na nakazie przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu, bądź zobowiązaniu do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób. Powyższe uprawnienia organu aktualizują się w przypadkach wykonania przy zabytku wpisanym do rejestru robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu. Na gruncie niniejszej sprawy bezsporne jest to, że nakazane mocą decyzji MWKZ roboty budowlane dotyczą części obiektu (blendy zabytkowej kamienicy, usytuowanej w jej najstarszej, najcenniejszej części – tj. na parterze), który objęty jest ochroną konserwatorką (zarówno indywidualną, jak i obszarową), a ich celem jest przywrócenie zabytku do jak najlepszego stanu, za który organy obu instancji uważają stan przywracający blendzie wygląd odpowiadający analogicznym elementom architektonicznym zabytkowej kamienicy, zachowanym w jej pasie I i II piętra elewacji podwórzowej. Cel ten ma zostać zrealizowany dwuetapowowo: po pierwsze poprzez demontaż wtórego zamurowania blendy okiennej przez K. L. – co stanowiło przedmiot równolegle prowadzonego postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem przez MKiDN decyzji z 30 marca 2023 r. DOZ-OAiK.650.409.2022.BKW (kontrolowanej przez tut. Sąd w sprawie VII SA/Wa 1338/23), a następnie poprzez wstawienie przez A. N. oraz A. N. w przywróconą wnękę okienną odtworzonej pierwotnej stolarki okiennej, zgodnie z kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzją MWKZ z 8 kwietnia 2022 r. nr ZN-I.5143.1.2022.1, utrzymaną w mocy decyzją MKiDN z 30 marca 2023 r. DOZ-OAiK.650.410.2022.BKW. Łączność decyzji kontrolowanej w niniejszej sprawie z decyzją kontrolowaną w sprawie VII SA/Wa 1338/23 wyraża się m.in. tym, że określony przez organ A. N. oraz A. N. termin do zamontowania w przywróconej wnęce okiennej odtworzonej pierwotnej stolarki okiennej wyznaczony został jako zależy od terminu wyznaczonego K. L. do wykonania demontażu wtórnego zamurowania przedmiotowej wnęki. Mając na uwadze, że na skutek realizacji zaskarżonej decyzji ma być przywrócenie przedmiotowej blendzie wyglądu odpowiadającego analogicznym elementom architektonicznym zabytkowej kamienicy, zachowanym w pasie I i II piętra elewacji podwórzowej tej kamienicy, to, zdaniem Sądu, cel ten bezsprzecznie odpowiada przesłance "doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu", stąd skorzystanie przez organy ochrony konserwatorskiej z uprawnień przewidzianych w art. 45 ust. 1 pkt 2 u.o.z. poprzez zastosowanie środka przewidzianego w tym przepisie Sąd uznał na gruncie tej sprawy za działanie legalne i w pełni uprawnione. Porządkująco Sąd przypomina, że blenda (niem. blende, ślepe okno, ślepa wnęka) to płytka wnęka w murze, o wykroju arkady lub okna, bez prześwitu (otworu okiennego) - zob. https://pl.wikipedia.org/wiki/Blenda_(architektura). Sąd zauważa, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż okoliczności powstania samej blendy (zamurowania okna) są w tej sprawie przedmiotem sporu, dotyczą ich także zarzuty rozpoznawanych skarg, w których skarżący kwestionują jakby jej powstanie łączyć należało z robotami budowlanymi przeprowadzonymi przez skarżącego K. L. W ocenie Sądu, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jednakże, iż organy przyjęły, że sprawstwo w zakresie wykonania blendy przypisać należy K. L. Zdaniem Sądu, z treści rozstrzygnięcia organu I instancji utrzymanego w mocy decyzją organu odwoławczego wynika zaś, że przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie nie jest w istocie sama blenda, rozumiana jako zamurowane okno. Zauważyć bowiem należy, że obowiązek nałożony na uczestników postępowania polegać ma na wstawieniu w przywróconą wnękę okienną odtworzonej pierwotnej stolarki okiennej, a przywrócenie wnęki okiennej – w świetle treści rozstrzygnięcia, którego adresatem jest K. L., polega demontażu wtórnego zamurowania tej wnęki, które skutkowało jej spłyceniem, nie zaś na likwidacji samej blendy. Rozpoznawane skargi podważają poprawność adresowania tego obowiązku do uczestników postępowania, jednakże zdaniem Sądu, zarzuty te nie są zasadne. Ustalenie przez organy, że za aktualny stan blendy odpowiadają, m.in. A. N. oraz A. N., w świetle zacytowanego powyżej art. 44 ust. 3 w zw. z art. 45 ust. 3 u.o.z., uzasadniało uczynienie ich adresatem decyzji wydanych w tej sprawie. Rozstrzygnięcie to organy podjęły słusznie, zdaniem Sądu, w odniesieniu do dokonanych w tej sprawie ustaleń, obejmujących ustalenie, że pozwolenie na zmiany w zakresie przedmiotowego otworu okiennego obejmowało pozwolenie MWKZ nr 441/04 z 14.09.2004 r., upoważniające najemcę lokalu nr [...] (R. sp. z o.o.), stanowiącego współwłasność A. N. i A. N., do wykonania częściowego wypełnienia spornego otworu okiennego drewnem w miejsce przeszklenia górnej części okna oraz umieszczenie we wnęce (od strony dziedzińca) okiennej klimatyzatorów oraz urządzeń wentylacji mechanicznej według projektu branżowego. Jak wskazał organ odwoławczy, od wewnętrznej strony lokalu miała zostać wzniesiona ścianka z cegły pełnej, a remont okna, tj. pozostawionej stolarki okiennej wraz z kratą, miał zostać przeprowadzony razem z remontem elewacji od dziedzińca. Ściana podparapetowa miała pozostać bez zmian. Organy słusznie akcentują jednakże, że aktualny stan kontrolowanego przezeń fragmentu zabytkowej kamienicy niewątpliwie nie odpowiada stanowi, jaki miał być skutkiem realizacji ww. pozwolenia MWKZ nr 441/04 z 14.09.2004 r. Nie sposób odmówić słuszności stanowiska organu, że dla rozstrzygnięcia tej sprawy istotne jest to, że poddany jego ocenie stan analizowanego fragmentu zabytkowej kamienicy nie odpowiada aktualnie stanowi odpowiadającemu, jak należy przyjąć – całościowo - rozwiązaniom zaakceptowanym w roku 2004 przez MWKZ. Jak ujął to MKiDN w zaskarżonej decyzji, pozwolenie konserwatorskie na podstawie którego prowadzone były roboty budowlane przy ww. otworze okiennym nie przewidywało blendy w jej istniejącym aktualnie kształcie, a Sąd stanowisko to podziela. W konsekwencji aktualizowała się kompetencja organów do oceny aktualnego stanu zabytku w celu podjęcia odpowiednich działań naprawczych (zaradczych), co wymagało oceny rodzaju przekształceń otworu okiennego dokonanych zarówno przez inwestora R. sp. z o.o., jak przez K. L. W tym zakresie organy musiały uwzględnić wydane następczo pozwolenie na przeniesienie klimatyzatorów z przedmiotowej wnęki, co w ocenie Sądu czyniło bezprzedmiotowym "przywrócenie zabytku do stanu poprzedniego" – wynikającego z pozwolenia udzielonego w roku 2004 i rozważały, w jaki sposób przywrócić zabytek do jak najlepszego stanu. Jak wyjaśnił MKiDN w zaskarżonej decyzji, doprowadzenie do takiego stanu wymaga, po pierwsze, dokonania demontażu w ramach istniejącej blendy wtórnego jej zamurowania współczesnym materiałem (nie cegłą pełną, jak wynika z fotografii znajdujących się w aktach, na których widać odmienny zarys elementów wzniesionego wypełnienia), łącznie ze ścianą podparapetową (usuniętą, a następnie odtworzoną bez pozwolenia), a następnie odtworzenie usuniętej stolarki okiennej w całości (okno krosnowe całkowicie zabudowujące arkadę z łukowym nadświetlem dzielonym szprosami w formie "słoneczka", o profilu przyszybowym w kształcie skośnej fazy z uskokami pod kątem prostym na obrzeżu), tj. jest przywrócenie oryginalnych rozwiązań projektowych kompozycji elewacji z 1928 r. Mając na uwadze charakter uprawnień organów wynikających z art. 45 ust. 1 u.o.z., Sąd nie znajduje uprawnionych podstaw do podważenia tego stanowiska. Za nieuzasadnione Sąd uznał zarzuty dotyczące wadliwości objętych skargami decyzji z uwagi na to, że ich adresatem powinna być Wspólnota Mieszkaniowa, a nie uczestnicy postępowania. Stanowisko takie skarżący wyprowadzają w sposób nieuprawniony z faktu, że przedmiotowy otwór okienny pozostaje zamurowany, co ich zdaniem przekłada się na konieczność uznania, że nakaz odtworzenia stolarki okiennej powinien być adresowany do Wspólnoty, gdyż dotyczy części wspólnej nieruchomości. Zapatrywanie to jest niezasadne gdyż pomija mającą zastosowanie w tej sprawie regulację szczególną przewidzianą w art. 44 ust. 4 u.o.z., o czym była mowa powyżej. Nieuprawniona jest ponadto argumentacja skarg dotycząca niewykonalności zaskarżonej decyzji. Skarżący dowodzą niewykonalności faktycznej i prawnej decyzji MWKZ z uwagi na to, że według nich, adresaci decyzji (uczestnicy postępowania) nie są uprawnieni do wstępu na dziedziniec kamienicy, co przekłada się na faktyczny brak możliwości zamontowania stolarki okiennej w przedmiotowej wnęce. Z powyższym twierdzeniem Sąd się nie zgadza wskazując za organem, że dokonanie podziału quoad usum oznacza jedynie wewnętrzne "zorganizowanie" sposobu korzystania (przy współposiadaniu samoistnym) z rzeczy wspólnej, a każdy ze współwłaścicieli zachowuje prawo, o jakim mowa w art. 209 k.c., co oznacza, że może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa i zachowuje prawo zarządu rzeczą wspólną w granicach określonych w art. 199 k.c. (czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu) i art. 201 k.c. (czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną) - chyba, że współwłaściciele inaczej postanowili w umowie bądź sąd powszechny ustalił inaczej zasady wykonywania zarządu. W powyżej wskazanych okolicznościach tej sprawy Sąd wskazuje, że podziela także stanowisko MKiDN, który odpierając zarzut braku bezstronności organu I instancji oraz podejmowania przez ten organ działań na szkodę odwołującego, stwierdził, że celem działań organów jest wyłącznie ochrona zabytku, a przyjęte przez MWKZ rozwiązanie jest najkorzystniejsze dla kompozycji elewacji zabytkowej kamienicy. W konsekwencji, postawiony w skardze zarzut działania organów z naruszeniem zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. Sąd uznał za nieusprawiedliwiony. Sąd nie stwierdził ponadto w tej sprawie naruszenia art. 16 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sposób łamiący zasadę trwałości decyzji, uznając, że w świetle argumentacji skargi w tym zakresie, powyższy zarzut opiera się na niezasadnym założeniu, że rozstrzygnięcia zawarte w objętych skargą decyzjach pozwalają uczestnikom postępowania na przywrócenie okna w miejsce blendy okiennej. Zdaniem Sądu, treść nakazu sformułowanego w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji w tym zakresie wniosku takiego wyprowadzić nie pozwala. Skarżący trafnie jednakże zauważa, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji nie jest spójne z jej uzasadnieniem, w którym organ ten wskazuje, że swoją decyzją nakłada obowiązek doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu poprzez "przywrócenie zamurowanego okna wraz z odtworzoną stolarką okienną". W związku z powyższym Sąd za zasadne uznaje przypomnieć, że obligatoryjny element decyzji administracyjnej jakim jest rozstrzygnięcie (w rozumieniu art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a.) jest zasadniczym składnikiem tego aktu stosowania prawa, gdyż poprzez rozstrzygnięcie dokonuje się konkretyzacja prawa. Rozstrzygnięcie uznawane jest za wiążące ustalenie konsekwencji stosowanego przepisu prawa materialnego rozstrzygające sprawę administracyjną co do jej istoty (art. 104 k.p.a.). Rozstrzygnięcie wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku w kontekście określonych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego i stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów albo też o zakończeniu postępowania w danej instancji bez orzekania w sprawie co do jej istoty. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi przy tym jakichkolwiek wątpliwości, że rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia decyzji, a w razie rozbieżności pomiędzy osnową (tj. rozstrzygnięciem) decyzji a jej uzasadnieniem o sposobie rozstrzygnięcia sprawy decyduje sentencja (rozstrzygnięcie). Mając zatem na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stwierdził w tej sprawie naruszenia przez organy prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł, jak w sentencji.