IV SA/Wr 280/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz- Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 lipca 2022 r. sprawy ze skargi E. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

E. E. (dalej jako strona lub skarżąca) zaskarżyła do tut. Sądu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej jako Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia 13 stycznia 2022 r., nr SKO 4316/576/21/22, utrzymującą w mocy decyzję z dnia 18 listopada 2021 r., nr GOPS.4332.14.2021.JK, wydaną przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy Krośnice, Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krośnicach (dalej jako GOPS lub organ I instancji), w sprawie odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem P. P. (dalej jako syn strony). W decyzji pierwszoinstancyjnej odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo tego, iż strona sprawuje całodobową opiekę nad chorym synem i sprawowana opieka wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia, uzasadniono tym, że strona pobiera rentę. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż strona sprawuje opiekę nad swoim synem, który na podstawie orzeczenia z dnia 27 lipca 2021 r., wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Miliczu, został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia 31 lipca 2023 r., ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dalej podano, że z przeprowadzonego w dniu 26 października 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie ze swoim mężem i synem. Strona nie pracuje zawodowo, pobiera rentę rolniczą, zaś jej syn pobiera rentę socjalną. Organ I instancji ustalił, że strona sprawuje nad niepełnosprawnym synem całodobową opiekę, która nie jest fikcyjna i z tego powodu nie jest ona w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. W ocenie organu I instancji w przedmiotowej sprawie wystąpiły jednak okoliczności, które nie pozwoliły na przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem, gdyż przeszkodę w uwzględnieniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne stanowi fakt, że stronie przysługuje niezbywalne prawo do renty. Kolegium oceniając trafność stanowiska GOPS-u w pierwszej kolejności wyjaśniło, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub w skrócie "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do renty. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż brzmienie powyżej przepisu nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych i ustalenie prawa do renty wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium ustawodawca przyjął właśnie taki model przyznawania świadczeń rodzinnych, który wyłącza z grona beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego osoby pobierające świadczenie z zaopatrzenia emerytalno-rentowego, które jest świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych. Zdaniem organu odwoławczego za słusznością tego stanowiska przemawia również okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten odnosi się jednak tylko do sytuacji posiadania przez wnioskodawcę prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu nie podjęto zatem w sytuacji gdy wnioskodawca posiada prawo do renty rolniczej. Kolegium nie podzieliło również stanowiska, że osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem rentowym. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, opowiadając się za literalną interpretacją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., że posiadanie przez stronę prawa do renty rolniczej stanowi przesłankę uniemożliwiającą przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Tej przesłanki negatywnej nie może "konwalidować" okolicznością zawieszenia jej wypłaty. Brak również podstaw do wypłaty różnicy pomiędzy wypłacaną rentą rolniczą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do tut. Sądu strona, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do renty rolniczej jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, oraz żaden przepis prawa nie uprawnia organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy organ posiada takie uprawienie dokonując wykładni prokonstytucyjnej tego przepisu. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny i skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu, jednakże istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W tym kontekście wskazano, że organ odwoławczy poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładnia językowa) przyjął, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty rolniczej, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości. Tymczasem wprawdzie językowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może prowadzić do takiego wniosku, to jednak w ocenie skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że nie wyłącza on prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty rolniczej. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm., dalej ustawa ustrojowa), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy ustrojowej). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t. jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej u.p.p.s.a.). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdego rozstrzygnięcia, względem którego stwierdzone zostanie co najmniej jedno z naruszeń prawa wskazanych w art. 145 § 1 u.p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, jeśli okaże się, że skontrolowany akt administracyjny odpowiada prawu, sąd jest zobowiązany skargę oddalić, stosownie do art. 151 u.p.p.s.a. Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne stwierdzić należy, że skarga nie okazała się zasadna. Przystępując do rozważań wskazać trzeba, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany, natomiast istota sporu koncentruje się wokół oceny, czy organy obu instancji zasadnie przyjęły, że fakt otrzymywania przez skarżącą renty rolniczej wyklucza możliwość ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezbędną zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja z wykonywanego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albo też odpowiednio niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym zdarzenia te winny pozostawać w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Nie ulega wątpliwości, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń pieniężnych dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy wyręczając służby medyczne i publiczną opiekę socjalną rezygnują z własnego zatrudnienia, aby stale się opiekować niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny. Treść powołanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki nad osoba niepełnosprawną. W konsekwencji tego, aby można było przyznać danej osobie świadczenie pielęgnacyjne musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z akt sprawy strona od dnia 1 marca 2019 r., decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 15 marca 2019 r., miała ustaloną nową wysokość renty rolniczej w kwocie 935,00 zł miesięcznie. Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 15 czerwca 2020 r., z uwagi na stopień naruszenia sprawności organizmu, uznana została od 1 kwietnia 2020 r. za trwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. W orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Miliczu z dnia 27 lipca 2021 r. postanowiono syna strony zaliczyć do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 lipca 2023 r., datując ustalony stopień niepełnosprawności od 18 maja 2021 r., przy istniejącej niepełnosprawności od wczesnego dzieciństwa. Skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym na kilka lat przed ustaleniem u jej syna znacznego stopnia niepełnosprawności. Zaprzestała ona pracy wskutek obiektywnych okoliczności związanych z jej stanem zdrowia, a dopiero później ustalono u jej syna znaczny stopień niepełnosprawności. Syn skarżącej, urodzony w [...] r., jest osobą niepełnosprawną od wczesnego dzieciństwa i strona, co nie jest kwestionowane, opiekuje się nim, lecz z uwagi na całkowicie trwałą od dnia 1 kwietnia 2020 r. niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (19 października 2021 r.) niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym) jest bowiem rezultatem obiektywnych okoliczności uniemożliwiających jej wykonywanie pracy, tj. stanu zdrowia, a nie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Uznając zatem, iż w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, ani też do uchybienia przepisom procesowym, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.