III SA/Wa 579/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lutego 2009 r. wniosku M. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości postanawia: – odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego WSA w Warszawie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF M. Z. (zwany dalej "skarżącym") złożył wypełniony formularz PPF wnosząc w nim o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o "całkowite unieważnienie decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości" oraz oświadczył, że przedmiotowa nieruchomość nigdy nie stanowiła jego własności oraz że został "wyrejestrowany z działalności gospodarczej". Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i matką, nie posiada żadnego majątku oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Z oświadczenia wynika również, że żona skarżącego uzyskuje z tytułu emerytury miesięczny dochód w kwocie 918 zł, a pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym matka skarżącego z tytułu emerytury dochód w kwocie 1.827 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedstawienia dodatkowych dokumentów stwierdzających sytuację majątkową, skarżący przedłożył kserokopię zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z którego wynika, że w 2007 r. osiągnął on dochód w kwocie 1.676,80 zł, a jego żona dochód w kwocie 12.292,68 zł. Skarżący przedłożył także kserokopię zawiadomienia Urzędu W. o wpłynięciu tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne (podatek od nieruchomości) – w celu przymusowego ściągnięcia w trybie egzekucji administracyjnej. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada kont i lokat bankowych, oraz że nie korzysta z pomocy społecznej i nie posiada żadnych źródeł utrzymania. Oświadczył, też że z żoną posiada rozdzielność majątkową. Podał, że w związku z tym, że jest osobą bezdomną to nie ponosi żadnych kosztów utrzymania (tzn. czynsz i gaz). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W niniejszej sprawie wniosek, Skarżącego o przyznanie prawa pomocy był już przedmiotem rozpoznania. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2008 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponowny natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł zostać rozpoznany jedynie na płaszczyźnie zmiany (pogorszenia) sytuacji materialnej wnioskodawcy. Stwierdzić przy tym należy, iż sytuacja materialna Skarżącego – jak wynika z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie uległa pogorszeniu. Ponadto podnieść należy, że informacje i oświadczenia Skarżącego są niespójne, a chwilami sprzeczne. Skarżący bowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF) podaje , że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i matką, a następnie w piśmie z dnia 27 stycznia 2008 r. podaje, że "przypominam, że wcześniej oświadczyłem, że nie pozostaję z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym". Ponadto Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku. Tymczasem z akt sprawy wynika ( kserokopia odpisu wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny Odwoławczy sygn. akt [...]), że Skarżący posiada dwukondygnacyjny dom wolnostojący na przedmieściach W.. Nieruchomości tej Skarżący nie ujawnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a niewątpliwie jest to wartościowy składnik majątku, nawet jeśli jest to dom letniskowy. Ponadto z akt administracyjnych sprawy wynika, że zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. odmówiono M. Z. i B. Z. umorzenia podatku od nieruchomości lokalu przy ul. [...] w W., użytkowanego przez Skarżącego i jego żonę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (sklep kosmetyczny). Wskazać przy tym należy, iż przy badaniu ustawowych przesłanek o przyznanie prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2006 r., sygn. akt GZ 71/04). Reasumując stwierdzić należy, że podniesione okoliczności przemawiają za odmową przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym tj. w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat. Skarżący bowiem nie wykazał, iż nie jest obecnie w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 246 § 1, art. 255 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.