V SA/Wa 1224/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zmniejszenia kwoty indywidualnej dostaw postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

J. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z matką, posiada dom wraz z budynkiem gospodarczym, mieszkanie oraz nieruchomość rolną o pow. 5,80 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi. W rubryce nr 7.2.1 wniosku oświadczył, iż posiada lokatę w wysokości 100 tys. zł. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu sprzedaży mleka w wysokości 400 zł miesięcznie, zaś jego matka z tytułu emerytury w wysokości 1.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu opisał swoją sytuację życiową i materialną, podnosząc w szczególności, iż posiada nieduże gospodarstwo rolne, hoduje bydło, ponosi wydatki związane z prowadzeniem działalności rolniczej, a nadto wydaje na telefon około 100 zł. Wskazał, iż kwota 100 tys. zł nie może być podjęta z uwagi na to, że stanowi lokatę roczną i jest przeznaczona na zakup gruntów, a także zakup sprzętu rolniczego. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 września 2014 r. – przekazanym przez pełnomocnika wnioskodawcy – wyjaśniono, iż skarżący mieszka wraz z matką w domu jednorodzinnym, posiada nieruchomość rolną, z której nie osiąga dochodów, bowiem na gruncie tym uprawiane są płody rolne przeznaczone na utrzymanie gospodarstwa rolnego (paszę dla zwierząt) oraz na spożycie przez rodzinę wnioskodawcy. W styczniu 2014 r. skarżący otrzymał pomoc finansową ze środków unijnych w wysokości 4.552,07 zł, którą przeznaczył na zakup nawozu oraz ziemniaków. Miesięczne wydatki wnioskodawcy i jego matki, związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, wynoszą około 1.800 zł. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy, z którego wyciąg został załączony do pisma pełnomocnika. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie, pełnomocnik skarżącego wystąpił ze skargą kasacyjną, która winna zostać opłacona wpisem w wysokości 100 zł. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia przyjąć należało, iż nie zasługuje on na prawo pomocy, bowiem nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż wnioskodawcę nie sposób zaliczyć go do kategorii osób, które z uwagi na swoje ubóstwo zasługują na udzielenie prawa pomocy. Przede wszystkim wskazać należy, iż posiada on oszczędności pieniężne w postaci lokaty na rachunku długoterminowym w wysokości 100.401,67 zł. Zauważyć przy tym należy, iż z przedstawionego wyciągu z rachunku długoterminowego z dnia 4 września 2014 r. wynika, iż wnioskodawca dokonał w dniu 31 lipca 2014 r. dopłaty do lokaty w wysokości 50.401,67 zł, a zatem już po zainicjowaniu postępowania sądowego w niniejszej sprawie skargą z dnia 16 kwietnia 2014 r. (vide: k. 79 akt sądowych). Okoliczność ta wpływa negatywnie na rozpoznawany wniosek, bowiem skarżący winien liczyć się z tym, iż inicjując postępowanie sądowe będzie ponosił związane z tym koszty sądowe, których wysokość jest wielokrotnie niższa aniżeli dokonana dopłata do lokaty. Odnosząc się natomiast do podnoszonej "długoterminowości" lokaty podnieść należy, iż skoro ulokowane środki nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to należy je traktować jako zasoby pieniężne, które wnioskodawca może spożytkować na koszty sądowe. Nie można bowiem przyjąć, żeby inne wydatki czy zobowiązania, które nie mają charakteru "niezbędnych dla utrzymania" mogły być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi. Pogląd taki jest również prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 zwrócono uwagę, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Z kolei w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Następnie zauważyć należało, że zarówno wnioskodawca, jak też jego matka uzyskują stałe miesięczne dochody. Matka wnioskodawcy uzyskuje świadczenie emerytalne, natomiast wnioskodawca zajmuje się hodowlą bydła i sprzedażą mleka. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż otrzymuje on regularnie wpływy z tego tytułu. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należało mieć również na uwadze to, że wnioskodawca posiada nieruchomości, w tym rolne, budynki gospodarcze, sprzęt rolniczy, a zatem majątek o znacznej wartości. Należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). W końcu należało zauważyć, iż wnioskodawca oświadczył, że ponosi wydatki na prowadzenie gospodarstwa rolnego, a także na telefon (w wysokości około 100 zł). Przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Omawiane wydatki nie mogę być uznane za niezbędne dla utrzymania. Należy przy tym mieć na uwadze to, iż skarżący korzysta z pomocy finansowej związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (płatności na 2013 r. w wysokości 4.552,07 zł), która ze swej istoty przeznaczona jest na związane z tym wydatki. W powyższym kontekście należało mieć na uwadze to, iż wysokość wpisu należnego w sprawie (100 zł), nie może być – jak to się przyjmuje w orzecznictwie – obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). Niezależnie od wskazanych wyżej powodów dla których nie można było uwzględnić wniosku skarżącego, zauważyć dodatkowo wypada, iż złożone przez stronę oświadczenia – na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne. Wskazać bowiem należy, iż we wniosku z dnia 20 sierpnia 2014 r. skarżący oświadcza, że łączne miesięczne dochody jego i matki wynoszą 1.400 zł brutto. Natomiast w piśmie z dnia 8 września 2014 r. jego pełnomocnik wskazuje, iż zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy zawartym w piśmie z dnia 4 września 2014 r., miesięczne wydatki wnioskodawcy i jego matki, związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, wynoszą około 1.800 zł. Zatem nie sposób przyjąć za wiarygodne by rodzina wnioskodawcy, utrzymująca się z miesięcznego dochodu w wysokości 1.400 zł brutto ponosiła – według oświadczenia strony – miesięczne wydatki w wysokości 1.800 zł netto. Okoliczność ta również negatywnie wpływa na ocenę zasadności wniosku. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe Z tych względów uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.