I SA/Po 136/26

Dnia 12 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2026 roku sprawy ze skargi P. J. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 24 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.

Decyzją z 24 września 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS , działając na podst. 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, zwanej dalej u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 50 711,17 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 40 324,25 zł, ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 8 845, 28 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1 541, 64 zł 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 30 222,31 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 23 940, 43 zł, ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 6 124, 28 zł, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 157, 50 zł. W uzasadnieniu wskazano , że zobowiązany jest rencistą i pobiera świadczenie w kwocie 1335,72 zł brutto ( netto 1282,35 zł ). Do 1 lipca 2924 był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu(M. Sp z o.o.).Posiadał we współwłasności nieruchomość , dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...] w miejscowości P. , o pow. 0,0589 ha , na której zostały zabezpieczone należności z tytułu składek za okres 07.2002-01.2006 .Udział w nieruchomości został zbyty na mocy umowy darowizny z dnia 15 kwietnia 2025 r. Również w tym dniu na mocy umowy darowizny przekazał łąki o pow. 0,4600 ha w miejscowości Ż. nr [...] Organ podkreślił, że nadal na nieruchomości położonej w Miejscowości P. należności mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki. W stosunku do należności objętych wnioskiem prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2024 zawieszono post. egz. prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z 21 lutego 2024 , o nr [...] do czasu rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2024 wznowiono w/w tytuły wykonawcze. Postępowanie egzekucyjne za okres 7.2002-11.2025 na poszczególne fundusze było prowadzone w 2006r .Zostało umorzone przez [...] Sądowego L. T. na wniosek wierzyciela z uwagi na zawarty układ ratalny. W 2020 roku postępowanie egzekucyjne zostało ponownie wszczęte za w/w okres, a w roku 2022 i 2024 za lata 206,2017 i 2018.Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynął także układ ratalny zawarty od 23 stycznia 2019 do 21 stycznia 2020. Dalej organ wskazał, że skarżący figuruje w KRS w Fundacji [...] "[...] " z siedzibą w K. jako prezes oraz w Stowarzyszeniu [...] "[...]" .Pełnił też funkcję prezesa zarządu w spółce M. Sp z o.o do 13 grudnia 2024 roku. Zakres prowadzonej przez spółkę działalności był zbieżny z rodzajem działalności prowadzonej wcześniej przez skarżącego tj. przetwarzaniem danych , zarządzaniem stronami internetowymi i podobna działalność (kod PKD [...]). Dalej organ stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 2 nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności , jak również przesłanki umorzenia określone w art. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne .Wskazano w tym zakresie ,że ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślono, że Zakład nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej strony i podchodzi do niej ze zrozumieniem, jednakże wskazane problemy zd. Zakładu nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia należności ,a może ją stanowić tylko wtedy , gdy pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu. Podkreślono ,że skarżący osiąga dochód z tytułu świadczenia rentowego , nie został całkowicie i trwale wykluczony z rynku pracy .Został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i orzeczenie to wydano na stałe . Może świadczyć pracę na przystosowanym stanowisku .W odniesieniu do sytuacji materialno-bytowej organ uznał, że aktualnie trudna sytuacja finansowa zobowiązanego nie wyklucza możliwości jej poprawy w przyszłości , natomiast umorzenie należności zwalnia ostatecznie osobę zobowiązaną z obowiązku spłaty zadłużenia . Zakład uznał ,że uwzględnienie wniosku o umorzenie w zasadzie powinno być możliwe dopiero wówczas , gdy polepszenie sytuacji umożliwiające spłatę nawet w części zobowiązań będzie mało prawdopodobne. Podkreślono ,że pomimo powoływania trudnej sytuacji życiowej strona nie wykazała korzystania ze środków pomocy społecznej w postaci zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej. Zdaniem organu pozwala to stwierdzić ,że zobowiązany jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa , nawet mimo tego ,że aktualnie podawany dochód w gospodarstwie domowym kształtuje się na poziomie niższym od ustalonego minimum socjalnego wg. Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2025r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego , które wynosi 1 896,57 zł. Nadmieniono też ,że wykazane w oświadczeniu wydatki w kwocie 1770, 48 zł przewyższają deklarowany dochód. Wskazano, że wyzbycie się wartościowego majątku w okresie , kiedy pojawiły się trudności finansowe może uzasadniać przypuszczenie celowego działania ,zmierzającego do stworzenia stanu "całkowitej nieściągalności" lub "ciężkich skutków dla zobowiązanego". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zakwestionował ustalenia organu co do kwoty zadłużenia, stanu zdrowia i sytuacji finansowej. Przedłożył wyniki badania lekarskiego na potwierdzenie braku możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej , co się wiąże z niemożnością spłaty zobowiązania. Niezasadnie organ podnosi kwestię zarobkowania w roku 2024, gdyż większość tego roku strona była na zwolnieniu lekarskim .Podkreślono, że przez 20 lat organ nie egzekwował należności , celowo natomiast prowadził bezskuteczne postępowanie egzekucyjne, aby doprowadzić do zawieszenia biegu przedawnienia należności. Zdaniem skarżącego rozliczenia wpłat za lata 2016-2018 zostały przeksięgowane na zadłużenie przedawnione i to pomimo dokonania wpłaty ściśle określonej i przyporządkowanej konkretnej deklaracji .Strona nie przedłużała układu ratalnego, bo czuła się okradana przez ZUS i układ był dla niej niekorzystny. Strona nie ma możliwości spłacenia zadłużenia, bo jej dochody są poniżej minimum socjalnego i poniżej kwoty ubóstwa. Skarżący wyjaśnił, że organ nie przeanalizował okoliczności związanych z nieruchomościami. Mianowicie udział [...] w nieruchomości w P. jest to droga dojazdowa i ten udział był w roku 2009 przekazany na mocy darowizny, jednakże z uwagi na błędy notarialne nie został odpisany i od samego początku wpis ZUS obarczony był błędem. Dalej skarżący podniósł, że z uwagi na koszty utrzymania nieruchomości darował udział w tej nieruchomości byłej [...], jak również nieruchomość w miejscowości D.. Zdaniem skarżącego , to nie bierność strony, a organu doprowadziła do problemów ze spłatą zadłużenia ,a dowodem powyższego jest niekorzystna dla strony realizacja układu ratalnego. Koszty manipulacyjne bowiem pochłaniały całość rocznych wpłat . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2026 roku skarżący podniósł ,że organ zignorował fakt ,że stan zdrowia strony się pogorszył i że nie ma możliwości podjęcia pracy właśnie z uwagi na stan zdrowia. Bezzasadne jest też stanowisko organu ,że wydatki mocno przekraczają dochody .Zarzucił też WSA w Poznaniu naruszenie art. 6 i 45 Konstytucji RP poprzez niezasadne odmówienie pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy podnieść i przypomnieć, że decyzja organu w przedmiocie wniosku dłużnika o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ posiada przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie zaległości pewną swobodę decyzyjną w zakresie tego wniosku. Może, lecz nie musi umorzyć tych należności, nawet w sytuacji , gdy spełnione są przesłanki określone w ustawie z dnia 13 października 1998 – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2026.199.t.j, dalej usus). Przepisem regulującym prawo płatnika składek do ich umorzenia jest co do zasady przepis art. 28 ust. 1 i 2 usus, który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4, Przy czym ust.2 stanowi ,że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast ust. 3 ,że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 614, 1085, 1170 i 1172); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z kolei ust. 3a stanowi ,że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przepisy stanowią więc ,że podstawową regułą regulującą możliwość umorzenia należności jest brak możliwości zaspokojenia zaległości przez dłużnika. Chodzi tutaj o taką sytuację, gdy majątek dłużnika z uwzględnieniem jego sytuacji osobistej i rodzinnej jest tego rodzaju, że nie posiada on w ogóle żadnych środków na zaspokojenie roszczeń lub też posiadane przez niego środki nie mogą być w świetle prawa poddane egzekucji. W takich okolicznościach zaspokojenie należności nie jest możliwe i generalnie można stwierdzić, że organ, nie widząc możliwości kontynuowania egzekucji w przyszłości mógłby umorzyć zaległości. Przepis art. 28 ust. 3 usus dokonuje typizacji sytuacji, gdy należności są uważane za niemożliwe do zaspokojenia. W -pkt 1 – 6 wymienione zostały sytuacje, gdy zachodzi całkowita nieściągalność należności. Organ w uzasadnieniu decyzji w sposób precyzyjny odniósł się do tych wszystkich wymienionych w tym przepisie sytuacji i trafnie stwierdził, że okoliczności te w świetle ustalonych faktów w rzeczywistości nie zaistniały. Organ w tym zakresie zebrał wyczerpujący materiał dowodowy i na jego podstawie mógł dokonać takich ustaleń . Skarżący , co jest niesporne, posiada stałe świadczenie rentowe i jakkolwiek darował w okresie poprzedzającym niniejsze postępowanie , a konkretnie miesiąc po wydaniu wyroku tut. Sądu o sygn. III SA/Po 674/24 dot. poprzedniego wniosku o umorzenie, nieruchomości członkowi rodziny, to z akt nie wynika, aby nie można było z nich dochodzić należności z przedmiotu zabezpieczenia. Wynika z nich natomiast ,że potrzeby bieżące zaspokaja i nie korzysta ze środków pomocy społecznej. W granicach uzasadnionego uznania, bo w oparciu o złożone oświadczenie organ stwierdził, że wydatki związane z utrzymaniem przewyższają deklarowany dochód .Nadal pozostaje Prezesem w Fundacji [...] "[...] siedzibą w K." oraz Stowarzyszenia [...] "[...]" .Nie zaistniała też przesłanka przedawnienia, bowiem zawieszenie biegu przedawnienia było związane z postępowaniem egzekucyjnym . I tak- 20 stycznia 2006 r. doręczono upomnienie, od 9 do 17 lutego 2006 r. wystawiono tytuły egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne zostało wprawdzie umorzone przez komornika 11 marca 2019 r, ale ponownie wszczęto je 16 grudnia 2020 r. poprzez doręczenie kolejnych tytułów wykonawczych. Egzekucja pozostaje w toku co do całości zobowiązania. Bieg terminu przedawnienia zawieszony został przez układ ratalny w okresie od 23 stycznia 2019 r. do 21 stycznia 2020 r. oraz wniosek o abolicję w okresie od 31 stycznia 2015 do 1 września 2018 roku. Tym samym wpłaty dokonywane w latach 2016-2018 nie mogły zostać zarachowane na należności przedawnione. Organ oceniał również sytuację strony w świetle przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. 2003.141.1365 ) który stanowi, że jest to możliwe w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Żadna z tych okoliczności w sprawie nie zaistniała. Skarżący nie poniósł strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Ponadto jak wynika z ustaleń organu emerytalnego przeprowadzenie egzekucji nie spowoduje niemożności zaspokojenia potrzeb skarżącego czy jego członków rodziny. Organ wbrew zarzutom strony wziął też pod uwagę okoliczności związane ze stanem zdrowia uznając ,że skarżący istotnie cierpi na szereg schorzeń i organ tego stanu nie kwestionuje ani nie podważa załączonej dokumentacji lekarskiej, ale właśnie w oparciu o nią uznał, że w sprawie nie została dowiedziona przesłanka choroby przewlekłej zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki na przewlekle chorym członkiem rodziny ,a która to trwale wyklucza stronę z rynku pracy .Zgodnie bowiem z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności może świadczyć pracę na przystosowanym stanowisku, a sąd nie ma podstaw do kwestionowania tych ustaleń. Skarżący mylnie utożsamia trudną sytuację finansową (niski dochód, zadłużenie) z sytuacją "beznadziejną" w rozumieniu orzecznictwa dotyczącego umorzenia należności publicznoprawnych; w judykaturze podkreśla się, że instytucja ta jest adresowana do przypadków skrajnych, w których brak jest realnej perspektywy poprawy sytuacji dłużnika i jakiejkolwiek możliwości choćby częściowej spłaty zadłużenia. W świetle ustaleń organu i akt sprawy stan taki u skarżącego nie występuje, co wyklucza uznanie, że decyzja odmowna została podjęta z naruszeniem prawa materialnego. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna jest trudna, gdyż w chwili obecnej nie dysponuje on dochodem pozwalającym na jednorazową spłatę, jednakże posiada stałe źródło dochodu ze świadczenia rentowego i nieruchomość, która jak wynika z zaskarżonej decyzji ,nadal pozostaje przedmiotem zabezpieczenia ,a strona wbrew twierdzeniom zawartym w skardze nie wykazała ,że przedmiotowe zabezpieczenie nie istnieje ,choćby w formie powództwa o uzgodnienie treści KW, pomimo podnoszonej przez stronę wieloletniej niezgodności z rzeczywistym stanem prawnym. ZUS rozważył i skonfrontował, w realiach rozpoznawanej sprawy ważny interes strony i interes społeczny. Wynik tej konfrontacji, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może być uznany za dowolny lub sprzeczny z prawem. Kontrolując natomiast działania ZUS podejmowane w toku przeprowadzonego postępowania przypomnieć należy, iż ustawodawca używając w omawianych przepisach zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie sąd, lecz ZUS, który może , ale nie musi je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w u.s.u.s. lub w rozporządzeniu w sprawie umarzania. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Natomiast rolą Sądu orzekającego w przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że Zakład sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek. Wykazał też przesłanki, którymi się kierował. Wskazał na stan zdrowia skarżącego i brak możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia , co jednak przy ustaleniu istnienia stałego dochodu i nadal istniejącego zabezpieczenia pozwoliło na wyprowadzenie wniosku ,że odmowa umorzenia nie narusza prawa. Z tych względów sąd skargę oddalił w myśl art. 151 ppsa