III SA/Kr 272/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Karcz Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 stycznia 2026 r., znak 010070/680/1357946/2023 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia umorzyć postępowanie sądowe.

III SA/Kr 272/26 Uzasadnienie Skarga J. M. z 22.01.2026 r. została wniesiona na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 stycznia 2026 r., znak 010070/680/1357946/2023 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Prezes ZUS decyzją z 28.01.2026 r., znak 010070/680/1357946/2023 na podstawie art. 156 par. 1 k.p.a. stwierdził nieważność postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15.01.2026 r., znak 010070/680/1357946/2023 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ w oparciu o art. 54 § 3 p.p.s.a. stwierdził nieważność własnego postanowienia z 15.01.2026 r. W kontekście powyższego zdarzenia prawnego wskazać należy, że zgodnie z art. 161 § 1 p.p.s.a., sąd umarza postępowanie: 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jedną z "innych przyczyn" bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego skutkującą jego umorzeniem jest wydanie aktu autokontrolnego w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Akt ten zastępuje akt pierwotnie zaskarżony do sądu i jest aktem organu II instancji. Wydanie takiego aktu uwzględniającego skargę w całości powoduje, co do zasady, konieczność umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie, Sąd umarzając postępowanie sądowe z uwagi na zastosowanie przez organ autokontroli bada jedynie czy skarga została uwzględniona przez organ w całości, a zaskarżony akt administracyjny wyeliminowany. Sąd nie kontroluje natomiast aktu autokontrolnego, gdyż naruszyłby zasadę skargowości. Na akt wydany w trybie autokontroli przysługuje bowiem skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego, bez uprzedniego wnoszenia środka zaskarżenia lub wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (por. uchwała NSA z dnia 20 marca 1999 r., sygn. akt OPS 16/99, ONSA 2000, Nr 3, poz. 94 oraz A. Kabat, Komentarz do art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). W rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne – w zakresie kontroli postanowienia z 15.01.2026 r. - stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zaskarżone postanowienie zostało przez organ wyeliminowane z obrotu prawnego. Zdaniem sądu skoro po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego doszło do skutecznego wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, to brak jest możliwości dalszego prowadzenia postępowania sądowego w tym zakresie. Brak przedmiotu zaskarżenia uniemożliwia bowiem rozpoznanie sprawy. Wobec powyższego zasadne było umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.