III SA/Wr 980/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. – (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W.) z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 980/16 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2018 r.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego skarżący podał, że prowadzi [...] gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem, w [...] udziału nieruchomości, na której usytuowany jest dom o powierzchni [...] m² i wartości [...] zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio [...]m², [...] m², [...] m², z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na łączną kwotę [...] zł oraz [...] akcji "A" SA o nominalnej wartości [...] zł. Nadto skarżący oświadczył, że na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. W roku [...] poniósł stratę w kwocie [...] zł przy przychodzie w kwocie [...] zł. Wskazał dalej na ciągły i powszechny charakter usług [...], które świadczył mimo narastających zaległości płatniczych jego kontrahentów. Podał również, że posiada zaległości w zapłacie podatków, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz zadłużenie względem matki. Poinformował, że nie ma obecnie dochodu, a w utrzymaniu pomaga mu matka. Wnioskodawca oświadczył, że w postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym jest reprezentowany przez adwokata z wyboru, wskazując jednocześnie, że w latach [...], [...] i [...] nie przekazał adwokatowi żadnych środków z tytułu jego usług. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] r. wnioskodawcy doręczono przesyłkę listową zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Wnioskodawca nie wykonał wezwania i nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację materialna i rodzinną. Postanowieniami z dnia 21 lutego i 16 sierpnia 2017 r. oraz z dnia 8 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia – odpowiednio – 31 października 2016 r., 29 czerwca 2017 r. i z 27 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z 10 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że jak wynika z oświadczenia skarżącego, pozostaje on w stosunku prawnym z adwokatem reprezentującym go w postępowaniu przed sądem powszechnym oraz, że ten adwokat nie został wyznaczony dla skarżącego z urzędu, w ramach przyznanego prawa pomocy. Na tej podstawie referendarz sądowy ustalił, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym pochodzącym z wyboru. Tym samym – jak wskazał, nie mógł przyznać wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu i dlatego odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W dalszej kolejności referendarz sądowy zauważył, że skarżący nie wykazał, w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podlegał oddaleniu. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera – w ocenie referendarza sądowego – dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających bieżących dochodów na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Jak wskazał referendarz sądowy, szczególne znaczenie miało wykazanie źródła utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego w dłuższym okresie czasu, które podlega ocenie pod kątem możliwości wygospodarowania przez to gospodarstwo środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący zarzucił naruszenie zasady sprawiedliwości proceduralnej. Zaznaczył, że Sąd nie może domniemywać jaki jest faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1302 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z wyżej wskazanymi osobami. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przesłanka negatywna z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. postanowienie NSA w Warszawie z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GZ 156/10). Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie skarżący przekreślił zawarte w rubryce 12. oświadczenie o niezatrudnianiu i niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym i jednoznacznie podał, że w postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym jest reprezentowany przez adwokata z wyboru, to tym samym słusznie referendarz wskazał że, nie mógł przyznać skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych należy podkreślić, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Dodać także trzeba, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ponadto kosztami koniecznymi są takie koszty, których poniesienie spowodowałoby rzeczywiste zagrożenie dla utrzymania skarżącego, a nie takie, które prowadziłyby tylko do pewnych niedogodności lub nawet utrudnienia w funkcjonowaniu. Zauważyć także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Dodatkowo należy wskazać, że na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie dostarczył, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego, zawierających aktualne dane o jego sytuacji majątkowej. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść choćby uprawdopodobniłaby jego sytuację materialną i życiową. Słusznie zatem referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się od ich wykazania lub choćby uprawdopodobnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.