III SA/Po 250/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński Protokolant starszy sekretarz sądowy Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2026 r. sprawy skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 listopada 2025 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 30 września 2025 r. nr [...]

Decyzją z dnia 27 listopada 2025 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 30 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia 18 listopada 2022r. nr [...] kierującej M. S. do Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...], [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podniosło, że M. S. jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej od dnia 24 stycznia 2023 r. Został do niego skierowany na podstawie ww. decyzji z dnia 18 listopada 2022 r. nr [...] Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. SKO wskazało, że strona postępowania jest osobą niepełnosprawną, ma amputowane obydwie kończyny dolne od kolan, porusza się głównie na wózku inwalidzkim i jest w tym samodzielna. Posiada również protezy, z których jednak chwilowo nie korzysta z uwagi na konieczność zagojenia się otarć skóry. Ma problem z uzależnieniem od alkoholu. Poza powyższymi problemami M. S. nie ma większych problemów zdrowotnych. Dobrze sobie radzi z czynnościami dnia codziennego i nie wymaga przy tym pomocy. W aktach znajduje się również pismo Dyrektora Domu Pomocy Społecznej z dnia 08 sierpnia 2025 r., z którego wynika m.in., że strona jest osobą uzależnioną od alkoholu i nie przestrzega zasad współżycia społecznego obowiązującego w DPS. Dyrektor DPS wskazał także, iż: "(...)S. M. w opinii lekarza rodzinnego jest osobą niewymagającą całodobowej opieki i pielęgnacji. Z relacji pracowników zespołu opiekuńczego wynika również, iż jest całkowicie samodzielny i nie potrzebuje pomocy w czynnościach higienicznych oraz dnia codziennego. M. S. zamieszkuje pokój trzyosobowy samodzielnie dba o niego. Porusza się na wózku inwalidzkim, bez pomocy. Mieszkaniec nie uczestniczy w żadnych zajęciach organizowanych przez pracowników (zajęciach usprawniających funkcje ruchowe, poznawcze, terapii zajęciowej) tym samym jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej ogranicza się do miejsca zamieszkania i wyżywienia. (...)". W aktach znajduje się przy tym zaświadczenie lekarskie z dnia 17 lipca 2025 r., z którego wynika, że strona nie wymaga całodobowej opieki. W aktach jest również karta oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel, w której M. S. uzyskał 75 punktów. Analiza powyższego prowadzi zdaniem organu odwoławczego do wniosku, że obecnie strona postępowania nie wymaga już całodobowej opieki. Niewątpliwie z uwagi na niepełnosprawność wymaga pomocy, jednak nie w wymiarze całodobowym i można ją zapewnić w formie usług opiekuńczych. Powyższe sprawia, iż M. S. już nie spełnia przesłanek kwalifikujących do pozostawania w domu pomocy społecznej wynikających z ww. art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i zasadne jest uchylenie decyzji w przedmiocie skierowania go do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Kolegium przywołało treść przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Analiza akt prowadzi do wniosku, że w przedmiotowej sprawie nastąpiła zmiana sytuacji M. S. z uwagi na poprawę stanu zdrowia i w chwili obecnej nie wymaga już całodobowej opieki, a w konsekwencji nie spełnia przesłanek kwalifikujących do pobytu w Domu Pomocy Społecznej. Zgodnie z przepisem art. 163 k.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale (tj. w Rozdziale 13 zatytułowanym: Uchylenie, zmiana oraz stwierdzenie nieważności decyzji), o ile przewidują to przepisy szczególne. W przedmiotowej sprawie przepisem szczególnym jest ww. art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie w zaskarżonej decyzji uchylił decyzję z dnia 18 listopada 2022 r. nr [...] kierującą stronę do Domu Pomocy Społecznej w [...] dla osób przewlekle somatycznie chorych. Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Sądu M. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez: a. dowolne, a nie swobodne ocenienie materiału dowodowego i przyjęcie, że stan zdrowia skarżącego uległ poprawie w stopniu umożliwiającym samodzielne funkcjonowanie, podczas gdy jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, po amputacji obu kończyn dolnych, poruszającą się na wózku inwalidzkim. b. oparcie rozstrzygnięcia na gołosłownych, niepopartych dowodami empirycznymi twierdzeniach dotyczących rzekomego łamania regulaminu oraz nadużywania alkoholu, bez przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego w tym zakresie (brak notatek policyjnych, wyników badań trzeźwości). c. pominięcie istotnego dowodu, jakim jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które wprost wskazuje na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. 2. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 54 ust. 1 u.p.s. poprzez: a. błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osoba z amputowanymi kończynami, poruszająca się na wózku inwalidzkim, nie wymaga całodobowej opieki, co stoi w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego i jego faktycznym stanem funkcjonalnym. 3. Naruszenie Konstytucji RP oraz praw człowieka, w szczególności prawa do godności i zabezpieczenia społecznego, poprzez pozbawienie osoby trwale okaleczonej schronienia i opieki, co w konsekwencji prowadzi do zagrożenia jego życia i zdrowia (tzw. "dzika eksmisja" osoby nieporadnej). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli decyzji SKO w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był art. 163 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach, oraz na innych zasadach niż określone w rozdziale 13 k.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Przepisem szczególnym jest art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2021.2268 t.j. z pożn. zm., dalej "u.p.s."), w myśl którego, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W przedmiotowej sprawie organ uchylił decyzję z 18 listopada 2022 r. nr [...] kierującą na podstawie art. 54 ust. 1 u.p.s. M. S. do Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...]. Stosownie do art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Z powyższego przepisu wynika zatem, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej ma obowiązek zebrać materiał dowodowy oraz wyjaśnić na jego podstawie, czy osoba ubiegająca się o takie świadczenie spełnia następujące materialne przesłanki, a mianowicie: - osoba, której wniosek dotyczy wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności; - osoba ta nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, - osobie tej nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Przy czym orzeczenie o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wymaga łącznego spełnienia wyżej wyliczonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przed wydaniem decyzji oparło się na poczynionych ustaleniach faktycznych, z których wynika, że decydującym argumentem była opinia pracowników Domu Pomocy Społecznej dotycząca samodzielności skarżącego oraz braku potrzeby zapewnienia mu całodobowej opieki. Organ pominął natomiast znaczenie dowodowe dokumentacji medycznej, w szczególności orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia z dnia 5 października 2022 r., potwierdzającego trwałą niezdolność skarżącego do samodzielnej egzystencji, które znajdowały się w jego dyspozycji w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, dając prymat opiniom pracowników socjalnych dotyczącym sytuacji zdrowotnej i osobistej oraz samodzielności Skarżącego. Opinie te ostatecznie zdeterminowały ocenę materiału dowodowego oraz ustalenia faktyczne w sprawie. Podstawową rolą Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu II instancji było zbadanie czy skarżący w dalszym ciągu spełnia przesłanki zawarte w przepisie art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wymagało to ustalenia i oceny wieku, stanu zdrowia, w tym stopnia niepełnosprawności skarżącego, a także poziomu jego samodzielności w codziennym funkcjonowaniu. Ustaleń tych organ mógł dokonać przede wszystkim w oparciu o dokumentację medyczną oraz stosowne orzeczenia lekarskie, z których jednoznacznie wynika, że skarżący jest po amputacji obu nóg, porusza się na wózku inwalidzkim. Zatem już z orzeczenia PZdSOoN w [...] z 5 października 2022 r. wynikało, że skarżący został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano na konieczność zaopatrzenia w środki ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. Stwierdzono także, że skarżący wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, obejmującego korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacji pozarządowej oraz innej placówki. Nie można także pominąć faktu, iż skarżący ma obecnie 70 lat, co determinuje jego ogólną kondycję fizyczną oraz stan organizmu. Organ nie wskazał gdzie skarżący miałby zamieszkać po opuszczeniu DPS-u, nie zbadał czy w ogóle ma gdzie zamieszkać. W rozpoznawanej sprawie organy nie oparły się na aktualnej dokumentacji, które kwestionowałby wcześniejsze ustalenia medyczne wskazujące, że sytuacja zdrowotna skarżącego uległa poprawie. Za taki dowód nie sposób uznać zaświadczenia lekarskiego z dnia 17 lipca 2025 r., z którego wynika, że strona nie wymaga całodobowej opieki oraz karty oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel, w której M. S. uzyskał 75 punktów. Organ niesłusznie doszedł zatem do wniosku, że stan zdrowia skarżącego poprawił się na tyle, że nie wymaga on już pobytu w Domu Pomocy Społecznej, w sytuacji gdy lekarze orzecznicy konsekwentnie uznawali go za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą pomocy ze strony odpowiedniej placówki. Podjęcie decyzji w niniejszej sprawie wymaga zatem uwzględnienia aktualnej dokumentacji medycznej w sprawie odnoszącej się do stanu zdrowia skarżącego. Taką dokumentację stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Nie można bowiem przyjąć, że opinie pracowników socjalnych stanowią wystarczającą podstawę dla przyjęcia, że ustały ustawowe przesłanki, w związku z którymi skarżący został skierowany i umieszczony w Domu Pomocy Społecznej. Wszelkie zachowania skarżącego, które zdaniem pracowników placówki opiekuńczej stanowiły naruszenie obowiązujących w niej zasad i regulaminu nie mogą być oceniane w oderwaniu od przesłanek uzasadniających jego skierowanie do Domu Pomocy Społecznej. Zachowania skarżącego powinny natomiast zostać dodatkowo przeanalizowane przez organy pod względem jego objęcia opieką terapeutyczną. Wobec powyższego, wątpliwości budzi stwierdzenie organów, według których stan zdrowia skarżącego nie wymaga całodobowej opieki, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta [...], które pozostają przedwczesne i podjęte z naruszeniem przepisów dotyczących zbierania i oceny materiału dowodowego mającego uzasadniać wydane rozstrzygnięcie (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). W konsekwencji naruszenia przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji Wskazania dla organów administracji, co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia.