IV SA/Wr 49/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprawy ze skargi M. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2024 r., nr 010070/680/3423903/2024 w przedmiocie uchylenia prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego postanawia: odrzucić skargę.

Skarżąca M. L. pismem z dnia 3 grudnia 2026 r. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2026 r., nr 010070/680/3423903/2024 w przedmiocie uchylenia prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu podkreślił, że skarga jest niedopuszczalna, gdyż Skarżąca - mimo prawidłowego pouczenia - nie wykorzystała drogi odwoławczej, nie wniosła odwołania do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., warunkiem dopuszczalności skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (§ 1). Z kolei przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2). Jak wynika z akt z akt przedmiotem skargi wywiedzionej przez Stronę w dniu 3 grudnia 2025 r. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2024 r. nr 010070/680/3423903/2024 uchylająca prawo do kapitału opiekuńczego na dziecko w związku z przyznaniem za ten sam okres świadczenia aktywnie w żłobku. Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił przepis art. 75 ust. 9 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2024 r., poz. 858 dalej: ustawa o wspieraniu rodziców). Zgodnie z art. 75 ust. 8 ww. ustawy w sprawach dotyczących rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie uchylanej w art. 87, do którego prawo powstało do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Stosownie zaś do art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz.U. z 2023 r., poz. 883, dalej: r.k.o.) w sprawach odmowy przyznania kapitału, uchylenia lub zmiany prawa do kapitału oraz nienależnie pobranego kapitału Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ww. ustawy sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), przy czym organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.) postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z przywołanych regulacji wynika, że postępowanie w sprawie rodzinnego kapitału opiekuńczego jest dwuinstancyjne. Ustawodawca nie przewidział odstępstwa tej zasady, od orzeczenia wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych służy prawo wniesienia odwołania do Prezesa zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca prawidłowo pouczona o trybie odwoławczym, z prawa tego nie skorzystała kierując skargę do Sądu, a zatem bez zachowania trybu odwoławczego wymaganego art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. Z przepisów tych jasno wynika, że skargę do sądu administracyjnego można wnieść na decyzję, która nie podlega już zaskarżeniu w administracyjnym toku instancji. Oznacza to, że w sprawach, w których od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie, przedmiotem skargi skierowanej do sądu administracyjnego może być tylko decyzja organu odwoławczego. Niedopuszczalna jest natomiast skarga na decyzję organu pierwszej instancji (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 462/22; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 110/22, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem o wyczerpaniu środków zaskarżenia można mówić dopiero po rozpoznaniu przez organ administracji publicznej wniesionego środka zaskarżenia. Dopiero akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, przysługującego jej w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w danej sprawie, otwiera tej stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 116/13, orzeczenie dostępne w CBOSA). Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. W zakresie tym mieści się także niewyczerpanie trybu odwoławczego i wniesienie skargi bez wyczerpania środków zaskarżenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 635/22, orzeczenie dostępne w CBOSA). Kierując się wskazaną argumentacją, Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.