III SA/Wa 1914/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Hanna Filipczyk, sędzia WSA Tomasz Grzybowski, Protokolant referent Katarzyna Doszna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2026 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] listopada 2024 r., nr [...].

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] listopada 2024 r., wydaną wobec J.S. (skarżący), w przedmiocie umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym. Z motywów decyzji wynika, że zaległość opiewała na kwotę 276 zł, podczas gdy dochody skarżącego kształtują się na poziomie 4 983 zł, zaś wydatki na poziomie 4 900 zł (opis poszczególnych pozycji dochodowych i wydatkowych na s. 5 i n. decyzji). Skarżący wskazał także, że pilnie potrzebuje 7 tys. zł na operację żył, rehabilitację, wykonanie kolan na protezy i wózek inwalidzki; zamieszkuje w gospodarstwie rolnym, zaś stan zdrowia uniemożliwia mu sprawne poruszanie się. Organ podkreślił, że skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość stałych wydatków w gospodarstwie domowym. Natomiast biorąc pod uwagę wysokość dochodów strony, nie sposób uznać że znajduje się ona w trudnym położeniu materialnym i zdrowotnym. Dochody podatnika pozwalają mu na uiszczenie należności o charakterze majątkowym, tj. związanej z posiadaniem nieruchomości określonego rodzaju; zwłaszcza że wg oświadczenia w sytuacji zadłużenia ponosi wydatki m.in. na dokarmianie bezpańskich psów i kotów w kwocie około 300 zł. Kwota ta, podobnie np. jak 1500 zł na wyżywienie, jawi się notabene dla organu jako zawyżona, a przez to niewiarygodna (s. 6 i n. decyzji). W skardze do tut. Sądu i uzupełniającym piśmie procesowym strona akcentowała, że nie może prawidłowo korzystać z nieruchomości, której dotyczy zaległość, z uwagi na zakłócenia stanu wody, tzn. podtapianie gruntu z drogi gminnej, załączając na potwierdzenie powyższego dokumentację i korespondencję dotyczącą ww. kwestii (m.in. stanu technicznego drogi). Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany dotychczasowej oceny. Na rozprawie przed tut. Sądem skarżący wnosił i wywodził jak dotychczas; w imieniu organu nikt się nie stawił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że decyzja w przedmiocie przyznania ulgi płatniczej modelowo składa się niejako z dwóch decyzji cząstkowych, z których pierwsza warunkuje możliwość podjęcia drugiej. Tzn. organ ocenia (po pierwsze) ziszczenie się przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 67a § 1 (w tym przypadku pkt 3) Ordynacji podatkowej, a ponadto (po drugie) w warunkach tzw. uznania administracyjnego zasadność umorzenia długu. Sąd oceniając powyższe działanie organu co do zasady nie wkracza w uznanie organu. Kontroluje natomiast pierwotne ustalenie, tj. czy organ właściwie uzasadnił swoje stanowisko co do przesłanek umorzenia należności, tj. w szczególności należycie ustalił i wyważył (skonfrontował) interes podatnika z interesem publicznym. W tych ramach istotne jest zwłaszcza, czy decyzja została poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego, jak też czy prawidłowa była subsumpcja tegoż stanu pod pojęcia nieostre, wyrażające wskazane przesłanki umorzenia zaległości (vide np. wyrok NSA o sygn. FSK 2211/04, CBOSA). Odnosząc te ogólne uwagi na stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy Sąd stwierdza z urzędu (bo kwestii tych nie dotyczy wywód skargi), że w sprawie nie zweryfikowano w sposób wyczerpujący przesłanek umorzenia zaległości, tj. ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego, co narusza w szczególności art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej z uwagi na braki uzasadnienia w ww. zakresie decyzji organów obu instancji, a także art. 191 tej ustawy. Jak chodzi o decyzję wójta, to ograniczono się w niej w istocie do wskazania na majątkowy charakter daniny, której umorzenia domagał się skarżący (s. 2). Sąd dostrzega kryjącą się w tym stwierdzeniu sugestię, że w takiej sytuacji przesłanka ważnego interesu podatnika z istoty swej nie może zostać spełniona, jednak jej nie podziela; nic takiego nie wynika bowiem z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Podkreślić przy tym należy, że organ nie kwestionował oświadczenia skarżącego o stanie majątkowym. Wskazanego założenia co do relacji przesłanki ważnego interesu podatnika i majątkowego charakteru zaległości zdaje się nie podzielać również Kolegium, bowiem mimo wskazania na brak zależności między źródłem daniny a dochodem podatnika uzupełniło ocenę spełnienia przesłanek ulgi o elementy analizy sytuacji materialnej skarżącego (s. 6 i n. decyzji). Analiza ta jest jednak kulawa (niekompletna), z przyczyn wymienionych poniżej. Po pierwsze, okoliczność że łączne zobowiązanie pieniężne stanowi należność publicznoprawną o charakterze majątkowym nie zmienia tego, że należy dysponować środkami na jej pokrycie, których źródłem jest zasadniczo dochód bieżący podatnika. Po drugie, jak zauważono, organy obu instancji nie kwestionowały oświadczenia skarżącego o stanie majątkowym; w toku postępowania przed organami obu instancji nie wzywano w szczególności strony do uzupełnienia ww. oświadczenia o dodatkowe wyjaśnienia, czy dokumenty. Zatem niezrozumiały jest zarzut o braku udokumentowania wydatków, przy równoczesnym uznaniu, bez dalszego uzasadnienia tego twierdzenia, że część wykazanych w oświadczeniu pozycji wydatkowych jest niewiarygodna, tj. wymieniono wydatki (i ich kwoty) zdaniem organu wątpliwe: amortyzacja sprzętu rolniczego i budynków, karmienie psów i kotów bezdomnych, wyżywienie; nie wyjaśniono zwłaszcza, czemu kwoty te miałyby być zawyżone (s. 6 decyzji). Po trzecie, niespójne z podniesioną wyżej wątpliwością organu jest twierdzenie (s. 7 decyzji), zgodnie z którym skarżącego stać na uiszczenie daniny, skoro na dokarmianie bezpańskich zwierząt wydaje kwotę 300 zł miesięcznie; nie jest w tym stanie rzeczy jasne, czy ww. kwotę finalnie przyjęto jako wydatek, czy też jednak uznano ją (jak wskazano) za "zawyżoną". Po czwarte, wspomnianego zachowania altruistycznego nie rozważono w perspektywie interesu publicznego, którego nie można rozumieć jednostronnie, tj. tylko w perspektywie powszechności opodatkowania. Wszak pomoc zwierzętom bezpańskim nosi cechy działania w charakterze pożytku publicznego. Taki sam brak Sąd dostrzegł w zakresie (nie)odniesienia się do deklarowanych przez stronę strat w uprawach z tytułu zalewania z drogi gminnej; jakkolwiek jest to odrębna kwestia, to samego faktu i ponoszenia z tego tytułu wydatku organ nie zakwestionował. Po piąte, wskazując na rozbieżność kwoty objętej wnioskiem umorzeniowym (276 zł) oraz wysokości dochodów i wydatków skarżącego (w obu pozycjach kształtujących się na poziomie niespełna 5 tys. zł) (s. 6 decyzji), w żaden sposób nie odniesiono się do twierdzeń skarżącego dotyczących pilnych, istotnych wydatków medycznych (7 tys. zł). W aktach sprawy znajduje się dokumentacja leczenia skarżącego, uprawdopodabniająca konieczność poniesienia deklarowanych wydatków. Z zaskarżonej decyzji nie wynika zaś, z jakich powodów organ uznał te pozycje kosztowe za niewpływające na ocenę kondycji finansowej wnioskodawcy (bez choćby próby uzupełnienia materiału dowodowego), a tym samym na ocenę przesłanki ważnego interesu podatnika. W rezultacie motywy spornej decyzji, a tym bardziej poprzedzającej ją decyzji wójta, w zakresie oceny przesłanek przyznania ulgi płatniczej, Sąd postrzega jako szczątkowe, pomijające istotne aspekty tak ważnego interesu podatnika (oceny sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego zdolności płatniczej), jak i interesu publicznego (w związku z ww. wydatkami, niezwiązanymi z utrzymaniem własnym). Trafnie natomiast zauważono w spornej decyzji, że podnoszona przez skarżącego sprawa zakłócenia stanu wody na gruncie jest co do zasady przedmiotem odrębnego postępowania i jej ocena wykracza poza ramy przedmiotowej sprawy dotyczącej ulgi płatniczej. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji wyroku. Podstawę prawną orzeczenia stanowiły art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Decyzje organów obu instancji naruszają bowiem art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, jak też art. 191 i art. 210 § 4 tej ustawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ odniesie się do twierdzeń skarżącego dotyczących jego sytuacji materialnej i zdrowotnej, a także wydatków niezwiązanych z potrzebami osobistymi (straty w uprawach, pomocy bezdomnym zwierzętom) i w tym kontekście oceni ziszczenie się w sprawie przesłanek umorzenia zaległości. Sąd nie orzekał o kosztach postępowania, ponieważ skarżący występując w sprawie osobiście takowych nie poniósł (zostało mu przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych).