III SA/Po 211/18

Dnia 12 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marzenna Kosewka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi P. B. na decyzję Inspektor Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Inspektor Transportu Drogowego na rzecz skarżącego kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.

W dniu 16 października 2017 r o godz. 11.08 zatrzymano na drodze krajowej w A. na parkingu S. samochód ciężarowy należący do wykonującego przewóz P. B., którym kierował J. S.. Tego dnia funkcjonariusze W. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego przesłuchali kierowcę. Zeznał on, że ingerował w pracę tachografu w ten sposób, że przyłożył magnes do impulsatora skrzyni biegów na czas załadunku. W ten sposób w czasie załadunku tachograf wskazywał pauzę. W dniu 17 października 2017 r poinformowano przedsiębiorcę R.-P. P. B. o wszczęciu postępowania z urzędu oraz wezwano do przedłożenia dokumentów potwierdzających uprawnienia przewoźnika. W piśmie tym poinformowano stronę o prawie wniesienia w ciągu 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia wyjaśnień w zakresie wskazanych w protokole kontroli naruszeń. Osobnym pismem poinformowano też przewoźnika o możliwości wskazania w terminie 7 dni faktów oraz przedstawienia dowodów na poparcie twierdzeń, które wskazują , że przewoźnik nie miał wpływu na powstałe naruszenia. W dniu 26 października 2017 r P. B. zwrócił się do organu o wydanie z akt sprawy odpisu protokołu przesłuchania kierowcy. W dniu 8 listopada 2017 r przesłano stronie żądany dokument i dodatkowo poinformowano o treści art. 10 Kpa. W dniu 14 grudnia 2017 r W. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wydał decyzję o nr [...], którą nałożono na P. B. karę pieniężną w wysokości 5000 zł .Jako sankcjonowane naruszenie wskazano art.92 a ust.1, 2 i 6 i załącznika 1 nr 3 lp.6.2 ustawy z dnia 6 września 2001 r - O transporcie drogowym tj. nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi. W uzasadnieniu wskazano, że przyłożenie magnesu do impulsatora skrzyni biegów powoduje, że w trakcie prowadzenia pojazdu przez kierowcę cyfrowe urządzenie rejestrujące samoczynnie prędkość jazdy, czas pracy i postoju, wymaganych przerw i obowiązkowych odpoczynków rejestruje i zapisuje zarówno w swojej pamięci masowej, jak i na karcie kierowcy aktywność kierowcy jako przerwa lub odpoczynek ,a wówczas powinna być rejestrowania aktywność kierowcy jako prowadzenie pojazdu. Podkreślono, że magnes został zabezpieczony w celach dowodowych. Ponieważ strona nie wypowiedziała się co do naruszeń stwierdzonych w toku kontroli organ zastosował art. 81 Kpa i uznała stwierdzone naruszenie za udowodnione. Jak również za bezsporne uznano okoliczności związane z możliwością dyscyplinowana przez przedsiębiorcę kierowców oraz przewidzenia skutków ich działań. Strona złożyła odwołanie od tej decyzji. Podniosła w nim, że w toku postępowania nie przeprowadzono próby potwierdzającej ingerencję w urządzenie rejestrujące , nie skierowano pojazdu do uprawnionego autoryzowanego warsztatu, gdzie stwierdzono by bezspornie okoliczności związane z założeniem magnesu. Podkreślono, że winnym założenia magnesu jest tylko kierowca i ta okoliczność wynika wprost z protokołu kontroli i przesłuchania świadka. Ponadto przedsiębiorstwo zadania planuje zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym, kierowcy zawsze mają odpowiedni zapas czasu na bezpieczne przewozy .Założenie przez kierowcę magnesu było działaniem wbrew woli przedsiębiorcy ,czego kierowca był świadomy. Wydruk z tarczy tachografu wskazuje jednoznacznie, że kierowca miał czas jazdy 6 godz. i 55 minut nawet z uwzględnieniem kontroli drogowej trwającej 1 godz.40 minut, co ostatecznie spowodowało, że miał zapewnioną przerwę 45 minutową i co wskazuje na prawidłowo zaplanowany czas przejazdu. Zwrócono uwagę, że pismem z dnia 14 listopada 2017 szczegółowo odniesiono się do protokołu kontroli, lecz organ nie odniósł się do jego treści. Odwołujący wskazał na treść art. 93 ustawy o transporcie drogowym wskazując, że nie był w stanie przewidzieć takich zdarzeń ,organ winien więc umorzyć postępowanie. Wyjątkiem może być jedynie rażące naruszenie przepisów ,do którego w pracy przewoźnika nie doszło. P. B. wskazał też na naruszenia przepisów postępowania, a w konsekwencji na błędne ustalenia faktyczne. Decyzją z dnia 31 stycznia 2018 r o nr [...] Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśniono kolizję art.189 § 2 Kpa z przepisami odrębnymi zawartymi w ustawie o transporcie drogowym i konieczność zastosowania przepisów odrębnych. Wskazano w oparciu o treść art.32 ust.3 rozporządzenia nr 165/014 na czym polega naruszenie wskazane w pkt 6.2.1 załącznik Nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. W ocenie organu odwoławczego zostało udowodnione na podstawie protokołu przesłuchania kierowcy, wydruku z tachografu, dokumentacji fotograficznej oraz protokołu kontroli ,że doszło do wskazanego wyżej naruszenia polegającego na nierejestrowaniu przez kierowcę swojej aktywności. Podkreślono moc dowodową protokołu kontroli jako dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 Kpa. Wyjaśniono przyczyny nie dania wiary przedsiębiorcy odnośnie posłużenia się magnesem bez zgody przedsiębiorcy. W zakresie prawa materialnego przywołano przepisy art. 32. ust.3 i art. 34 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/1985 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego. Wskazano też w uzasadnieniu, że przedsiębiorca tak powinien zorganizować pracę kierowców, by mogli oni przestrzegać przepisów w/w rozporządzenia. Odpowiedzialność podmiotu wykonującego przewóz drogowy oraz odpowiedzialność kierującego pojazdem nie tylko są względem siebie niezależne ,ale także realizowane są na innych zasadach. Wyjaśniono, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 92 b ustawy o transporcie drogowym, bowiem stwierdzone naruszenie nie dotyczy czasu pracy kierowców .Nie ma też podstaw do zastosowania art.92 c ust.1 , bowiem do wskazanego naruszenia doszło w okolicznościach , które przedsiębiorca powinien przewidzieć i nie dopuścić do ich powstania wobec okoliczności dysponowania przez stronę wszelką dokumentacją czasu pracy kierowców. Strona skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniosła zarzuty tożsame z odwołaniem, wskazując na okoliczność nieuwzględnienia pisma strony z dnia 14 listopada 2017 r , w którym ustosunkował się do protokołu kontroli. Na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 r skarżący wyjaśnił, że z informacji uzyskanej z poczty dowiedziała się, że przesyłka z dnia 14 listopada 2017 r pomimo nadania listem poleconym nie dotarła do adresata. Skarżący skierował więc kolejne pismo do organu, ale nie przypomina sobie, czy otrzymał odpowiedź. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu, kontrola o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem, kierując się kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Sąd stwierdza, że dla prawidłowego czyli zgodnego z prawem rozstrzygnięcia koniecznym jest ustalenie stanu faktycznego danej sprawy zgodnie z regułami postępowania administracyjnego zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego mającymi zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Przeprowadzone przez Sąd badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 § 1 i 9 Kpa oraz art. 77 § 1 , art. 80 i art.107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również z naruszeniem art. 92a ust.1 u.t.d. Niesporną jest kwestia zamontowania magnesu, sporne są jednak okoliczności związane z obarczeniem odpowiedzialnością za działania kierowcy właściciela przedsiębiorstwa. Strona od początku trwania postępowania wykazywała, że nie miała żadnego wpływu na powstałe naruszenie i podkreślała, że zapewniła kierowcy właściwy czas na zrealizowanie zadania, co więcej – miał on nawet zapas czasu na odpoczynek. Strona skorzystała z możliwości zapoznania z aktami we wskazanym terminie . Wniosek o wydanie z akt sprawy protokołu przesłuchania świadka złożony został we wskazanym przez organ terminie 7 dniowym, bowiem nie znając zeznań kierowcy strona nie mogła się odnieść do zebranego materiału dowodowego. Ponadto strona wniosła zastrzeżenia do protokołu w piśmie z 14 listopada 2017 r. Na etapie rozstrzygania organu II instancji przedwczesnym było więc przyjęcie przez organ ,że należy uznać sporną okoliczność (czyli odpowiedzialność przedsiębiorcy) za udowodnioną, a w konsekwencji pozbawione podstaw dowodowych były sformułowania organu I instancji, że bezsporne jest, iż strona powinna przewidzieć powstałe naruszenia . W świetle tylko zeznań świadka nie sposób przyjąć jako pewnej okoliczności ,że strona przy zachowaniu należytej staranności miała możliwość dopilnowania i dyscyplinowania kierowców, bo akurat zeznania świadka takiemu twierdzeniu przeczą. W zaskarżonej decyzji poddano w wątpliwość twierdzenie przedsiębiorcy, że nie wiedział o użyciu magnesu, jednakże nie wskazano, jakie dowody obalają wiarygodność przedsiębiorcy, zwłaszcza że nie był on przesłuchany i brak w aktach jego stanowiska , w którym szczegółowo odniósł się do stwierdzonej przez organy w toku kontroli nieprawidłowości. Wskazano i sąd podziela to stanowisko, że materiał dowodowy wykazał stwierdzenie naruszenia, ale nie jest to materiał wystarczający dla przyjęcia odpowiedzialności kierowcy. Co więcej - z niewiadomych przyczyn organy obu instancji pominęły podnoszoną konsekwentnie przez skarżącego okoliczność złożenia pisma z 14 listopada 2017 r o zastrzeżeniach do protokołu kontroli. W ocenie sądu - brak jakiejkolwiek wzmianki w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji i ostatecznie oparcie stanowiska na protokole świadka jest niedostatecznym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, a w konsekwencji budzą wątpliwości ustalenia faktyczne organu w zakresie odpowiedzialności przedsiębiorcy. Pozostały one w ocenie sądu poza kontrolą organu, a uzasadnienie stanowiska organu w tym zakresie jest niedostateczne i nie znajduje poparcia w zebranym materiale dowodowym. Przesłuchany kierowca wyraźnie zeznał, że przedsiębiorca nie wiedział o tych zachowaniach; z jego zeznań nie wynika też , by miał źle zaplanowany czas pracy bądź zbyt wiele obowiązków w zleconym przewozie. Wskazać należy, że nie wynika z protokołu kontroli, czy ujawnienie magnesu było następstwem ujawnienia tego na podstawie wydruku z tachografu czy też wskazania magnesu przez kierowcę. Z uzasadnienia organu II instancji wynika, że to kierowca okazał inspektorom magnes, którym zakłócał pracę tachografu. W ocenie sądu z protokołu kontroli i z wydruku tachografu wynika, że zdarzenie miało charakter incydentalny , a nie jak twierdzi organ II instancji przedsiębiorca "przymykał oko" na zachowanie kierowcy. Przesłuchanie przedsiębiorcy pozwoliłoby na wyjaśnienie tych wątpliwości, skoro nie było oczywistym zauważenie urządzenia tylko na podstawie wydruku z tachografu , zaś w dniu kontroli przedsiębiorca nie miał jeszcze do dyspozycji ani karty kierowcy, ani jego oświadczenia. Organ w odniesieniu do treści odwołania i przesłuchania świadka stwierdził jedynie, że nie dał wiary wyjaśnieniom kierowcy o braku wiedzy przewoźnika. Jednocześnie, dalej w uzasadnieniu wskazuje, że materiał dowodowy zebrał na podstawie art., 7 i 77 Kpa, przy czym także w oparciu m. in. o zeznania świadka. To stanowi o tym ,że wybiórczo potraktował te zeznania, zwłaszcza, że pozostałe wskazane przez organ środki dowodowe tj. wydruk z tachografu i dokumentacja fotograficzna o winie przewoźnika świadczyć nie mogą. Sąd podziela stanowisko orzecznictwa, że co do zasady, bez znaczenia są okoliczności w jakich doszło do powstania naruszeń u przedsiębiorcy ,a przepis art. 92 a ust.1 stwarza domniemanie odpowiedzialności przedsiębiorcy. Ustawodawca umożliwił jednak obalenie tego domniemania w sytuacji spełnienia przesłanek z art. 92c ust. 1 ustawy, którego - jako stanowiących wyjątek od generalnej zasady odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz - nie można interpretować rozszerzająco. Podkreślenia wymaga, że analiza art. 92c ustawy o transporcie drogowym prowadzi do stwierdzenia, że przesłanki egzoneracyjne określone w tym przepisie nie odnoszą się do zachowania przedsiębiorcy, jego działań lub działań osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu działalności, jak i organizacji pracy przedsiębiorstwa, lecz do sytuacji wyjątkowych, których profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy przy zachowaniu należytej staranności i przezorności nie był w stanie racjonalnie przewidzieć np. będących rezultatem siły wyższej, bądź działań osoby trzeciej, za której winę przedsiębiorca nie może odpowiadać, chodzi o odpowiedzialność obiektywną. Przedsiębiorca jest zobowiązany do takiego zorganizowania pracy przedsiębiorstwa transportowego, aby w przyjętym modelu i schemacie jego działania, uwzględnione zostały wszystkie określone w przepisach obowiązującego prawa zasady dotyczące prowadzenia tego rodzaju działalności, w tym również w zakresie dotyczącym prowadzenia ewidencji czasu pracy kierowców oraz przechowywania związanych z tym dokumentów. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, by można było przedsiębiorcy postawić taki zarzut. Natomiast pomimo istotnego sygnału od przedsiębiorcy, że korzysta z możliwości wskazania okoliczności ekskulpacyjnych i składa je w osobnym piśmie , organ wbrew zasadom wyrażonym w art.7, 77 § 1 i 80 Kpa nie wyjaśnił kwestii wpływu tego pisma i nie wezwał skarżącego do wyjaśnienia tych okoliczności. W toku rozprawy skarżący na pyt. Sądu uzupełnił , że otrzymawszy z poczty informację ,że pismo nie dotarło do adresata, wysłał kolejne, ale nie przypomina sobie czy otrzymał odpowiedź organu. Aby przyjąć ,że strona całkowicie zrezygnowała z wniesienia zastrzeżeń i inicjatywy dowodowej , należało wyjaśnić okoliczności złożenia tego pisma bądź przesłuchać stronę . Już bowiem w piśmie z dnia 26 października 2017 r. zawierającym wniosek o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionego odpisu przesłuchania świadka, strona wskazała, że odniosła się do protokołu kontroli w wyjaśnieniach. Data tego pisma koresponduje z datą wcześniejszego nadania w placówce pocztowej pisma do organu. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy organy zignorowały próby wykazania przez przedsiębiorcę braku podstaw do wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków. W tym miejscu wskazać należy ,że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany nie tylko na wniosek, ale i z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Jeśli zatem w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca podjęła działania mające na celu ochronę jej interesów, to powinnością organu było dążenie do ustalenia i wyjaśnienia jej rzeczywistego żądania i nie pomijania jej oświadczeń. Nie można bowiem pomijać twierdzeń strony tak w toku postępowania , jak i w uzasadnieniu decyzji , jeśli są one uznane przez stronę jako istotne dla załatwienia sprawy. Dodać należy ,że strona nie była w postępowaniu administracyjnym zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Z zasady zaufania do organów administracji publicznej przewidzianej w art. 8 k.p.a. wynika, że organy te prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z kolei art. 9 k.p.a. stanowi, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stąd też w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i literaturze przedmiotu ugruntowało się stanowisko, podzielane przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności jest uchybieniem wskazanym wyżej przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Mając na uwadze powyższe względy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.