IV SA/Wr 200/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Protokolant: Michał Janusz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 września 2025 r. sprawy ze skargi: V. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 marca 2025 r. nr 010070/680/91286/2024 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 20 marca 2025 r. nr 010070/680/91286/2024.

W dniu 18 stycznia 2024 r. V. D. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na formularzu SW-U wniosek o świadczenie wychowawcze 800+ na dziecko Y. D., które jest obywatelem U. i przybyło z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w informacji z dnia 26 marca 2024 r. nr 010070/680/91286/2024 poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr 010070/680/91286/2024 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę świadczenia wychowawczego na dziecko. Organ wyjaśnił, że z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że wnioskodawczyni wyjechała z Polski w dniu 11 października 2023 r. Następnie decyzją z dnia 20 marca 2025 r. nr 010070/680/91286/2024 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin uchylił wnioskodawczyni przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko od dnia 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. Organ wyjaśnił, że z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że wnioskodawczyni wyjechała z Polski w dniu 11 października 2023 r. i w związku z tym utraciła legalny pobyt w Polsce. W odwołaniu wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne przeanalizowanie złożonych przez nią dokumentów, które według wnioskodawczyni potwierdzają jej legalny pobyt na terenie RP wraz z dzieckiem. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że wróciła do Polski w dniu 23 października 2023 r. przez M., R., W. i S., a w dniu [...] r. urodziła we W. córkę. Jak podała, nigdy nie utraciła statusu U., co potwierdziła czterema zaświadczeniami z różnymi datami z rejestru PESEL. Pomimo korespondencji kierowanej do Straży Granicznej, Straż Graniczna nie ma możliwości potwierdzenia wjazdu wnioskodawczyni do Polski z terenu S. Decyzją z dnia 25 marca 2025 r. nr 010070/680/91286/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżona decyzję, ponieważ brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku wyjazdu obywatela Ukrainy z terytorium RP na okres powyżej 1 miesiąca, obywatel Ukrainy traci status UKR. Z odczytu danych z rejestru, prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że wnioskodawczyni wyjechała z terytorium Polski w dniu 11 października 2023 r. Według relacji strony, ponowny wjazd w okresie nieprzekraczającym 30 dni odbył się w ramach granic wewnętrznych Polski z państwami Schengen. Zatem wnioskodawczyni utraciła prawo do legalnego pobytu w Polsce. Organ wyjaśnił, że obywatel Ukrainy po ponownym przyjeździe do Polski w celu aktualizacji danych w zakresie legalności pobytu powinien skontaktować się z Urzędem Gminy/Miasta w miejscu zamieszkania celem ponownego nadania statusu UKR od daty powrotu do Polski. Na podstawie zaktualizowanych danych przez Urząd Gminy/Miasta Straż Graniczna aktualizuje swój rejestr. Zakład Ubezpieczeń Społecznych kilkukrotnie zwracał się do wnioskodawczyni, m. in. w dniach 6 lutego 2024 r., 26 kwietnia 2024 r., 15 lipca 2024 r., 16 września 2024 r. oraz 14 stycznia 2025 r. o wyjaśnienie niezgodności w Urzędzie Miejskim/Urzędzie Gminy w sprawie statusu UKR oraz o skontaktowanie się z jednostką Straży Granicznej za pomocą email, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Jednakże dane w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej nie zostały poprawione. Z rejestru wynika, że okres legalnego pobytu dziecka w Polsce odnotowany został w okresie od dnia [...] r., natomiast okres legalnego pobytu wnioskodawczyni w Polsce odnotowany został w okresach od dnia 11 września 2023 r. do dnia 11 października 2023 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie świadczenia wychowawczego. Skarżąca zarzuciła pominięcie faktu, że jej nieobecność w Polsce trwała tylko 10 dni, tj. od 11 października 2023 r. do 22 października 2023 r. Jak wyjaśniła, pojawiła się w Urzędzie Gminy Wrocław w dniu 23 października 2023 r., gdzie po sprawdzeniu jej tożsamości uzyskała potwierdzenie statusu UKR. Organy pominęły wszelkie dowody przedkładane przez skarżącą w toku postępowania. Skarżąca podkreśliła, że urodziła w Polsce dziecko w dniu [...] r., korzystała w spornym okresie z pomocy MOPS i Rzecznika Praw Obywatelskich, posiada zameldowanie na terenie W., w maju 2024 r. złożyła wniosek o wydanie polskiego prawa jazdy, które otrzymała w lipcu 2024 r. Skarżąca wniosła również o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi oraz przesłuchanie strony i wskazanych przez nią świadków na okoliczność przebywania w Polsce w spornym okresie. Skarżąca zaznaczyła, że wracając do Polski jedynie na terenie W. miała sprawdzony paszport, a gdy przekraczała granicę z Polską nie przeszła żadnej kontroli. Za granicą przebywała jedynie 10 dni i wróciła do polski w dniu 22 października 2023 r. Następnego dnia udała się do Urzędu Miasta, aby potwierdzić swój status U. Zrobiła to kilkukrotnie w odpowiedzi na wezwania ZUS w późniejszym okresie. Skarżąca w okresie ciąży pozostawała pod kontrolą lekarza w Polsce, posiada kartę ciąży z wpisem w listopadzie 2023 r. Liczni świadkowie potwierdzą jej obecność w Polsce w spornym okresie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymują stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy ZUS stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.), dalej u.p.o.u. oraz przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576), dalej u.p.p.w.d. Organy uznały, że skarżąca utraciła status U. i tym samym legalny pobyt na terytorium RP, bowiem z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że skarżąca wyjechała z Polski w dniu 11 października 2023 r. i w rejestrze nie została odnotowana data powrotu do kraju, a wiec pobyt poza granicami RP przekroczył okres 30 dni. Organy obu instancji oparły swoje stanowisko jedynie na podstawie danych uzyskanych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, zgodnie z którym skarżąca przybyła na teren RP w dniu 11 września 2023 r. w związku z działaniami wojennymi na terenie U. i wyjechała z Polski w dniu 11 października 2023 r. Spowodowało to utratę statusu uchodźcy wojennego i prawa do pobierania świadczeń rodzinnych na terenie Polski. Należy jednak zauważyć, że skarżąca przedłożyła szereg dokumentów potwierdzających jej powrót i dalszy pobyt w Polsce. Trzeba zaznaczyć, że skarżącej przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. Do wniosku o świadczenie wychowawcze załączyła odpis skrócony aktu urodzenia córki skarżącej, z którego wynika, że dziecko urodziło się [...] r. we W. W toku postępowania przed organami skarżąca przedłożyła zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 23 października 2023 r. o nadaniu skarżącej numeru PESEL w związku z konfliktem na terenie U. i posiadaniu statusu U. Następnie skarżąca przedłożyła wniosek z dnia 23 października 2023 r. o usunięcie niezgodności w statusie cudzoziemca z oświadczeniem, że przebywała poza Polską od dnia 11 października 2023 r. do 22 października 2023 r. oraz bilet kolejkowy Urzędu Miejskiego we W. z dnia 23 października 2023 r. Ponadto strona przedłożyła zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 17 lipca 2024 r. o nadaniu skarżącej numeru PESEL w związku z konfliktem na terenie U. i posiadaniu statusu U., zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 13 sierpnia 2024 r. o nadaniu skarżącej numeru PESEL w związku z konfliktem na terenie U. i posiadaniu statusu U. oraz korespondencję z MSWiA, z Zarządem do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej i z Komendantem Placówki Straży Granicznej we Wrocławiu – Strachowicach. W załączeniu do skargi strona przedłożyła kopie informacji z dnia 5 czerwca 2024 r. i 3 września 2024 r. dla lekarza kierującego/POZ z Ośrodka Rehabilitacji Dziennej dla Dzieci, kopię strony paszportu skarżącej ze stemplem z dnia 21 października 2023 r. z miejscowości P. (granica [...]), kopię karty ciąży z odnotowanymi wizytami w dniach 22 listopada 2023 r. i 18 grudnia 2023 r., kopię wniosku do Komendanta Straży Granicznej z dnia 18 marca 2024 r. o wpis do rejestru SG danych dotyczących przekroczenia granicy, kopię powiadomienia o nadaniu numeru PESEL ze statusem U. z dnia 12 stycznia 2024 r. dziecku skarżącej, kopię powiadomienia o nadaniu numeru PESEL ze statusem U. z dnia 12 września 2023 r. skarżącej, kopię odpisu zupełnego aktu urodzenia dziecka skarżącej, wydruki z geolokalizacji. Nie jest w sprawie sporne, że do skarżącej i przyznanego jej świadczenia wychowawczego zastosowanie znajdują przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.o.u. za legalny uznaje się pobyt na terytorium RP obywatela Ukrainy, który przybył w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP. W przypadku obywateli Ukrainy, którzy przybyli w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy istotne są kwestie wyjazdów z terytorium Polski i długość tych wyjazdów, ponieważ zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.o.u. wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1, czyli prawa do legalnego pobytu na terytorium Polski. Wniosek skarżącej dotyczy okresu od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. Z przedłożonego przez skarżącą powiadomienia o nadaniu numeru PESEL wynika, że skarżąca otrzymała status U. w dniu 12 września 2023 r. i zgodnie z kolejnymi zaświadczeniami z rejestru PESEL z dnia 23 października 2023 r., 17 lipca 2024 r. i 13 sierpnia 2024 r. nie została tego statusu pozbawiona. Wobec powyższego nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym twierdzenie organów, że skarżąca utraciła prawo do legalnego pobytu na terenie RP w związku z wyjazdem z Polski w dniu 11 października 2023 r. na okres przekraczający 30 dni, co spowodowało utratę statusu U. W rozpatrywanej sprawie organy pominęły całkowicie wyjaśnienia skarżącej i przedkładane przez nią dokumenty w toku postępowania administracyjnego, opierając się jedynie na wpisie w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (brak odnotowania w rejestrze daty wjazdu do Polski w okresie 30 dni od wyjazdu). W ocenie Sądu, organy pomijając wyjaśnienia skarżącej i przedłożone przez skarżącą dokumenty naruszyły zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a. i znajdującą rozwinięcie w art. 77 § 1 k.p.a. oraz zasadę swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, organ jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m. in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu z terytorium RP) oraz rejestru SPEC PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego organu wyłącznie do sprawdzenia danych w tych rejestrach. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy i braki wpisów, np. w przypadku wjazdu do Polski z innego państwa UE. Obowiązujące przepisy u.p.p.w.d. uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek podmiotowych i przedmiotowych "legalności pobytu", a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowe rejestry stanowią dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może to prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie, jak zdaje się uważać organ. W toku postępowania skarżąca wyjaśniła, że wróciła do Polski w dniu 22 października 2023 r. (a więc w okresie krótszym niż 30 dni) i następnego dnia udała się do Urzędu Miejskiego we W. celem potwierdzenia statusu U., na dowód czego przedłożyła kopie strony paszportu wraz ze stemplem z dnia 21 października 2023 r. z miejscowości P. (granica [...]), z miejscowości P. (granica [...]), wniosek z dnia 23 października 2023 r. o usunięcie niezgodności w statusie cudzoziemca oraz bilet kolejkowy Urzędu Miejskiego we W. z dnia 23 października 2023 r. O pobycie skarżącej w Polsce świadczą wizyty lekarskie w dniu 22 listopada 2023 i 18 grudnia 2023 r. Natomiast w dniu [...] r. skarżąca urodziła we W. dziecko. Należy zauważyć, że w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej według stanu na dzień 24 marca 2025 r. nie odnotowano wyjazdów z Polski dziecka skarżącej, a więc dziecko przebywa cały czas w Polsce. Jak już powyżej wyjaśniono, wszelkie dowody przedkładane przez skarżącą na potwierdzenie powrotu do Polski w dniu 22 października 2023 r. zostały przez organy bezpodstawnie pominięte. Z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika wbrew oczywistym faktom, że skarżąca wyjechała z Polski w dniu 11 października 2023 r. i nie powróciła już do Polski. Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie przede wszystkim do uwzględnienia materiału dowodowego przedkładanego przez skarżącą na potwierdzenie powrotu do Polski w dniu 22 października 2023 r. i dalszego przysługiwania jej statusu U., jak również dowodów przedkładanych na potwierdzenie pobytu w Polsce w okresie pobierania świadczenia wychowawczego, tj. w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. Po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego, organ winien rozważyć, czy wystąpiły przesłanki do pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. - utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.