III SA/Kr 207/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Karcz (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2026 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 grudnia 2025 r. nr 2466/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.

Decyzją z dnia 2 grudnia 2025 r. nr 2466/2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.:Dz.U.2025.350 ze zm. dalej "u.s.u.s.") odmówił A. W. (dalej: Skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 145 676,21 zł a ponadto działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s oraz §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 dalej "rozporządzenie") odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 51 170,92 zł. W pierwszym przypadku zadłużenie obejmowało składki na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 117 498,93 , ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 25 240,73 zł, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2 936,55 zł. W drugim przypadku zadłużenie obejmowało składki na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 33 027,88 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 16 517,73 zł, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1 625,31 zł. Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym Skarżąca działając przez pełnomocnika wnioskiem z 11 września 2025 r, doprecyzowanym następnie 11 października 2025 r. oraz wiadomością e-mail z 1 grudnia 2025 r, zwróciła się o umorzenie całości zadłużenia. Ostatecznie pełnomocnik wskazał, że wniosek opiera się na wszystkich możliwych podstawach prawnych, to jest zarówno na art. 28 ust. 3, jak i art,. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uzasadniając wniosek Skarżąca powołała się przede wszystkim na trudną sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. Wskazała, że problemy finansowe były następstwem pandemii COVID-19, która w sposób nagły i wyjątkowy wpłynęła na prowadzoną działalność gospodarczą. Według skarżącej, mimo podejmowanych przez kilka lat prób utrzymania firmy i regulowania zobowiązań, nie była ona w stanie sprostać obowiązkom wobec ZUS, a ostatecznie została zmuszona do zamknięcia działalności. Podniosła, że po działalności pozostały wyłącznie długi, które stara się spłacać w miarę możliwości, jednak obecny poziom dochodów i kosztów życia nie pozwala na realne uregulowanie zadłużenia. Wskazała również, że sytuacja ta negatywnie wpływa na jej zdrowie, życie rodzinne, a mąż grozi jej rozwodem. Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w którym zgromadził oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej z 4 lipca 2025 r. i 12 października 2025 r, pełnomocnictwo, pisma pełnomocnika oraz informacje uzyskane z urzędu, w tym z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów i CEIDG. Skarżąca została także zawiadomiona o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału. Z ustaleń organu wynikało, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, w toku której powstały zaległości składkowe za okresy przypadające zasadniczo od 2021 r. do 2023 r. W zakresie sytuacji osobistej i majątkowej ZUS ustalił, że Skarżąca obecnie pracuje zarobkowo i osiąga wynagrodzenie w wysokości 4666 zł brutto, tj. około 3560 zł netto. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który również pozostaje zatrudniony i osiąga dochód netto w granicach 3710-3744 zł miesięcznie. Organ ustalił, że podstawa wymiaru składek męża w okresie od sierpnia do października 2025 r. wynosiła 5000 zł brutto. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej ani z innych form wsparcia. Skarżąca określiła stałe miesięczne wydatki gospodarstwa domowego na kwotę około 7200 zł, obejmującą m.in. opłaty mieszkaniowe i eksploatacyjne w wysokości około 2000 zł, koszty leczenia około 200 zł, a także pozostałe wydatki, takie jak wyżywienie, podatki, środki higieny, ubrania, dojazdy do pracy oraz rata za samochód, w wysokości około 5000 zł. Oprócz zaległości wobec ZUS wskazała również zobowiązania podatkowe w wysokości około 8000 zł, spłacane po 800 zł miesięcznie, oraz kredyty na kwotę około 65 000 zł, z ratami około 3000 zł miesięcznie. Organ zaznaczył jednak, że nie przedstawiła szczegółowych danych co do faktycznego regulowania tych zobowiązań. W odniesieniu do majątku Skarżącej organ ustalił, że jest ona współwłaścicielką domu o powierzchni 280 m2 położonego w S. Z księgi wieczystej wynikało, że skarżąca wraz z mężem posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 0,0285 ha, objętą wspólnością majątkową małżeńską, przy czym na nieruchomości ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS. Z Centralnej Ewidencji Pojazdów wynikało ponadto, że na skarżącą zarejestrowany jest samochód osobowy Seat Leon Sportstourer z 2020 r. Skarżąca wyjaśniła telefonicznie, że faktycznie nie posiada tego pojazdu, gdyż korzysta z niego córka, a wcześniej pojazd był związany z leasingiem w ramach prowadzonej działalności. Organ ustalił również, że wobec Skarżącej prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny. Skarżąca realizowała umowę ratalną z 4 sierpnia 2025 r., na podstawie której zadłużenie rozłożono na sześć rat, w tym pięć rat w wysokości około 1306-1322 zł oraz ostatnią ratę w wysokości 197 310,88 zł, płatną w styczniu 2026 r. Ostatnia odnotowana wpłata z 28 listopada 2025 r. wyniosła 1332 zł. ZUS wskazał przy tym, że przed terminem zapłaty ostatniej raty skarżąca może wystąpić o zmianę warunków umowy. W zakresie stanu zdrowia skarżąca powołała się na depresję oraz ryzyko pogorszenia zdrowia wraz z upływem czasu. Organ zauważył jednak, że do akt nie przedłożono dokumentacji medycznej potwierdzającej chorobę, jej przewlekły charakter ani wpływ na zdolność do uzyskiwania dochodów. Skarżąca nie legitymowała się także orzeczeniem o trwałej lub całkowitej niezdolności do pracy. Po dokonaniu tych ustaleń ZUS uznał, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że Skarżąca żyje, posiada majątek, uzyskuje dochody, nie prowadzono wobec niej postępowania upadłościowego, nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji, a wysokość zadłużenia przekracza koszty upomnienia. Zdaniem organu nie można również uznać, że prowadzenie egzekucji byłoby oczywiście nieracjonalne, skoro istnieje majątek zabezpieczony hipotecznie, Skarżąca pracuje i realizuje układ ratalny. Organ odniósł się następnie do możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, a więc mimo braku całkowitej nieściągalności. W tym zakresie badał, czy sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej jest tak trudna, że opłacenie należności pozbawiłoby ją i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS uznał, że takiej przesłanki nie wykazano. Podkreślił, że łączne dochody skarżącej i jej męża przekraczają minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za II kwartał 2025 r. wynosiło 3258,82 zł. W ocenie organu wykluczało to uznanie, że Skarżąca pozostaje w stanie ubóstwa rozumianym jako niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ nie uznał także za wystarczające powołania się na inne zobowiązania prywatnoprawne i publicznoprawne, w szczególności kredyty oraz zaległości podatkowe. Organ wskazał, że posiadanie innych długów nie może samo w sobie prowadzić do umorzenia należności składkowych, ponieważ zobowiązania wobec ZUS mają charakter publicznoprawny i nie mogą być traktowane jako zobowiązania drugorzędne wobec innych wierzycieli. Odnosząc się do argumentu pandemii COVID-19, organ przyjął, że okoliczności powstania zadłużenia nie stanowią samodzielnej przesłanki umorzenia składek. Wskazał, że w postępowaniu o umorzenie badaniu podlega aktualna sytuacja zobowiązanego w kontekście przesłanek ustawowych i rozporządzenia, a nie przyczyny powstania zaległości. ZUS podkreślił również, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, w tym ryzyko strat, utraty płynności finansowej czy trudności rynkowych, obciąża przedsiębiorcę. Sam fakt, że pandemia utrudniła prowadzenie działalności, nie może być traktowany jako generalna podstawa umorzenia należności składkowych. Organ zaakcentował również interes publiczny. Wskazał, że składki finansują system ubezpieczeń społecznych, w tym wypłatę emerytur i rent, dlatego umorzenie należności ma charakter wyjątkowy. W ocenie ZUS skarżąca ma 50 lat, pozostaje aktywna zawodowo, nie wykazała trwałej niezdolności do pracy, posiada majątek i osiąga dochody, co oznacza, że istnieje realna możliwość przynajmniej stopniowej spłaty zadłużenia. Skoro istnieją jeszcze możliwości dochodzenia należności, umorzenie byłoby przedwczesne. W konsekwencji organ uznał, że sytuacja Skarżącej jest niewątpliwie trudna, ale nie spełnia przesłanek umorzenia. Nie wykazano ani całkowitej nieściągalności, ani takiego szczególnego interesu zobowiązanej, który uzasadniałby definitywną rezygnację przez Zakład z dochodzenia należności. Organ stwierdził, że odmowa umorzenia nie nakłada na skarżącą nowych obowiązków, lecz jedynie odmawia przyznania wyjątkowego przywileju w postaci zwolnienia z długu. Z tego względu odmówił umorzenia całości zaległości składkowych. Skarżąca nie skorzystała w możliwości złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w skardze do WSA w Krakowie zarzuciła organowi 1. naruszenie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r, o systemie ubezpieczeń społecznych, a w szczególności ust. 3a wskazanego artykułu poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sytuacji gdy Skarżąca spełnia przesłanki do całkowitego umorzenia jej składek w szczególności przesłanki wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a w szczególności §3 ust. l wskazanego rozporządzenia, które możliwe było do zastosowania na podstawie ust. 3a ww. artykułu z uwagi na fakt, iż Skarżąca nie ma perspektyw stałego zatrudnienia, a osiągane przez nią dochody razem z jej mężem wystarczają w stopniu minimalnym na utrzymanie, a w przypadku utraty pracy przez Skarżącą rodzina pozostanie bez środków do życia przy wszystkich zobowiązaniach w tym układzie ratalnym zawartym z ZUS W oparciu o tak sformułowany zarzut wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz umorzenie całości zobowiązań Skarżącej wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli precyzuje art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) obejmując nią orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W ramach tej kontroli Sąd administracyjny uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.). Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Poruszając się w tak nakreślonych ramach kontroli w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że skarga była dopuszczalna. Od decyzji Prezesa ZUS wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie służy bowiem odwołanie do sądu powszechnego, lecz - zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca z tego środka nie skorzystała, co jednak nie zamyka jej drogi do sądu administracyjnego, ponieważ w myśl art. 52 § 3 p.p.s.a. jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Przechodząc zaś do sedna. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zasadą, wyrażoną w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Ustawodawca w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określił zamknięty katalog sytuacji, w których całkowita nieściągalność zachodzi - obejmuje on w szczególności przypadki, gdy dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku podlegającego egzekucji, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn wskazanych w tym przepisie, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a także gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie to ma charakter enumeratywny, co oznacza, że wystąpienie jakiejkolwiek innej okoliczności, choćby dotkliwej dla zobowiązanego, nie pozwala na przyjęcie stanu całkowitej nieściągalności. Wyjątek od opisanej zasady wprowadza art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Delegację do określenia szczegółowych zasad umarzania w tym trybie zawiera art. 28 ust. 3b u.s.u.s,, nakazujący ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego uwzględnienie przesłanek uzasadniających umorzenie oraz wzięcie pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Wykonaniem tej delegacji jest powołane rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Z zestawienia przywołanych regulacji wynika dwoisty reżim umarzania należności składkowych. Tryb szczególny z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia dotyczy wyłącznie składek ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem tych składek. Pozostałe należności - w realiach niniejszej sprawy objęte pierwszą częścią rozstrzygnięcia zadłużenie w łącznej kwocie 145 676,21 zł, ustalone na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. - podlegają reżimowi ogólnemu i mogą zostać umorzone wyłącznie w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Rozróżnienie to znalazło odzwierciedlenie w konstrukcji zaskarżonej decyzji. Dla porządku dalszych rozważań przypomnieć jednocześnie trzeba że składki na ubezpieczenia społeczne są daniną publiczną, a ich terminowe opłacanie stanowi ustawowy obowiązek płatnika, warunkujący stabilność systemu ubezpieczeń społecznych, z którego finansowane są bieżące świadczenia emerytalne i rentowe. Umorzenie należności jest więc odstępstwem od zasady powszechności i obowiązkowości opłacania składek, definitywnie wyłączającym możliwość ich dochodzenia, i z tego względu może być stosowane jedynie wyjątkowo, w sytuacjach przewidzianych prawem. Ziszczenie się którejkolwiek z przesłanek umorzenia stwarza dla organu jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności, nie zaś prawny obowiązek takiego postąpienia. Pogląd ten jest konsekwentnie podzielany w orzecznictwie sądów administracyjnych. To po pierwsze A po drugie, decyzja wydawana w przedmiocie umorzenia należności składkowych ma charakter uznaniowy. Trzeba jednak podkreślić, że uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nie odnosi się do etapu ustalania przesłanek warunkujących umorzenie. Ocena, czy przesłanki te wystąpiły, jest elementem stosowania prawa podlegającym pełnej kontroli sądowej i musi opierać się na prawidłowo zgromadzonym oraz wszechstronnie rozważonym materiale dowodowym. Dopiero pozytywne ustalenie zaistnienia przesłanki otwiera przed organem sferę uznania co do wyboru rozstrzygnięcia. A contrario - jeżeli żadna z przesłanek nie została wykazana, organ nie dysponuje luzem decyzyjnym i jest zobligowany odmówić umorzenia. Rola sądu administracyjnego w sprawach tego rodzaju sprowadza się do zbadania, czy decyzja została podjęta na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, z zachowaniem reguł procedury administracyjnej, oraz czy organ nie przekroczył granic uznania w sposób noszący znamiona dowolności; sąd nie jest natomiast władny zastąpić organu w dokonaniu samego aktu uznania. W sprawie niniejszej istotne znaczenie ma przy tym jeszcze jedna kwestia. Chodzi mianowicie o to, że z literalnego brzmienia § 3 ust. 1 rozporządzenia, posługującego się zwrotem "zobowiązany wykaże", wynika jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy spoczywa powinność udokumentowania okoliczności uzasadniających umorzenie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 marca 2013 r, sygn. akt II GSK 2410/11 (CBOSA), ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla zobowiązanego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę, skoro zaś przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek umorzenia, to w tym zakresie ciężar dowodu obciąża właśnie jego. Nie zwalnia to oczywiście organu z obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a."), jednak aktywność dowodowa organu nie może polegać na zastępowaniu strony w poszukiwaniu dowodów na okoliczności, o których wiedzę i do których dostęp ma wyłącznie sama strona. Oceniając przebieg postępowania administracyjnego, Sąd stwierdził, że zostało ono przeprowadzone zgodnie z regułami procedury. Organ zgromadził oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej, pisma pełnomocnika precyzujące podstawy wniosku, a nadto z urzędu zweryfikował sytuację majątkową skarżącej w oparciu o dane z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz CEIDG, jak również ustalił stan realizacji zawartej ze skarżącą umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty. Skarżąca została zawiadomiona o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.). Tak ukształtowane postępowanie dowodowe odpowiada standardom wyznaczonym przez art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. -wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, dla których argumentacji strony nie przyznał decydującego znaczenia. Sposób procedowania organu umożliwia tym samym pełną kontrolę toku rozumowania, które doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia o zaskarżonej treści. W świetle poczynionych przez organ ustaleń faktycznych żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie zachodzi. Skarżąca żyje, posiada majątek nieruchomy zabezpieczony hipoteką na rzecz Zakładu, pozostaje w zatrudnieniu i uzyskuje stałe wynagrodzenie, nie ogłoszono jej upadłości ani nie oddalono wniosku o jej ogłoszenie, a organ egzekucyjny nie stwierdził bezskuteczności egzekucji - przeciwnie, postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone właśnie z uwagi na realizowany przez skarżącą układ ratalny, w ramach którego odnotowywane są bieżące wpłaty. Nie sposób też przyjąć, aby prowadzenie egzekucji było oczywiście nieracjonalne w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., skoro istnieje majątek mogący stanowić przedmiot zaspokojenia, a wysokość zadłużenia wielokrotnie przewyższa potencjalne wydatki egzekucyjne. Wobec enumeratywnego charakteru katalogu z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. odmowa umorzenia należności objętych pierwszą częścią rozstrzygnięcia była w tych okolicznościach jedynym dopuszczalnym prawnie rozstrzygnięciem. Odnosząc się z kolej do należności z tytułu składek skarżącej jako osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, które mogły podlegać umorzeniu w trybie szczególnym z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. rozważenia wymagało, czy skarżąca wykazała zaistnienie któregokolwiek z uzasadnionych przypadków opisanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zdaniem Sądu organ zasadnie udzielił na to pytanie odpowiedzi przeczącej. Gdy chodzi o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, kluczowa jest ocena, czy opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pojęcie niezbędnych potrzeb życiowych należy przy tym rozumieć jako potrzeby o charakterze podstawowym, egzystencjalnym -wyżywienie, odzież, utrzymanie mieszkania, podstawową opiekę zdrowotną - nie zaś jako utrzymanie dotychczasowego standardu życia obejmującego obsługę zobowiązań kredytowych o charakterze konsumpcyjnym. Punktem odniesienia dla tej oceny mogą być kategorie obiektywizujące, takie jak minimum socjalne ustalane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Z ustaleń organu wynika, że Skarżąca pozostaje w zatrudnieniu i osiąga wynagrodzenie w wysokości około 3 560 zł netto miesięcznie, a jej mąż, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód netto rzędu 3 710-3 744 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód netto dwuosobowego gospodarstwa domowego kształtuje się zatem na poziomie około 7 270-7 300 zł i przekracza ponad dwukrotnie minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, wynoszące według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za II kwartał 2025 r. 3 258,82 zł. Skarżąca nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani innych form wsparcia, a na jej utrzymaniu nie pozostają inne osoby. Owszem, Skarżąca określiła stałe miesięczne wydatki gospodarstwa domowego na kwotę około 7 200 zł, a więc pochłaniającą niemal całość bieżących dochodów, oraz że deklaruje dodatkowe obciążenia w postaci spłaty zaległości podatkowych (około 800 zł miesięcznie) i rat kredytów zaciągniętych na łączną kwotę około 65 000 zł (raty rzędu 3 000 zł miesięcznie). Okoliczności te nie mogły jednak przesądzić o zaistnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dwóch powodów. Po pierwsze, znacząca część deklarowanych obciążeń nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych w przedstawionym wyżej rozumieniu, lecz obsłudze zadłużenia wobec innych wierzycieli prywatnych i publicznych oraz racie za samochód. Po drugie - i co istotniejsze -zaakceptowanie stanowiska, że rozmiar zobowiązań wobec innych podmiotów sam przez się kreuje przesłankę umorzenia należności składkowych, prowadziłoby do niedającego się obronić rezultatu, w którym dłużnik, preferując obsługę długów prywatnoprawnych, mógłby doprowadzić do definitywnego wygaszenia zobowiązań publicznoprawnych wobec systemu ubezpieczeń społecznych. Należności składkowe, jako daniny publiczne służące finansowaniu świadczeń emerytalnych i rentowych ogółu ubezpieczonych, nie mogą być traktowane jako zobowiązania podrzędne względem wierzytelności banków czy innych wierzycieli cywilnoprawnych. Organ trafnie zwrócił także uwagę, że skarżąca nie przedstawiła szczegółowych danych pozwalających zweryfikować faktyczne regulowanie deklarowanych zobowiązań, co -wobec spoczywającego na niej ciężaru dowodu - dodatkowo osłabia doniosłość tego argumentu. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Poznaniu z 9 października 2024 r, III SA/Po 308/24 (CBOSA), że nie do zaakceptowania z punktu widzenia interesu społecznego byłaby sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec Zakładu zmuszałaby dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej, instytucja umorzenia została bowiem pomyślana po to, aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym i ich powrót do normalnego funkcjonowania bez popadania w spiralę zadłużenia. Rzecz jednak w tym, że w realiach rozpoznawanej sprawy taki stan nie występuje ani nawet realnie nie zagraża. Oboje małżonkowie są aktywni zawodowo i uzyskują dochody znacząco przewyższające próg minimum socjalnego, skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, a jej zadłużenie wobec Zakładu jest obsługiwane w ramach układu ratalnego, którego bieżące raty (rzędu 1 306-1 332 zł) są przez nią regulowane. Trudność sytuacji finansowej skarżącej - której Sąd nie neguje – nie neguje - nie osiągnęła zatem poziomu, przy którym opłacenie należności składkowych pozbawiałoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W orzecznictwie konsekwentnie zaś przyjmuje się, że trudna, a nawet bardzo trudna sytuacja materialna, jeżeli nie ma charakteru kwalifikowanego w powyższym rozumieniu i trwałego, nie stanowi wystarczającej podstawy umorzenia (por. wyrokWSA w Gdańsku z 17 czerwca 2025 r., l SA/Gd 202/25, CBOSA). Subiektywne poczucie nadmiernego ciężaru zobowiązań, choćby zrozumiałe, nie zastępuje obiektywnie wykazanej przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, skarżąca upatrywała źródła swoich trudności w pandemii COVID-19, która miała w sposób nagły i wyjątkowy wpłynąć na prowadzoną działalność gospodarczą. Sąd nie kwestionuje, że pandemia stanowiła zdarzenie nadzwyczajne w skali powszechnej, jednak dla zastosowania omawianej przesłanki nie jest wystarczające ogólne powołanie się na jej negatywne oddziaływanie na warunki prowadzenia działalności. Przepis wymaga wykazania konkretnych strat materialnych poniesionych w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego oraz związku między obowiązkiem opłacenia składek a pozbawieniem zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Tymczasem skarżąca nie udokumentowała ani rozmiaru strat pozostających w bezpośrednim związku przyczynowym z pandemią, ani tego, by to właśnie konieczność uregulowania należności składkowych przesądziła o zaprzestaniu działalności - które zresztą, nastąpiło stopniowo, po kilkuletnim okresie prób kontynuowania firmy. Co więcej, przedmiotem oceny w postępowaniu o umorzenie jest aktualna sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego w świetle przesłanek normatywnych, a nie historyczne przyczyny powstania zaległości. Trzeba wreszcie przypomnieć i to, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, w tym ryzyko utraty płynności finansowej wskutek niekorzystnych zjawisk rynkowych, obciąża przedsiębiorcę i nie może być przerzucane na system ubezpieczeń społecznych w drodze umarzania danin publicznych; ustawodawca przewidział zresztą na czas pandemii odrębne, celowe instrumenty wsparcia płatników, z których korzystanie odbywało się na zasadach określonych w przepisach szczególnych. W zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia skarżąca powołała się na depresję oraz ryzyko pogorszenia stanu zdrowia w przyszłości. Wypada jednak zauważyć, że do akt postępowania nie przedłożono jakiejkolwiek dokumentacji medycznej potwierdzającej istnienie schorzenia, jego przewlekły charakter, a przede wszystkim jego wpływ na zdolność skarżącej do uzyskiwania dochodu. Skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy, a co więcej - pozostaje w zatrudnieniu i osiąga z tego tytułu stałe wynagrodzenie, co samo w sobie przeczy tezie, jakoby stan zdrowia pozbawiał ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Konstrukcja omawianej przesłanki nie wiąże bowiem skutku prawnego z samym faktem choroby, lecz z jej kwalifikowanym następstwem w postaci utraty zdolności zarobkowej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 3 października 2023 r, III SA/Wr 743/22, CBOSA). Wobec niewykazania tych okoliczności - przy przypomnianym wyżej rozkładzie ciężaru dowodu, wykluczającym powinność organu zastępowania strony w gromadzeniu dowodów dotyczących jej stanu zdrowia - ocena organu, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie została spełniona, jest prawidłowa. W tym stanie rzeczy nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi wskazujący na naruszenie art. 28 u.s.u.s., w szczególności jego ust. 3a, w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. U podstaw tego zarzutu legło twierdzenie, że skarżąca nie ma perspektyw stałego zatrudnienia, osiągane przez małżonków dochody wystarczają jedynie w stopniu minimalnym na utrzymanie, a w razie utraty pracy przez skarżącą rodzina pozostanie bez środków do życia przy wszystkich ciążących na niej zobowiązaniach, w tym układzie ratalnym zawartym z Zakładem. Argumentacja ta rozmija się jednak ze zgromadzonym materiałem dowodowym: skarżąca pozostaje w stosunku pracy, podobnie jak jej mąż, a łączne dochody gospodarstwa domowego znacząco przewyższają poziom minimum socjalnego. Twierdzenie o braku perspektyw zatrudnienia i o grożącej utracie pracy ma charakter wyłącznie spekulatywny i nie znajduje oparcia w jakimkolwiek dowodzie. Przesłanki umorzenia podlegają zaś ocenie według stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania przez organ, a nie na podstawie hipotetycznych zdarzeń przyszłych. Podsumowując, skoro żadna z przesłanek umorzenia nie została wykazana, organ - jak już wyjaśniono - nie dysponował luzem decyzyjnym i był zobligowany odmówić umorzenia należności. Niezależnie od tego Sąd stwierdza, że sposób umotywowania zaskarżonej decyzji czyni zadość wymaganiom stawianym rozstrzygnięciom uznaniowym: organ odniósł się do każdej z podstaw wskazanych we wniosku, rozważył sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącej w świetle całokształtu zebranego materiału, a nadto - stosownie do art. 7 k.p.a. - wyważył słuszny interes strony z interesem społecznym, wyrażającym się w konieczności zapewnienia stabilności finansowej Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Uwzględnienie tego ostatniego czynnika nie tylko było dopuszczalne, ale wręcz nakazane, skoro delegacja z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. wprost wiąże zasady umarzania należności ze stanem finansów ubezpieczeń społecznych. Organ nie pominął przy tym, że sytuacji skarżącej uznał jednak, że wobec wieku skarżącej, jej aktywności zawodowej, braku stwierdzonej niezdolności do pracy, posiadanym majątku zabezpieczonym hipotecznie oraz realizowanym układzie ratalnym istnieje realna możliwość co najmniej stopniowego zaspokojenia należności, a definitywna rezygnacja z ich dochodzenia byłaby przedwczesna. Rozumowanie to jest logiczne, kompletne i wolne od cech dowolności, a Sąd - związany granicami kontroli legalności - nie znalazł podstaw, by je podważyć. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł zatem jak w sentencji wyroku.