IV SO/Wr 30/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprawy z wniosku A. K. o wymierzenie grzywny Burmistrzowi Gminy Trzebnica za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w sprawie postanawia: I. wymierzyć Burmistrzowi Gminy Trzebnica grzywnę w wysokości 200 (słownie: dwieście) złotych; II. zasądzić od Burmistrza Gminy Trzebnica na rzecz skarżącej A. K. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wnioskiem z dnia 23 listopada 2023 r. oraz w powołaniu na art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), A. K. (dalej: wnioskodawczyni, strona) wystąpiła o wymierzenie grzywny Burmistrzowi Gminy Trzebnica (dalej: organ) za nieprzekazanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargi jaką wnioskodawczyni złożyła na czynność organu w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły specjalnej. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że w dniu 8 sierpnia 2023 r. złożyła bezpośrednio w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym skargę na czynność organu w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego syna do szkoły specjalnej. Następnie uzyskała informację o przekazaniu (pismem o sygnaturze akt IV DK/Wr 83/23) bezpośrednio wniesionej do Sądu skargi organowi celem udzielenia przez organ odpowiedzi na skargę oraz nadesłania akt sprawy. Zdaniem wnioskodawczyni, pomimo upływu 30 dni od dnia przekazania organowi uprzednio złożonej bezpośrednio do Sądu skargi, organ nie przekazał skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy do Sądu. Istotnie, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV, pismem z dnia 11 sierpnia 2023 r. sygn. IV DK/Wr 83/23 złożona przez stronę bezpośrednio w Sądzie skarga została, w myśl art. 54 § 1 p.p.s.a. przesłana organowi celem wykonania przez organ obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. Pismo wraz ze skargą strony zostało doręczone organowi 16 sierpnia 2023 r. Wniesiona przez wnioskodawczynię skarga wraz z aktami sprawy została przekazana przez organ do Sądu w dniu 6 grudnia 2023 r. W odpowiedzi na wniosek pełnomocnik organu wniósł o umorzenie postępowania w sprawie z wniosku strony lub ewentualnie o odstąpienie od wymierzenia grzywny. Wyjaśnił przy tym, że zwłoka w przekazaniu sądowi skargi wraz odpowiedzią na skargę i aktami sprawy była wynikiem omyłki pracownika Urzędu Miejskiego w Trzebnicy, który, nie będąc prawnikiem, nie zrozumiał treści pisma Sądu z dnia 11 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV DK/Wr 83/23 wzywającego do przekazania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, będąc przekonanym, że jest to obowiązek ciążący na wnioskodawczyni. Dopiero przekazany organowi wniosek strony o wymierzenie grzywny uświadomił ww. pracownikowi, że to na organie ciąży obowiązek określony w art. 54 § 2 p.p.s.a. W ramach dalszej argumentacji pełnomocnik organu, powołując się na orzecznictwo i stanowisko doktryny, podniósł, że przeciwko wymierzeniu organowi grzywny przemawia okoliczność wykonania przez organ obowiązku przekazania do Sądu skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę niezwłocznie po otrzymaniu wniosku strony o wymierzenie organowi grzywny. Z kolei nałożenie grzywny na organ byłoby nieadekwatne do stopnia zaniedbania obowiązku przez organ w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Wniosek strony o wymierzenie organowi grzywny zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Organ ten przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 55 § 1 p.p.s.a., w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Zakreślenie przez ustawodawcę ram czasowych dopełnienia czynności przewidzianych w art. 54 § 2 p.p.s.a. stanowi odrębny, choć związany z pozostałymi powinnościami wskazanymi w tym przepisie, obowiązek działania organu administracji publicznej, który wyklucza jakąkolwiek swobodę w tym zakresie. Wprawdzie potencjalne przekroczenie terminu nie spowoduje bezskuteczności dokonanej czynności, ale ma ono kluczowe znaczenie z punktu widzenia art. 55 § 1 p.p.s.a. i określonego tam przedmiotu postępowania o wymierzenie grzywny (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., I OZ 996/10). Celem grzywny, o której mowa w art. 55 § 1 p.p.s.a., jest nie tylko funkcja dyscyplinująca (mająca na celu doprowadzenie do wykonania przez organ administracji publicznej ciążącego na nim obowiązku procesowego), ale również funkcja represyjna. Ta druga służy ochronie wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa strony do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. Poza tym grzywna pełni również funkcję prewencyjną albowiem ukaranie nią służy także zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości, zarówno przez ukarany organ administracji jak i przez inne organy administracji publicznej. W wymiarze indywidualnym ukarany organ administracji będzie wszak chciał uniknąć powtórzenia takiej sytuacji, choćby z uwagi na związane z tym uszczuplenie środków finansowych (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 3 listopada 2009 r., II GPS 3/09 i postanowienie NSA z dnia 11 maja 2012 r., I OZ 328/12). Wskazać należy, że powołany przepis nie obliguje Sądu do wymierzenia grzywny. Kwestia ta pozostawiona jest jego uznaniu, o czym świadczy użycie sformułowania "sąd może" orzec o wymierzeniu organowi administracji grzywny. Oznacza to, że przy rozstrzygnięciu wniosku o wymierzenie grzywny należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, tj.: przyczyny niewypełnienia obowiązków, czas jaki upłynął od wniesienia skargi, okoliczność czy organ przed rozpatrzeniem wniosku wypełnił obowiązek i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu. Wymierzenie organowi administracji grzywny ma bowiem na celu nie tylko jego dyscyplinowanie, lecz ma również stanowić sankcję za naruszenie podstawowego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Analizując okoliczności faktyczne sprawy Sąd nie miał wątpliwości, że organ naruszył przepis art. 54 § 2 p.p.s.a., albowiem przekazał skargę strony wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy z przekroczeniem terminu, jaki wprowadza ten przepis. W związku z tym niezasadnym jest wniosek pełnomocnika organu o umorzenie postępowania w przedmiocie wymierzenia organowi grzywny albowiem dopełnienie przez organ obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a. dopiero po złożeniu odpowiedniego wniosku przez skarżącego nie będzie prowadziło do bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wymierzenia organowi grzywny - może bowiem jedynie rzutować na jej wysokość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OZ 232/13). Jak wynika z akt sprawy, strona wniosła skargę osobiście bezpośrednio do Sądu w dniu 8 sierpnia 2023 r. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV pismem z dnia 11 sierpnia 2023 r. Sąd przesłał skargę organowi, mając na uwadze treści art. 54 § 1 p.p.s.a (pośredni tryb składania skargi) oraz wzywając organ do nadesłania skargi wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia otrzymania skargi. Pismo, wraz ze skargą, zostało doręczone organowi w dniu 16 sierpnia 2023 r. Organ, działając poprzez pełnomocnika, złożył osobiście do Sądu otrzymaną skargę wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy w dniu 6 grudnia 2023 r. Mając na uwadze powoływany już art. 54 § 2 p.p.s.a. oraz wskazane okoliczności faktyczne, obowiązkiem organu było przesłanie skargi do tut. Sądu wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy w terminie do dnia 15 września 2023 r. W sprawie niewątpliwie zatem organ uchybił terminowi ustawowemu, przy czym organ dopełnił swojego ustawowego obowiązku niezwłocznie po otrzymaniu wniosku strony o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, wymierzona kwota grzywny jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów prawa przez organ. Wymierzając wysokość tej grzywny Sąd miał na uwadze blisko 3-miesięczną zwłokę organu w przekazaniu skargi do Sądu oraz fakt, że na skutek wniosku strony o wymierzenie organowi grzywny organ zrealizował ustawowy obowiązek w zakresie przekazania skargi wraz z odpowiedzią i aktami sprawy. Wymierzona grzywna stanowi sankcję dla organu za nieterminowe przekazanie skargi wraz z odpowiedzią na skargę. W świetle okoliczności sprawy zdaniem Sądu nie było podstaw do wymierzenia grzywny w wyżej wysokości albowiem z uwagi na przekazanie skargi przez organ nie było potrzeby dyscyplinowania organu w zakresie realizacji obowiązku ustawowego, który w sprawie, wprawdzie z około 3-miesięcznym opóźnieniem, to jednak organ ostatecznie wykonał. W nawiązaniu do stanowiska pełnomocnika organu zawartego w odpowiedzi na wniosek stwierdzić trzeba, że nie mogą być uzasadnieniem dla niewywiązania się z obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a. argumenty oparte na problemach wewnętrznych w działalności organu, w tym zaniedbaniach jego pracowników (tak m.in. w wyrokach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2005 r. sygn. akt I OZ 360/05 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2005 r. sygn. akt II SO/Kr 8/10). Organ administracji publicznej jest podmiotem profesjonalnym zatem ww. kwestie nie mogą rodzić negatywnych skutków dla strony, także w sferze terminów załatwiania sprawy. Sytuacja, w której strona od kilku miesięcy czeka jedynie na przekazanie Sądowi skargi na działanie czy też czynność organu administracji publicznej, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na istotne naruszenie prawa. Również argumentacja pełnomocnika organu odnośnie niewystarczającej wiedzy pracowników organu w przedmiocie procedury sądowoadministracyjnej oraz odnośnie przekazania Sądowi skargi wraz odpowiedzią i aktami sprawy dopiero po złożeniu wniosków wymierzenie grzywny organowi - jako argument mający przemawiać za dopełnieniem obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a. i tym samym odstąpieniem od wymierzenia organowi grzywny - jest nie do zaakceptowania w kontekście bezwzględnego (i nie pozostawionego uznaniu organu) ustawowego obowiązku przekazania skargi, jaką strona wniosła do sądu administracyjnego za pośrednictwem tego organu w terminie 30 dni od dnia jej otrzymania. Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd na podstawie art. 55 § 1 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji postanowienia. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II sentencji postanowienia na podstawie art. 200 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.