I OSK 2477/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 280/22 w sprawie ze skargi E. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 28 lipca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 280/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: "WSA"), oddalił skargę E. E. (dalej: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej: "SKO") z [...] stycznia 2022 r., nr przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem P. P. SKO jako przyczynę odmowy wnioskowanego świadczenia wskazało, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje, gdyż posiada prawo do renty. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany, natomiast istota sporu koncentruje się wokół oceny, czy organy obu instancji zasadnie przyjęły, że fakt otrzymywania przez skarżącą renty rolniczej wyklucza możliwość ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. WSA podał, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] czerwca 2020 r., z uwagi na stopień naruszenia sprawności organizmu, uznana została od [...] kwietnia 2020 r. za trwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2021 r. syna skarżącej zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] lipca 2023 r., datując ustalony stopień niepełnosprawności od [...] maja 2021 r., przy istniejącej niepełnosprawności od wczesnego dzieciństwa. W zaistniałych okolicznościach sprawy WSA stwierdził, że skarżąca z powodów zdrowotnych zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym przed ustaleniem u jej syna znacznego stopnia niepełnosprawności. Zatem skarżąca zaprzestała pracy wskutek obiektywnych okoliczności związanych z jej stanem zdrowia, a dopiero później ustalono u jej syna znaczny stopień niepełnosprawności. Syn skarżącej, urodzony w 1991 r., jest osobą niepełnosprawną od wczesnego dzieciństwa i skarżąca, co nie jest kwestionowane, opiekuje się nim, lecz z uwagi na jej całkowitą trwałą od [...] kwietnia 2020 r. niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ([...] października 2021 r.) niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym) było zatem rezultatem obiektywnych okoliczności uniemożliwiających jej wykonywanie pracy, tj. stanu zdrowia, a nie konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Na powołany wyrok Sądu pierwszej instancji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powinna być traktowana jako całkowita niezdolność do jakiejkolwiek pracy w trybie powszechnego ubezpieczenia społecznego, podczas gdy całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym dotyczy wyłącznie konkretnego gospodarstwa rolnego skarżącej, co nie umożliwia jej podjęcia zatrudnienia w innym miejscu. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz o przyznanie skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym ponieważ strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie, a strona przeciwna nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Wobec tak uregulowanego zakresu kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Powołany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie mógł odnieść zamierzonego skutku i podważyć zaskarżonego wyroku, gdyż nie miał w sprawie zastosowania. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś. r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Regulacja ta dotyczy więc osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, więc innych niż matka albo ojciec, do których odnosi się pkt 1 tego artykułu. Natomiast stan faktyczny przyjęty przez organ i sąd, a niekwestionowany w skardze kasacyjnej wskazuje, że E. E. wystąpiła z żądaniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego celem sprawowania opieki nad synem. Taką sytuację normuje więc przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Odmówiono stronie tego świadczenia z powodu zaistnienia przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Natomiast skarga kasacyjna podnosi jako jedyny zarzut, naruszenie prawa materialnego, art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, w sytuacji gdy Sąd w zaskarżonym wyroku nie stosował tego przepisu, tym samym nie dokonywał jego wykładni, a więc nie mógł go naruszyć. Podkreślić trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zarzutami skargi kasacyjnej i władny jest przy rozpoznaniu sprawy badać jedynie naruszenie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną. Ze względu na ograniczenia wynikające z reguł prawnych wskazanych w art. 183 § 1 p.p.s.a., NSA nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani też w inny sposób uzupełniać. Sąd kasacyjny nie ma zatem kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie, podniesiony zarzut skargi kasacyjnej dotyczył przepisu, który nie miał w sprawie zastosowania, wobec tego nie mógł zostać przez Sąd Wojewódzki naruszony, a tym sam samym powołany w skardze kasacyjnej zarzut nie mógł zostać uwzględniony. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z. art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.