IV SA/Wa 2775/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alina Balicka (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Sidorowska-Ciesielska sędzia WSA Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2020 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2010 r., poz. 256 ze zm.) oraz art. 5 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", po rozpoznaniu wniosku P. M. (dalej: skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2020 r. nr [...], odmawiającą ww. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 22 maja 2020 r. skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: szef urzędu, organ) o wydanie decyzji administracyjnej potwierdzającej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na działalność w okresie stanu wojennego, gdyż jako taksówkarz w Warszawie przewoził "ulotki z różnych drukarni konspiracyjnych ludziom, którzy kolportowali dalej oraz "ludzi ukrywających się przed komuną", a także dostarczał "różnego rodzaju dokumenty niezbędne działaczom [...] za co miał być "nieraz zatrzymywany do wyjaśniania". Skarżący przedstawił również rekomendację L. M., który ogólnikowo potwierdził informacje zawarte w podaniu. Jednocześnie w toku postępowania, skarżący przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] kwietnia 2020 r., w której organ stwierdził, że Z. M. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Po rozpatrzeniu wniosku szef urzędu decyzją z dnia [...] września 2020 r. odmówił skarżącemu potwierdzenia ww. statusu. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził m.in., że brak jest podstaw do uznania, że skarżący był przez minimum 12 miesięcy członkiem struktur organizacyjnych, do których przynależność byłaby związana z odpowiedzialnością karną, co jest warunkiem koniecznym dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy. Organ podkreślił, że zarówno we wniosku o potwierdzenie statusu, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w pozostałej korespondencji z organem skarżący nie przedstawił okoliczności prowadzenia działalności spełniającej przesłanki art. 2 ustawy. Organ uznał także, że przedstawione przez skarżącego oświadczenia świadków nie mogą stanowić dowodów w sprawie. Zdaniem organu oświadczenia świadków są zbyt ogóle, nie podają konkretnych, rzeczowych informacji o działalności skarżącego, a tym samym nie umożliwiają ustalenia na czym polegała działalność skarżącego oraz jaki miała charakter, a także w jakim okresie była prowadzona. Organ wskazał, że żaden z świadków nie podaje jakie pisma zakazane miał posiadać skarżący, a także nie podają informacji co do tytułów, charakteru i ilości kolportowanych przez skarżącego materiałów. Ponadto, organ podał, że w toku postępowania podjął działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy występując, na podstawie art. 5 ust 5 ustawy, we własnej właściwości, do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie dokumentów dotyczących strony, a mających wpływ na przyznanie przedmiotowego statusu. IPN poinformował organ (pismo z dnia [...] maja 2020 r.), że kwerenda archiwalna nie wykazała dokumentów, które mogłyby prowadzić do uzyskania od szefa urzędu decyzji pozytywnej. Dodatkowo organ podał, że w ramach własnej działalności dokonał sprawdzenia w internetowej bazie danych projektu: "[...]" prowadzonego przez IPN, który nie zawiera biogramu, ani innych informacji na temat strony. Wobec powyższych ustaleń, organ uznał końcowo, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że skarżący prowadził działalność opozycyjną o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach, bądź że skarżący doznał represji wymienionych w art. 3 ww. ustawy, których zaistnienie jest warunkiem koniecznym w sprawie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący nie uzasadnił szczegółowo swojej skargi, jedynie wniósł o rozpatrzenie sprawy przez Sąd. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374). W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Warunkiem przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie w drodze decyzji przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o taki status spełnia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, to jest, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W przedmiotowej sprawie, skarżący w toku postępowania administracyjnego przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej potwierdzającą spełnienie warunków z art. 4 ustawy. Tym samym nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu. Trzeba jednakże podkreślić, że osoba zainteresowana uzyskaniem statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych musi spełnić inne przesłanki (pozytywne), gdyż status taki jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę w art. 2 i art. 3 ustawy. Kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca unormował w art. 2 ust. 1, stanowiąc, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu [...], prowadzonej w okresie od dnia [...] sierpnia 1980 r. do dnia [...] grudnia 1981 r. Z kolei kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje przepis art. 3 ustawy określając, że jest nią osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Podkreślenia wymaga, że wymieniony w art. 2 i art. 3 ustawy katalog zdarzeń, sytuacji, legitymujących daną osobę jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych ma charakter zamknięty i ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania wymienionych uprawnień z innych tytułów. Inaczej ujmując - z szeregu różnorakich przejawów walki, sprzeciwu, oporu społecznego względem dawnego ustroju, a także z szerokiego zakresu ingerencji organów władzy, w wymiarze ogólnym czy indywidualnym, tylko niektóre z nich kwalifikują do przyznania omawianego statusu, a w konsekwencji, do przyznania uprawnień z takim statusem związanych. Sąd w składzie orzekającym, dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów prawa procesowego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podziela ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonaną przez organ, z której wynika, że skarżący nie wykazał, by spełniał przesłanki z art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji pozwalające na uznanie jego osoby za działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ prawidłowo ocenił, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności skarżącego w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji. Skarżący nie przedstawił dokumentów, które potwierdzałyby okoliczność, że przez okres minimum 12 miesięcy był członkiem struktur organizacyjnych, do których przynależność byłaby związana z odpowiedzialnością karną. Wskazanie przez skarżącego że prowadził ww. działalność, która przejawiała się m.in. w kolportowaniu różnych materiałów antykomunistycznych (pracy, ulotek, książek, gazet) i przewożeniu osób, które ukrywały się przed władzą komunistyczną bez podania szczegółowych informacji na temat tej działalność, tj. czasu wykonywania, miejsca i skutków jaki przyniosła, a także konkretnych nazw drukarni, zakazanych gazet, ulotek czy osób nie jest wystarczające do uznania, że skarżący prowadził działalność o której mowa w art. 2 ustawy. Należy podkreślić, że działalność określona w art. 2 ustawy to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy (por. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 26 lutego 2021 r., IV SA/Wa 1702/20, z dnia 30 października 2018 r., sygn. IV SA/Wa 1437/18). Działalność w ramach struktur zakłada członkostwo w określonej grupie, czego skarżący nie wykazał Jednocześnie zgodzić należy się z organem, że takiej działalności o której mowa w art. 2 ustawy, a którą miał prowadzić skarżący, nie potwierdzają oświadczenia świadków, które zostały przedstawione w toku procedury. Z oświadczeń świadków – zdaniem Sądu – nie wynika, w jakim okresie skarżący prowadził działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności (nie podano nawet przybliżonego okresu), jaka to była działalność i na czym konkretnie polegała, a także nawet jakie ulotki, gazety czy inne materiały były przez skarżącego przewożone do dalszego ich kolportowania, bądź jakie zakazane gazety posiadał. Świadkowie nie podali czy skarżący działał w ramach zorganizowanej struktury i jakiej, ewentualnie na czyje zlecenie działał. Samo wskazanie przez świadków, że skarżący kolportował prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie prowadził działalność na rzecz Polski. Z uwagi na to, że oświadczenia te były zbyt ogóle, pozbawione jakikolwiek szczegółowych informacji na temat działalności skarżącego organ słusznie uznał, że nie mogą one stanowić dokumentu na potwierdzenie spełnienia przesłanki z art. 2 ustawy. Na uwagę zasługuje również to, że organ w piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r., czyli przed wydaniem zaskarżonej decyzji, zwrócił się do skarżącego o nadesłanie dowodów w postaci: oświadczeń świadków, dokumentów prywatnych lub urzędowych, publikacji naukowych), które umożliwiałyby potwierdzenie konkretnych form działalności opozycyjnej skarżącego po [...] grudnia 1981 r. Ponadto, organ, zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a., zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, a także o prawie strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Skarżący nie skorzystał ze swoich uprawnień, w tym przedłożenia dodatkowych dowodów. Jednocześnie Sąd zaznacza, że zarówno we wniosku o potwierdzenie statusu, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a przede wszystkim w skardze złożonej do Sądu – skarżący - nie przedstawił okoliczności wskazujących na spełnienie przesłanki z art. 2 czy z art. 3 ustawy. Dodatkowo zauważyć trzeba, że organ podjął w ramach własnej działalności próbę ustalenia stanu faktycznego sprawy, bowiem w trybie art. 5 ust. 5 ustawy wystąpił do Instytut Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących skarżącego i uzyskał negatywną pisemną odpowiedź (pismo z dnia 15 maja 2020 r.) nie pozwalającą na wykazanie spełniania przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy, tj. potwierdzających status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Organ dokonał również sprawdzenia w internetowej bazie danych projektu: "[...]'' prowadzonego przez IPN, który jednak nie zawiera biogramu, ani innych informacji na temat skarżącego oraz osoby, która złożyła oświadczenie w sprawie. Wobec nieuzyskania dokumentów czy informacji potwierdzających, że skarżący spełnia przesłanki z art. 2 i 3 ustawy, organ nie miał obowiązku dalszego, bezgranicznego poszukiwania dokumentów, niejako w zastępstwie skarżącego, dowodów mających potwierdzić korzystne dla skarżącego okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z 29 września 2020 r., sygn. II OSK 1452/20). W świetle powyższych ustaleń Sąd podziela ocenę organu, że zdarzenia i okoliczności podane przez skarżącego nie potwierdzają, że skarżący prowadził działalność o której mowa w art. 2 ustawy, bądź doznał represji wskazanych w art. 3 ustawy. Sąd jednocześnie stwierdza, że organ administracji publicznej podejmując w sprawie rozstrzygnięcie nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego jak również sam dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego. Tym samym organ nie naruszył przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 10 K.p.a. Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.