V SA/Wa 2581/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w W. na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie księgowania wpłat dokonanych na koncie płatnika składek przez organ rentowy postanawia 1) odrzucić skargę; 2) zwrócić L. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, wpisaną do rejestru opłat sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 27 września 2022 r. pod poz. 27282.

Pismem z dnia 28 września 2022 r. L. w W. wniosła skargę na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającą na przeksięgowywaniu środków na konto [...]. jako właściwego płatnika składek z konta strony skarżącej oraz następczym przeksięgowaniu pozostałych na koncie strony skarżącej składek w ten sposób, że powstała zaległość po stronie skarżącej w płatnościach pomimo comiesięcznego odprowadzania składek zgodnie ze składanymi deklaracjami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie należy do właściwości sądu administracyjnego i jako taka podlega odrzuceniu. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że merytoryczne rozpoznanie skargi poprzedza badanie przez Sąd jej dopuszczalności. Skarga jest niedopuszczalna, gdy przedmiot sprawy nie dotyczy jednej z prawnych form działania administracji publicznej, enumeratywnie wyliczonych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zaznaczenia również wymaga, że nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Przepisami szczególnymi dotyczącymi ubezpieczeń są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., zwanej dalej: "u.s.u.s."). Zgodnie z art. 83 ust. 1 i 2, w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, ustalania płatnika składek, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru tych świadczeń istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego według zasad uregulowanych w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm., dalej jako: "k.p.c."). Regulacja art. 83 ust. 2 u.s.u.s. ustanawia zatem podstawową zasadę weryfikacji przez sąd powszechny, orzekający na skutek wniesionego odwołania, decyzji ostatecznych wydawanych w przedmiocie ubezpieczeń społecznych. Podkreślić należy, że w art. 1 k.p.c. ustawodawca postanowił, że sprawy ubezpieczeniowe są sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. Zgodnie z treścią tego przepisu kodeks normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Konsekwencją tej ogólnej zasady są przepisy dotyczące postępowań cywilnych odrębnych, w szczególności art. 4778 i art. 4779 k.p.c., ustanawiające sądy okręgowe jako sądy właściwe do rozpatrywania odwołań od decyzji organów rentowych w sprawach ubezpieczeniowych. Wobec powyższych regulacji zwraca uwagę przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje w przypadku decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku, decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Te sprawy, w drodze wyjątku, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji - decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., dopuszczalna jest zatem droga sądowoadministracyjna. Stwierdzić zatem należy, że przepis art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 p.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dotyczących indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2008 r. o sygn. I OSK 1852/07). A zatem nie każda sprawa dotycząca działalności organów administracji publicznej, a takimi są sprawy ubezpieczeniowe, może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem istnieje przepis szczególny, w myśl którego właściwy jest sąd powszechny, to charakter sprawy ma znaczenie drugorzędne (por. postanowienie NSA z 24 listopada 2008 r. o sygn. I OSK 1373/08). W niniejszej sprawie zaskarżona czynność dotyczy kwestii ustalenia przez organ płatnika składek oraz zaliczenia przez organ składek nienależnie opłaconych przez podmiot zgłaszający ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych na poczet należności z tytułu składek płatnika składek. Wskazuje na to sama strona skarżąca, przywołując w zarzutach skargi naruszenie m. in. przepisów art. 38a ust. 1 i 4 oraz art. 83 ust. 1 pkt 1a u.s.u.s. W ocenie Sądu, skoro w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie zostały wymienione decyzje wydawane w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 1a u.s.u.s. dotyczące ustalenia płatnika składek, podlegają one, na podstawie art. 83 ust. 2 u.s.u.s, kontroli sądu powszechnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał umożliwić dokonywanie weryfikacji takich decyzji przez sąd administracyjny, wówczas uczyniłby to wprost, tak jak w art. 83 ust. 4 przedmiotowej ustawy. W związku z powyższym, za nienależącą do zakresu spraw podlegających kognicji sądu administracyjnego uznać należy również czynność zaskarżoną w rozpoznawanej sprawie. Wynika ona bowiem z ustalenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych płatnika składek oraz zastosowania przez organ regulacji art. 38a ust. 4 u.s.u.s. tj. zaliczania składek nienależnie opłaconych. Podkreślenia zatem wymaga, że przy rozpoznawaniu decyzji wydanej w oparciu o przepisy art. 38a ust. 1 oraz art. 83 ust. 1 pkt 1a u.s.u.s., sądy powszechne są wyłącznie uprawnione do oceny prawidłowości czynności polegającej na księgowaniu wpłat dokonanych na koncie płatnika składek. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był skargę odrzucić, o czym orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., w punkcie 1 sentencji postanowienia. Działając na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zwrócił skarżącej cały wpis uiszczony od skargi, o czym orzekł w punkcie 2 sentencji postanowienia.