III SA/Wr 1049/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 27 września 2021 r. nr SKO/41/RD-68/2021 w przedmiocie obowiązku zapłaty tytułem kosztów usunięcia z drogi publicznej, przechowywania oraz wyceny wartości przyczepy kempingowej I. uchyla zaskarżona decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Karkonoskiego z dnia 11 czerwca 2021 r. nr K.7135.52.2021.III; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze na rzecz skarżącej kwotę 262 złote (słownie: dwieście sześćdziesiąt dwa) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przedmiotem skargi D. L. (dalej: strona, skarżąca) jest – wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 130a ust. 10 h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137, ze zm., dalej: u.p.r.d.) - decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium, SKO) z 27 września 2021 r., orzekająca o nałożeniu na stronę obowiązku zapłaty kwoty 6.550,29 zł tytułem kosztów usunięcia z drogi publicznej, przechowywania oraz wyceny wartości przyczepy kempingowej. Z akt sprawy wynika, że w dniu 26 marca 2014 r., z powodu pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu, na podstawie dyspozycji usunięcia pojazdu wydanej przez Komendę Miejską Policji w Jeleniej Górze, została usunięta z drogi przyczepa kempingowa marki [...][...] o nr identyfikacyjnym VIN: [...] i przetransportowana na parking strzeżony. Starosta Jeleniogórski wystąpił do sądu z wnioskiem o wydanie orzeczenia o przepadku w/w pojazdu. W dniu 4 stycznia 2016 roku Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze w sprawie o sygn. akt I Ns 229/16 wydał postanowienie o przepadku wyżej opisanej przyczepy kempingowej na rzecz Powiatu Jeleniogórskiego. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze Wydział II Cywilny Odwoławczy postanowieniem z dnia 13 października 2016 roku, w sprawie o sygn. akt II Ca 371/16 oddalił wniesioną od tego postanowienia apelację skarżącej i w dniu 2 listopada 2016 roku opatrzył orzeczenie klauzulą prawomocności, którą doręczono Staroście Jeleniogórskiemu w dniu 4 listopada 2016 roku. Następnie, na podstawie opinii sporządzonej w dniu 8 sierpnia 2014 roku przez biegłego skarbowego i rzeczoznawcę samochodowego, dokonano likwidacji ruchomości, poprzez przekazanie pojazdu, w dniu 5 listopada 2016 roku do stacji demontażu pojazdu. Starosta Karkonoski (dalej: organ I instancji) decyzją z 11 czerwca 2021 r. orzekł o obowiązku uiszczenia przez stronę kwoty 6.572,14 zł, z tytułu kosztów powstałych w następstwie usunięcia, przechowywania i oszacowania wartości ww. przyczepy kempingowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia opisał okoliczności związane z usunięciem pojazdu. Wskazał, że ustawowy termin odebrania pojazdu przez właściciela upłynął w dniu 27 czerwca 2014 roku. Wyjaśnił również, że podmiot który, wydał dyspozycję usunięcia pojazdu, po ustaleniu, że stanowił on własność strony, doręczył jej powiadomienie, zawierające także pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Przy tym organ I instancji zaznaczył, że Sąd Rejonowy Wydział I Cywilny w Kluczborku prawomocnym postanowieniem z dnia 20 marca 2012 roku, sygn. akt I Ns 41/07, dokonał podziału wspólnego majątku w wyniku którego opisana przyczepa stała się wyłączną własnością strony. Wskazał także jakie podmioty realizowały zadania związane z usunięciem, przechowywaniem oraz oszacowaniem opisanego wyżej pojazdu od dnia 26 marca 2014 roku, w którym został on usunięty z drogi, do dnia 5 listopada 2016 roku, a także konkretne koszty tych zadań. W odwołaniu strona wskazała, że przy wydaniu decyzji organu I instancji naruszył przepisy postępowania administracyjnego, stanowiące o rzetelnym prowadzeniu postępowania. Zauważyła, że organ powinien I instancji zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy istotny dla sprawy, a tego nie uczyniono, pomimo przedstawienia przez nią dowodów na okoliczność tego, iż opisana przyczepa została pozostawiona na drodze powiatowej przez jej byłego męża - Z. L. Podała m.in., że przyczepa blokowała wjazd na teren posesji, w której prowadzona była placówka opiekuńcza dla seniorów służbom i pracownikom, którzy nie mogąc dotrzeć do pracy powiadomili ją o tym fakcie telefonicznie, gdyż przebywała wówczas daleko poza miejscem zamieszkania. Strona podkreśliła, że w kontekście przytoczonych faktów organ I instancji zobowiązany był rozważyć możliwość nałożenia solidarnie obowiązku także na jej byłego męża. Kolegium decyzją z 27 września 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekło o nałożeniu na stronę obowiązku zapłaty kwoty 6.550,29 zł tytułem kosztów usunięcia z drogi publicznej, przechowywania oraz wyceny wartości opisanej przyczepy kempingowej. Organ odwoławczy oceniając decyzję organu I instancji w kontekście ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz w świetle obowiązującego w latach 2014-2016 stanu prawnego, uznał ją, co do zasady, za uprawnioną. Zdaniem Kolegium, w sprawie zaszły podstawy do obciążenia właściciela pojazdu kosztami usunięcia, przechowywania oraz wyceny wartości usuniętej z drogi publicznej przyczepy. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium uznało, że co do zasady nie zasługuje ono na uwzględnienie. Stwierdziło m.in. że brak jest w niniejszej sprawie podstaw do solidarnego obciążenia kosztami Z. L. Stwierdziło, że wyzbył się on władztwa nad pojazdem, pozostawiając go stronie, zgodnie z postanowieniem o podziale majątku wspólnego. Zdaniem organu odwoławczego wyzbycie się tej rzeczy świadczy o tym, iż w dniu 24 marca 2014 roku były mąż strony nie przejawiał już woli dalszego jej posiadania, w sprzeczności ze stanem prawnym, ukształtowanym przez oznaczone postanowienie sądowe. Utracił tym samym z własnej woli prawo posiadania tej rzeczy, tracąc zarazem przymiot strony postępowania, zakończonego wydaniem skarżonej decyzji. SKO akcentowało, że zagadnienie to poruszył również, w niezbędnym zakresie, Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze, w uzasadnieniu postanowienia o przepadku rzeczy, w którym wskazał, z powołaniem się na pismo Komendanta Komisariatu I Policji w Jeleniej Górze z dnia 10 kwietnia 2015 roku, iż to strona spowodowała odholowanie przyczepy kempingowej, odmawiając wbrew jednoznacznemu postanowieniu sądu uznania swojego prawa własności do niej, gdy nie została jej przez byłego męża protokolarnie przekazana. Pomimo nieuwzględnienia zarzutów strony, Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji podlega zmianie. Uznało bowiem, że Starosta Karkonoski zobowiązany był do wyliczenia kosztów przechowania pojazdu za krótszy okres od dnia 26 marca 2014 roku do dnia 13 października 2016 roku (zakończenia postępowania w przedmiocie przepadku pojazdu), nie zaś do dnia 5 listopada 2016 roku (likwidacji pojazdu). W skardze do tutejszego Sądu strona wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji SKO. Wskazała, że przyczepa kempingowa została porzucona pod bramą jej posesji przez Z. L., będącym w tym czasie jej posiadaczem samoistnym. Zauważyła, że w chwili porzucenia tej rzeczy przez wymienionego nie była obecna w miejscu zamieszkania, a o zablokowaniu wjazdu do tego miejsca dowiedziała się od opiekunów, którzy przyjechali do prowadzonej w obiekcie placówki opiekuńczej dla seniorów. W skardze przywołała m.in. przepisy art. 130a ust. 2, art. 130a ust. 10, ust. 10 c i ust. 10 i u.p.r.d. a także przepisy art. 7, art. 8 i art. 12 K.p.a. Zarzuciła, że w decyzjach organów nie wyjaśniono braku obciążenia kosztami byłego męża skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz.935 – dalej p.p.s.a.). Ocenie Sądu w niniejszej sprawie podlega decyzja SKO z 27 września 2021 r., orzekająca o nałożeniu na skarżącą obowiązku zapłaty kwoty 6.550,29 zł tytułem kosztów usunięcia z drogi publicznej, przechowywania oraz wyceny wartości przyczepy kempingowej. Rozstrzygnięcie to zostało wydane w wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji organu I instancji z 11 czerwca 2021 r. Współwyznaczający podstawę prawną zaskarżonej decyzji art. 130a ust. 1 pkt 1 u.p.r.d. stanowi, że pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela m.in. w przypadku pozostawienia w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu. W takim też wypadku starosta występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia (por. art. 130a ust. 10 i ust. 10a u.p.r.d.). Wreszcie zgodnie z mającym zastosowanie w sprawie art. 130a ust. 10h u.p.r.d., koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. A zatem legitymację procesową w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 130a ust. 10h u.p.r.d. posiada – co do zasady - właściciel pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. W przedmiotowej sprawie prawidłowo zaś ustalono, że w dacie usunięcia z drogi opisanej przyczepy kampingowej jej właścicielką – na podstawie prawomocnego postanowienia w przedmiocie podziału wspólnego majątku - była skarżąca. Dalej wypada jednak zauważyć, że skarżąca – zarówno w odwołaniu jak i rozpatrywanej skardze - podnosiła potrzebę rozważenia przez organy administracyjne zastosowania art. 130a ust. 10i u.p.r.d. Przepis ten przewiduje natomiast, że koszty związane z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu obowiązana jest pokryć solidarnie z właścicielem pojazdu osoba, która dysonowała nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. Jak bowiem konsekwentnie wywodziła skarżąca opisana przyczepa kempingowa została pozostawiona w dniu 24 marca 2014 r. na drodze publicznej przez jej byłego męża – Z. L.. Sąd wskazuje, że okoliczność ta wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych pism. W pisemnych oświadczeniach Z. L. potwierdził, że realizując ustalenia postanowienia orzekającego o podziale majątku dostarczył przyczepę pod bramę posesji w D. [...] (k.107 oraz k. 135 akt administracyjnych). Fakt ten został potwierdzony w dołączonym do odwołania strony piśmie Zastępcy Komendanta Miejskiego Policji w Jeleniej Górze z 23 czerwca 2014 r. w którym zrelacjonowano przebieg interwencji dotyczącej "podjęcia przez Pana (tj. przez Z. L. – przyp. Sąd) próby przekazania przyczepy kempingowej (...)". Wskazano w niej, że były mąż skarżącej poinformował, że "(...)nikt z domowników posesji przy D. [...], nie chce otworzyć bramy i w związku z tym przedmiotowa przyczepę pozostawia (...) na drodze przed posesją" (k.361 akt administracyjnych). Sąd dostrzega zatem, że błędna okazała się jednoznaczna konkluzja SKO o braku podstaw do solidarnego obciążenia kosztami związanymi z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu byłego męża strony. Analizowane w sprawie przepisy, a w szczególności art. 130a ust. 10i u.p.r.d. wielokrotnie były przedmiotem analizy sadownictwa administracyjnego. Akcentuje się zatem, że aby system usuwania pojazdów pozostawionych na drogach był skuteczny i efektywny, powinien posiadać zabezpieczone finansowanie ze strony osób, które takie pojazdy pozostawiły. W pierwszej kolejności obowiązek finansowania kosztów zabezpieczenia i usunięcia pojazdu spoczywa na jego właścicielu, jednak ustawodawca przewidział w tym zakresie również odpowiedzialność solidarną osoby, we władaniu której pojazd znajdował się w chwili usunięcia. Rozwiązanie takie ma służyć temu, by w sytuacji gdy właściciela nie można ustalić lub nie można było uzyskać od niego środków na pokrycie kosztów zabezpieczenia i usunięcia pojazdu - koszty te pokryła osoba, która faktycznie przyczyniła się do tego, że zaistniała konieczność usunięcia pojazdu, a co za tym idzie wygenerowała koszty z tym związane (por. wyrok NSA z 24 listopada 2020 r., I OSK 1290/20, wyrok NSA z 16 listopada 2021 r., II GSK 1990/21). W realiach rozpoznawanej sprawy – na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych - można natomiast przyjąć, że to nie skarżąca, lecz jej były mąż pozostawił przyczepę na drodze, czym zaktualizował stan faktyczny opisany w hipotezie art. 130a ust. 1 pkt 1 u.p.r.d., tj. spowodował zdarzenie powodujące konieczność usunięcia pojazdu. Przy tym - nawiązując do obszernych wywodów prawnych organu odwoławczego - przepis art. 130a ust. 10i u.p.r.d. nie nakazuje dochodzić tytułu prawnego, jakim legitymował się dysponujący pojazdem. Wystarczające jest bowiem jednoznaczne ustalenie, że władał nim w chwili pozostawienia na drodze i nie jest jego właścicielem (por. wyrok NSA z 16 listopada 2021 r., II GSK 1990/21). Powyższe oznacza, że zarówno zaskarżoną decyzję Kolegium, jak i poprzedzające rozstrzygnięcie organu I instancji wydano z kwalifikowanym naruszeniem przepisów prawa materialnego jak i procesowego, o których stanowią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Należy dostrzec, że w wyniku niezastosowania w sprawie przez organy obu instancji art. 130a ust. 10i u.p.r.d. błędnie określono zakres podmiotowy sprawy. Pominięto jako stronę byłego męża strony, posiadającego status osoby, która dysonowała pojazdem na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, czym naruszono przepisy procesowe statuujące ogólną zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (przede wszystkim art. 10 § 1, art. 61 § 4 oraz art. K.p.a.). W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Wskazania co do dalszego postępowania dla organów wynikają wprost z przedstawionych rozważań. W niniejszej sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przed organami obu instancji z czynnym udziałem pominiętej strony postępowania. Z tego też powodu Sąd nie ma podstaw do wypowiadania co do merytorycznej poprawności zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Zasądzona na rzecz skarżącej kwota 262 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego obejmuje uiszczony wpis sądowy od skargi.