III SA/Wa 664/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha, sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2018 r. sprawy ze skargi H. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę

Pismem datowanym na 7 stycznia 2017r. H.B. (dalej: "Strona", "Skarżąca") wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. ("SKO") z dnia [...] listopada 2016r., nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Prezydenta [...] W. ("Prezydent") z dnia [...] maja 2016r., nr [...][...]), w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. W związku z zaległościami powstałymi w podatku rolnym za okres 2013/01-04 oraz 2014/1-12 Prezydent wszczął wobec Strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z dnia [...] marca 2014r. - doręczony w dniu 22 grudnia 2014r. oraz nr [...] z dnia [...] lipca 2015r. - doręczony 15 grudnia 2015r. Zawiadomieniem z dnia [...] marca 2016r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zawiadomienie zostało doręczone Stronie w dniu 23.03.2016r. Strona pismem z dnia 29 marca 2016r. (data prezentaty: 31 marca 2016r.) złożyła skargę na zajęcie egzekucyjne oraz wniosła o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz o zwolnienie zajętych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej spod zajęcia. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016r. nr [...][...] Prezydent, działając na podstawie art. 13, art. 17 oraz art. 56 § 3 w związku z art. 56 § 1 oraz art. 58 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2014 r, poz. 1619 z późn. zm., dalej jako "u.p.e.a."), odmówił: zwolnienia zajętych zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2016r. (winno być: [...] marca 2016r. - uwaga organu odwoławczego) świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej spod zajęcia; zawieszenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości z tytułu podatku rolnego, prowadzonego przeciwko Skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych [...] z dnia [...] marca 2014r. oraz nr [...] z dnia [...]lipca 2015r.; uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Powyższe postanowienie zostało doręczone Stronie w dniu 25 maja 2016r. W dniu 1 czerwca 2016r. (data stempla pocztowego z koperty), a więc z zachowaniem terminu, Strona złożyła zażalenie na postanowienie Prezydenta wydane w dniu maja 2016r. nr [...] [...] odmawiające zwolnienia, zawieszenia oraz umorzenia czynności egzekucyjnych w związku z zajęciem świadczeń od organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. Strona podniosła, że należności otrzymywane od organu rentowego są jedynymi środkami do życia, z których ponadto utrzymuje syna oraz męża. Wskazała, że zajęcie całego świadczenia narusza obowiązujące przepisy. Wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności, zwolnienie zajętych świadczeń spod zajęcia oraz zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia skargi. Ponadto wniosła o zwolnienie z całości od kosztów opłaty od skargi, gdyż nie jest w stanie ponieść opłaty bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2016r., nr 4, SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zajęte świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego i renty socjalnej, zgodnie z art. 79 § 1 u.p.e.a, mogą zostać zajęte i może z nich być prowadzona egzekucja, nie są zatem wyłączone spod egzekucji. Kontynuując, SKO wskazało, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja zwolnienia składników majątkowych z egzekucji opiera się na uznaniu administracyjnym. Użyty w tym przepisie wyraz "może" oznacza, że zwolnienie, o którym mowa wyżej, nie jest obowiązkiem organu egzekucyjnego, lecz zostało pozostawione uznaniu organu. Przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda nie oznacza jednak dowolności przy wydawaniu rozstrzygnięcia w powyższym zakresie. W świetle tak rozumianej instytucji zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych i sposobu procedowania w sprawie wniosku zobowiązanego o możliwość skorzystania z tej instytucji, SKO na nowo ustaliło stan faktyczny w sprawie i stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie zarówno ustalenie stanu faktycznego, jak i jego analiza, były przeprowadzone prawidłowo. W przedmiocie wniosku Strony zebrano bowiem wystarczający materiał dowodowy, który pozwolił na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Także uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wskazanie okoliczności, które zadecydowały o zajęciu takiego stanowiska. Nie można przypisać organowi egzekucyjnemu dowolności w działaniu. Przedmiotem rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego był wniosek Strony zawarty w skardze z dnia 29 marca 2016r. na zajęcie egzekucyjne, w którym to Strona wniosła o zwolnienie zajętych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty. Uzasadniając wniosek Strona wskazała zasadniczo, że zajęte należności, otrzymywane od organu rentowego, są jedynymi środkami do życia, z których to Strona utrzymuje siebie, męża i syna. Ponadto zajęcie całego świadczenia narusza obowiązujące przepisy. W zażaleniu Strona powtórzyła argumentację i dodała, że egzekucja prowadzona jest od 15 lat i pozbawiła Stronę i jej męża całego majątku. Zdaniem SKO, jak słusznie uznał organ egzekucyjny, Strona nie wykazała, że wystąpiła przesłanka w postaci "ważnego interesu", o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. w odniesieniu do całości wniosku. Nie można także zgodzić się ze Stroną, że w sprawie nie zbadano wszystkich przesłanek. Należy powtórzyć za organem egzekucyjnym, że mając na względzie, że Strona nie przedstawiła żadnych innych składników majątkowych z których możliwe byłoby uzyskanie egzekwowanych należności oraz fakt, że uwzględnienie wniosku nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji, zasadnym była odmowa zwolnienia zajętego świadczenia. Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia skargi na czynności egzekucyjne, SKO podniosło, że stosowne rozstrzygnięcie w tej sprawie zostało wydane przez SKO w dniu 4 października 2016r., w sprawie [...]. W postanowieniu tym SKO, po rozpatrzeniu skargi Strony na czynności egzekucyjne, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23, dalej "k.p.a.") w związku z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie w całości, w uzasadnieniu podnosząc, że uchylenie czynności egzekucyjnych jest ściśle powiązane z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. W sprawie brak było przesłanek do zawieszenia postępowania, w związku z czym wniosek o uchylenie czynności egzekucyjnych został uznany za bezpodstawny. Pismem z dnia 7 stycznia 2017r., Skarżąca wniosła przywołaną na wstępie skargę. Skarżąca w skardze powtórzyła zarzuty wskazane w zażaleniu oraz wniosła o uchylenie postanowienia SKO oraz poprzedzającego je postanowienia Prezydenta [...] W. z dnia [...] maja 2016r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności postanowienia – w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 O.p. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Skarga rozpoznana w świetle przywołanych wyżej kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu między stronami jest zasadność odmowy zwolnienia z egzekucji świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, jak również odmowy uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Według Skarżącej organy dokonały błędnej oceny okoliczności sprawy, bowiem należności z ZUS stanowią jedyne źródło utrzymania dla Skarżącej oraz jej męża i syna. Ponadto zajmując całe świadczenia z ZUS naruszono przepisy prawa. Zdaniem organów zajęcia dokonano zgodnie z przepisami, a przy tym brak podstaw do zwolnienia świadczenia z ZUS z egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a. W powyższym sporze rację mają organy. Wskazać należy, że zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zobowiązanemu zażalenie (art. 13 § 2 u.p.e.a.). Regulacja art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w wymienionej ustawie gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego, okazały się niewystarczające w danej sytuacji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". "Ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji. To zobowiązany musi przy tym wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych. Ponadto powinien także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016r., II GSK 154/15). Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też jego zastosowanie nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2014r., II FSK 1791/12). Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że argumentacja Skarżącej potwierdza w istocie rzeczy zasadność stanowiska organów. Skoro Skarżąca twierdzi, że zajęte świadczenia z ZUS stanowią jedyne źródło utrzymania jej oraz męża i syna oraz że nie posiada ona innego majątku, to Skarżąca potwierdza w ten sposób, że w przypadku zwolnienia świadczeń z ZUS z egzekucji egzekucja ta okazałaby się bezskuteczna, co oznacza brak podstaw do zwolnienia z egzekucji zajętych świadczeń z ZUS. Również podniesiony przez Skarżącą argument o naruszeniu prawa w związku z zajęciem świadczeń z ZUS nie jest skuteczny w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Skarżąca nie wskazuje, w jaki sposób fakt niezgodnego z prawem zajęcia świadczeń z ZUS miałby stanowić o istnieniu ważnego interesu Skarżącej w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. W ocenie Sądu brak podstaw do twierdzenia, że organ egzekucyjny zajmując świadczenia z ZUS naruszył prawo. Gdyby nawet doszło do naruszenia prawa, to i tak brak byłoby podstaw do twierdzenia, że Skarżąca posiada ważny interes, w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a., w uchyleniu zajęcia dokonanego niezgodnie z prawem. Wskazać w tym miejscu należy, że przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. nie może być wykorzystywany w celu kontroli prawidłowości zajęcia egzekucyjnego – temu celowi służy skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Gdyby Skarżąca wykazała, że istotnie doszło do naruszenia prawa przy zajęciu świadczeń ZUS, to organ egzekucyjny mógłby mimo to ponownie dokonać zajęcia tych świadczeń. Celem Skarżącej jest natomiast definitywne uniemożliwienie organowi egzekucyjnemu prowadzenia egzekucji ze świadczeń z ZUS. Ten cel nie może być zaś osiągnięty wyłącznie poprzez wytknięcie organowi egzekucyjnemu naruszenia prawa przy dokonaniu zajęcia świadczeń z ZUS. Skarżąca powinna wskazać jakiś ważny powód przemawiający za zwolnieniem zajętych świadczeń z egzekucji. Takim powodem nie jest sam fakt utrzymywania się przez Skarżącą i jej męża oraz syna z zajętych świadczeń. Świadczenia nie zostały zajęte w całości i Skarżącej jest wypłacana kwota wolna od zajęcia. Skarżąca wskazując, że zajęte świadczenia stanowią jedyne źródło utrzymania oraz że nie posiada ona innego majątku, dostarczyła organom argumentów przeciwko zwolnieniu świadczeń z egzekucji. W związku z powyższym za niezasadne uznać należało zarzuty podniesione w skardze. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.