VI SA/Wa 752/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Sp. jawna w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. jawna w [...] na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania P. Sp. jawna w [...] prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

P. Sp. jawna w [...] (dalej jako "skarżąca" lub "spółka") wniosła w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi 200 001 złotych, wartość środków trwałych 1 468 935, 56 złotych a wysokość straty na koniec 2015 roku 438 007 złotych. Spółka wskazała także, że na należącym do niej jedynym rachunku bankowym odnotowała debet w kwocie 32 złotych czterdziestu groszy. W uzasadnieniu podniosła, że od połowy roku 2012 spółka notuje straty, które aktualnie sięgają miliona złotych. Wymagalne zobowiązania na dzień złożenia wniosku sięgały 1 900 000 złotych. Ponadto na spółce ciążył kredyt bankowy wynoszący 1 700 000 złotych. Skarżąca podkreśliła, że jednocześnie ma znaczne trudności w odzyskiwaniu należności od kontrahentów. Spółka zaznaczyła nadto, że prowadzonych jest wobec niej wiele postępowań egzekucyjnych. Z kolei z przesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, że w okresie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia 30 listopada 2016 roku spółka poniosła stratę w kwocie 262 130 złotych, przy przychodzie na poziomie 1 997 321 złotych. Rok 2015 skarżąca zakończyła stratą sięgającą kwoty 1 528 844 złotych, przy przychodzie wynoszącym 6 438 365 złotych. Skarżąca przedłożyła nadto podsumowanie z rachunku bankowego, z którego wynika, że nie odnotowuje się na nim żadnych transakcji, a debet wynosi 30 złotych. Spółka załączyła nadto kopie dokumentów wystawionych przez komornika sądowego w toku postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Istotnym jest, że ustawodawca nie wprowadza wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale warunek braku środków, gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Co więcej, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż osoba prawna obowiązana jest do wykazania nie tylko tego, że nie posiada niezbędnych środków, ale również tego, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (p. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 266/08; postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08; postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że sytuacja strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Z dokumentów przedstawionych przez spółkę nie wynika, aby utraciła płynność finansową. Przeciwnie, spółka w ubiegłym roku (do końca listopada) osiągnęła przychody w wysokości przekraczającej 1 997 321 złotych. Ponosiła też koszty związane z działalnością, w tym wydatki z tytułu zużycia materiałów i energii na poziomie 514 432 złotych, czy też wydatki na usługi obce wynoszące 146 656 złotych. Niewątpliwe spółka dysponowała więc kwotami pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych a struktura wydatków nie wskazuje na niemożność przeznaczenia posiadanych środków pokrycie kosztów sądowych. W takiej sytuacji nie ma bowiem podstaw do traktowania cywilnoprawnych zobowiązań skarżącej w szczególny sposób w stosunku do zobowiązań związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. W tym miejscu wskazać należy, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12). W ramach niniejszej sprawy wciąż aktualne pozostaje stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który silnie uzależnia sposób realizowania prawa do sądu od rodzaju podmiotu i rodzaju sporu (wyrok z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Trybunał stwierdza wprost, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej. Jeżeli spółka generowała przychody i miała miesięczny obrót, zatem mogła dowolnie dysponować swymi przychodami a koszty sądowe winny były zostać uznane za część kosztów działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą spółkę. Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia przy tym strata skarżącej za rok 2014, 2015 i 2016 (do listopada). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r. (sygn. akt I FZ 10/10), w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na bardzo wysokim poziomie. Bilans przychodów i kosztów tworzony jest tymczasem na potrzeby rozliczeń podatkowych, na podstawie których trudno oceniać realne korzyści z prowadzenia działalności gospodarczej w sensie ekonomicznym. Gdyby bowiem brać pod uwagę jedynie dochody skarżącej, należałoby stwierdzić, że jej działanie w obrocie profesjonalnym jest nielogiczne i nieopłacalne, skoro prowadzi nierentowną działalność. Reasumując, uznać należy, że skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.