III SA/Wa 918/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2022 r. sprawy ze skargi K.T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn oddala skargę.

*U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z [...] marca 2022 r., wydanym wobec K.T., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] listopada 2019 r. ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn. Składając wniosek o przywrócenie tego terminu Skarżąca wskazała, że o wspomnianej decyzji dowiedziała się 18 stycznia 2022 r., kiedy to pełnomocnik przeglądał akta w Urzędzie Skarbowym W. Jednocześnie Skarżąca powołała się na pełnomocnictwo z 18 lutego 2019 r., jakie dołączone zostało do złożonego 14 marca 2019 r. wniosku o stwierdzenie nieważności innej decyzji wymiarowej ewentualnie wniosku o wznowienie postępowania w tej sprawie. Skarżąca podkreśliła, że udzielone przez nią pełnomocnictwo swoim zakresem obejmowało wszystkie postępowania podatkowe dotyczące podatku od spadków i darowizn. Dodała, że pełnomocnictwo o takiej samej treści zostało również wysłane przez pełnomocnika w dniu 21 stycznia 2020 r. Podniosła, że od tej daty cała korespondencja w sprawach prowadzonych postępowań była już kierowana do pełnomocnika. W efekcie Skarżąca sformułowała zarzut, iż organ I instancji pominął prawidłowo ustanowionego pełnomocnika, gdyż decyzja z [...] listopada 2019 r. została wysłana i doręczona Skarżącej zamiast pełnomocnikowi. Pełnomocnik nie miał więc możliwości zapoznania się z treścią decyzji i złożenia w terminie odwołania. Zdaniem Skarżącej należy zatem uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Odmawiając przywrócenia terminu Dyrektor zauważył, że pełnomocnictwo z 18 lutego 2019 r. załączone zostało do wniosku z 14 marca 2019 r o stwierdzenie nieważności innej decyzji, a zatem nie spełniało wymogów pełnomocnictwa ogólnego, określonych w art. 138d § 3 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 - dalej: "O.p."). Obligowało to organ podatkowy do potraktowania tego pełnomocnictwa jako pełnomocnictwa szczególnego upoważniającego do działania w tej konkretnej sprawie. Odnosząc się natomiast do pełnomocnictwa z 21 stycznia 2020 r. Dyrektor zwrócił uwagę, iż złożone ono zostało już po wydaniu decyzji organu I instancji. W efekcie stanął na stanowisku, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Za taką okoliczność nie można bowiem uznać faktu, że mając pełną wiedzę co do toczących się postępowań podatkowych Skarżąca nie ustanowiła pełnomocnika do działania w tej konkretnej sprawie podatkowej. W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 162 § 1 i § 2 O.p. przez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji gdy Skarżąca spełniła wszystkie przesłanki do przywrócenia tego terminu z uwagi na to, że w terminie ustawowym złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uprawdopodabniając, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, jak również w terminie ustawowym dopełniła czynności dla której był określony termin, 2) art. 121 § 1 i art. 122 w zw. z art. 187 i art. 191 O.p. przez błędne nieuwzględnienie pełnomocnictwa z 18 lutego 2019 r. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie zwrotu kosztów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko wyrażone w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało oddalić. Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga ta została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, uznanej za doręczoną w dniu 28 listopada 2019 r. w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 150 O.p. Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 162 § 1 i § 2 O.p. W myśl tych przepisów w razie uchybienia terminu należy przywrócić ten termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z powyższego wynika zatem, że przywrócenie terminu uzależnione jest od spełnienia łącznie czterech przesłanek, tj.: - po pierwsze uchybienia terminowi, - po drugie złożenia przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem terminu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, - po trzecie uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, - po czwarte dopełnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której ustanowiony był termin. W niniejszej sprawie nie jest sporne między stronami ani to, że termin do wniesienia odwołania został przekroczony, ani też fakt spełnienia wymogów formalnych samego wniosku o przywrócenie tego terminu oraz właściwy czas jego złożenia. Sporna jest natomiast ocena braku zawinienia w zakresie uchybienia terminu, którego wniosek ten dotyczy. Z akt sprawy wynika, że jako przyczynę tego uchybienia Skarżąca podała brak możliwości zapoznania się z treścią decyzji organu I instancji i złożenia od niej odwołania, z uwagi na jej doręczenie bezpośrednio Skarżącej, z pominięciem prawidłowo ustanowionego pełnomocnika. Skarżąca powołuje się przy tym na pełnomocnictwo z 18 lutego 2019 r. o bardzo ogólnym zakresie, które – według jej twierdzeń - złożono w dniu 14 marca 2019 r. wraz z inną korespondencją. Podkreśla również, że to samo pełnomocnictwo o takiej samej treści zostało wysłane przez pełnomocnika w dniu 21 stycznia 2020 r. W tym miejscu godzi się zauważyć, że spór na tle prawidłowości samego doręczenia wspomnianej decyzji rozstrzygnięty został w odrębnym postępowaniu zakończonym postanowieniem Dyrektora z [...] marca 2022 r. stwierdzającym uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Postanowienie to poddane zostało kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie III SA/Wa 917/22, w wyniku której Sąd ten wyrokiem z 30 września 2022 r. oddalił skargę Skarżącej, uznając, że prawidłowe było stanowisko Dyrektora, zgodnie z którym na etapie postępowania przed organem I instancji Skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika, a zatem prawidłowo organ ten nie doręczał temuż pełnomocnikowi korespondencji, ale bezpośrednio Skarżącej na jej adres zamieszkania. Jakkolwiek przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu nie ma potrzeby powtórnego badania kwestii prawidłowości doręczenia, to jednak z uwagi na to, że z okoliczności tej Skarżąca uczyniła przesłankę braku zawinienia w niniejszej sprawie Sąd za celowe uznał przywołanie zasadniczych motywów, które legły u podstaw wskazanego wyżej wyroku w sprawie III SA/Wa 917/22. Przede wszystkim w wyroku tym stwierdzono, że organ I instancji nie miał podstaw do przyjęcia, że Skarżąca jest zastępowana przez pełnomocnika. W aktach sprawy nie było bowiem ani pełnomocnictwa ogólnego odpowiadającego wymogom z art. 138d O.p., ani też pełnomocnictwa szczególnego, na które powołał się pełnomocnik, gdyż nawet jeśli złożono je w dniu 14 marca 2019 r., to zostało ono przedłożone do innej sprawy podatkowej i do tej właśnie innej sprawy włączone (we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik sam przyznał, że pełnomocnictwo z 18 lutego 2019 r. dołączył do wniosku o stwierdzenie nieważności innej – niż kwestionowana – decyzji wymiarowej). Wzmiankowane pełnomocnictwo nie mogło być zatem respektowane na etapie postępowania przed organem I instancji. W efekcie w przywołanym wyżej wyroku Sąd podzielił stanowisko, iż decyzja organu I instancji została Skarżącej prawidłowo doręczona 28 listopada 2019 r. w trybie art. 150 O.p., co oznacza, że termin złożenia odwołania upłynął 12 grudnia 2019 r. Odwołanie to Skarżąca wniosła natomiast po tej dacie, tj. 24 stycznia 2022 r. W świetle powyższego – zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie – jakiekolwiek (akcentowane w skardze) wątpliwości co do prawidłowości samego doręczenia nie mogą już mieć miejsca. Odnosząc się natomiast do kwestii kluczowej w sprawie, tj. oceny braku zawinienia w zakresie uchybienia przez Skarżącą terminowi do złożenia odwołania, a tym samym spełnienia przesłanki z art. 162 § 1 O.p., Sąd stwierdził, że Skarżąca nie wykazała braku zawinienia w niedochowaniu tego terminu. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 lipca 2022 r. (I FSK 1259/19) ocena braku winy w niedochowaniu terminu wyznaczonego do dokonania czynności procesowej następuje według obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od podmiotu dbającego należycie o własne interesy i ocena ta uwzględniać musi wszystkie okoliczności sprawy. Dlatego też, przywrócenie terminu możliwe jest wtedy tylko, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona, bądź jej pełnomocnik nie mogli usunąć, nawet przy dochowaniu największego w danych warunkach wysiłku. Natomiast w przypadku, gdy zainteresowanemu podmiotowi można przypisać choćby lekkie niedbalstwo, to wówczas brak jest podstaw do przywrócenia terminu. Ponadto w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania powinna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. Osoby te zobowiązane są bowiem do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania (zob. też orzeczenia przywołane w powyższym wyroku). W niniejszej sprawie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że tego rodzaju wymogu szczególnej staranności ani Skarżąca, ani jej pełnomocnik nie dopełnili. Argumentacja Skarżącej koncentruje się w istocie na kwestii związanej z prawidłowym doręczeniem decyzji organu I instancji. Nie sposób nie zauważyć, że w swym rozumowaniu popada ona w sprzeczność, albowiem z jednej strony kwestionuje prawidłowość (a co za tym idzie skuteczność) tego doręczenia, z drugiej zaś strony podnosi, że uchybienie terminowi miało charakter przez nią niezawiniony. Skarżąca zdaje się zapominać, że punktem wyjścia umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu jest przyjęcie, że termin ten został uchybiony. Brak skutecznego doręczenia decyzji oznacza natomiast, że termin do złożenia odwołania w ogóle nie rozpoczął biegu. Innymi słowy nie można przywrócić terminu do wniesienia odwołania od decyzji, która nie została skutecznie doręczona. Abstrahując jednak od tego, że kwestionowanie faktu prawidłowego doręczenia decyzji w ramach wniosku o przywrócenie terminu pozostaje w sprzeczności z istotą tego środka prawnego, należy zgodzić się z Dyrektorem, że Skarżąca miała pełną wiedzę o toczących się postępowaniach podatkowych. To ona bowiem zainicjowała te postępowania, składając zeznania podatkowe SD-3 o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych. Powinna więc liczyć się też z tym, że w efekcie tych postępowań zostaną wobec niej wydane decyzje, które ewentualnie mogą być dla niej niekorzystne, co z kolei wymagać będzie podjęcia przewidzianych prawem kroków mających na celu ochronę interesów Skarżącej. Jeśli zatem wolą Skarżącej i jej pełnomocnika był udział tegoż pełnomocnika także w niniejszym postępowaniu, to powinni byli oni zadbać o to, by udzielone 18 lutego 2019 r. pełnomocnictwo (o skądinąd szerokim zakresie) trafiło do akt rozpatrywanej sprawy jako dowód umocowania pełnomocnika w takim właśnie charakterze. Tak się zaś nie stało, co definitywnie przesądzono w przywołanym wyżej wyroku w sprawie III SA/Wa 917/22. Wzmiankowane pełnomocnictwo nie mogło być zatem – jak oczekuje tego Skarżąca - respektowane na etapie postępowania przed organem I instancji. Rolą tego organu nie było natomiast poszukiwanie i sprawdzanie czy ewentualnie w innym postępowaniu pełnomocnictwo to zostało już przedłożone. Trudno bowiem oczekiwać, by organ podatkowy każdorazowo przed wysyłką korespondencji prowadził szeroko zakrojone czynności w celu ustalenia czy przypadkiem w innej sprawie strona nie jest zastępowana przez pełnomocnika. Posłużenie się zresztą takim pełnomocnictwem złożonym na potrzeby innego postępowania, choćby swym zakresem obejmowało ono przedmiot postępowania, do którego nie zostało jednak załączone, a następnie procedowanie z udziałem "rzekomego pełnomocnika", naraziłoby ten organ na zarzut pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu. Stanowisko takie jest prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 9 stycznia 2020 r., I SA/Wr 648/19 i przywołane tam orzeczenia). Skarżąca i jej pełnomocnik nie zadbali również o to, by w sprawie znalazło się pełnomocnictwo ogólne odpowiadające wymogom z art. 138d O.p., które niewątpliwie – jak trafnie zauważył Dyrektor – obligowałoby organ do działania w oparciu o nie we wszystkich sprawach podatkowych. Z tych względów słuszna jest konstatacja Dyrektora, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Wina w rozumieniu art. 162 O.p. oznacza nie tylko świadome działanie zmierzające do wywołania negatywnych skutków, ale również obiektywny brak staranności. Wskazane przez Skarżącą (a opisane wyżej) okoliczności nie uprawdopodabniają, że uchybienie terminowi miało charakter przez nią niezawiniony. Na żadną inną okoliczność Skarżąca natomiast nie wskazała. W niniejszej sprawie nie została zatem spełniona przesłanka z art. 162 § 1 O.p., uzasadniająca przywrócenie terminu, co czyni chybionymi zarzuty naruszenia art. 162 § 1 i § 2 O.p., art. 121 § 1 i art. 122 w zw. z art. 187 i art. 191 O.p. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.