III SA/Kr 157/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Grzegorz Karcz Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 27 listopada 2025 r. nr SKO-NP-415-218/24, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej A. O. 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. .

Zaskarżoną przez A. O., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 27 listopada 2025 r. nr SKO-NP.-415-218/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz.1429), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 10 września 2024 r., znak: GOPS/5211/000285/09/2023, o odmowie skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. Wójt Gminy Ł. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 10 września 2024 r. Wójt Gminy Ł. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na niepełnosprawną matkę. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że - matka skarżącej - jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 18 sierpnia 2023 r., znak: ZO.8321.1.816.2023, zgodnie z którym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 czerwca 2023 r. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, jest pampersowana, przemieszcza się przy pomocy laski, a w poruszaniu się wymaga pomocy drugiej osoby; samodzielnie spożywa posiłki przygotowane i podane przez skarżącą. Skarżąca mieszka wraz z mężem w domu położonym w bliskim sąsiedztwie domu rodzinnego, w którym mieszka jej niepełnosprawna matka. Od momentu wyjścia za mąż (tj. od roku 1997) skarżąca nie podejmuje pracy zawodowej. Zajmowała się wychowywaniem dzieci, a od śmierci męża, tj. od roku 2021 r, sprawuje opiekę nad matką w sposób stały i całodobowy. Zdaniem organu, pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy. Skarżąca od momentu zawarcia związku małżeńskiego nie podejmowała pracy, a stan zdrowia jej matki nie pogorszył się. Nadto rodzaj i czasochłonność czynności opiekuńczych nie uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy zawodowej choćby w niepełnym wymiarze godzinowym. Nie sposób więc uznać, aby skarżąca nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na, konieczność i zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca. Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium, działające jako organ odwoławczy, przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Następnie wskazało, że w sprawie bezspornym jest, iż matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Limanowej w dniu 18 sierpnia 2023 r. Z treści przedmiotowego orzeczenia wynika, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 czerwca 2023 r. Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że skarżąca nie mieszka z matką, mieszka z mężem w domu, który znajduje się w bliskim sąsiedztwie miejsca zamieszkania matki. Nie podejmuje pracy zawodowej od roku 1997 r., sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od śmierci męża wymagającej opieki, tj. od roku 2021 r. Jak podała skarżąca, ze względu na zakres sprawowanej opieki oraz stan zdrowia matki nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą oraz sama spożywa posiłki przygotowane i podane przez córkę. Wymaga pampersowania, a czynności z tym zawiązane wykonuje skarżąca. Jak wskazała skarżąca jej matka leczy się w kierunku postępującej miażdżycy, otępienia naczyniowego, demencji starczej, stanów lękowych i zmieniających się nastrojów. Podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu 29 sierpnia 2024 r. matka skarżącej była obecna, jednak nie reagowała na pytania. Organ ustalił, że wymagająca opieki wymaga stałej opieki i pomocy w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego i zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych oraz organizowaniu wizyt lekarskich i podawaniu leków. Skarżąca, sprawuje codzienną opiekę i wykonuje czynności w zakresie wymiany pampersów, przygotowania i podawania posiłków, podawania leków, podczas toalety, czesania włosów, ubierania, prania, robienia zakupów, pobrania pieniędzy z banku i opłacanie rachunków, wykupowaniu recept oraz organizowaniu wizyt lekarskich. Zakres i wymiar sprawowanej opieki – zdaniem skarżącej - uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki- ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Z art. 17 ust. 1 ww. ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W ocenie Kolegium niewątpliwie matka skarżącej wymaga pomocy i opieki, jednakże ustalenia dotyczące jej stanu zdrowia wynikają jedynie z informacji uzyskanych od skarżącej. Nie znajdują one potwierdzenia w materiale dowodowym. W aktach sprawy znajduje się tylko karta pacjenta z ambulatorium nocnej i świątecznej pomocy z dnia 7 stycznia 2023 r. z której wynika, że matka skarżącej leczy się na nadciśnienie. Zatem, trudno przyjąć, że w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Nadto, z ustaleń organu wynika, że matka skarżącej przemieszcza się po mieszkaniu przy pomocy laski, nie wymaga ciągłego nadzoru, jest w stanie samodzielnie załatwić swoje potrzeby fizjologicznie (pampersowana z powodu nietrzymania moczu). Powyższe pozwala przyjąć, iż jest ona w stanie samodzielnie funkcjonować przez część dnia, czy też przy wsparciu ze strony usług opiekuńczych. Można więc zorganizować opiekę tak, aby skarżąca nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżąca na co dzień mieszka ze swoją rodziną w domu obok (oświadczenie z dnia 20 grudnia 2023 r.). Z powyższego wynika, że jej matka nie wymaga ciągłego nadzoru ze strony opiekuna. Kolegium wskazało również, że z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: podawanie leków, pomoc przy czynnościach higieny osobistej, zakładanie i zdejmowanie odzieży, obuwia, przygotowywanie posiłków, kontakty z lekarzem, pranie, sprzątanie - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujący się opieką nad chorymi najbliższymi osobami i jednocześnie pracujący zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. W niniejszej sprawie podczas wywiadu środowiskowego ustalono, ze matka skarżącej ma znaczne trudności w poruszaniu się, chodzi przy pomocy laski lub drugiej osoby, jednakże nie potwierdzono, że wymaga ona ciągłego nadzoru. Z kolei skarżąca nie potwierdziła stosowną dokumentacją medyczną, że jej matka cierpi ma demencję starczą i stany lękowe. Reasumując Kolegium wskazało, że fakt posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez nią tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny ustalony przez organ w niniejszej sprawie daje podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia. Kolegium podkreśliło, że począwszy od dnia 1 stycznia 2024 r. stan prawny w zakresie pomocy osobom niepełnosprawnym uległ zmianie polegającej na tym, iż pomoc ta jest kierowana co do zasady - do osób wymagających opieki zaś ich opiekunowie po spełnieniu określonych w ustawie warunków mogą liczyć na opłacanie składek z ubezpieczenia społecznego. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 1249) o świadczeniu wspierającym osoby niepełnosprawne mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia wspierającego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko iw niósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale nie do końca z przyczyn w niej podniesionych. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd dopatrzył się jednak naruszenia przepisów postępowania, które skutkować musiały, zdaniem Sądu, uchyleniem kontrolowanych decyzji. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowy Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Limanowej z dnia 18 sierpnia 2023 r., którym została ona zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Jednocześnie z orzeczenia tego wynika, że, nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 6 czerwca 2023 r. Z orzeczenia tego wynika też, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu nie mogło skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W tego rodzaju sprawach konieczne jest jednoznaczne ustalenie przesłanek pozytywnych do przyznania przedmiotowego świadczenia i braku jednocześnie przesłanek negatywnych, wykluczających jego przyznanie. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja została wydana jednak przedwcześnie, bez wnikliwej, rzetelnej i jednoznacznej oceny samodzielności funkcjonowania w życiu codziennym matki skarżącej, a więc okoliczności, które niewątpliwie rzutują na stwierdzenie istnienia, bądź nie, związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oczywiście, że w świetle regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy ma uprawnienie do odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego niż to uczynił organ pierwszej instancji wobec dewolucji kompetencji na skutek wniesionego odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej. Nie można jednakże tracić z pola widzenia przy ocenie prawidłowości działania organu odwoławczego w tym zakresie kwestii, czy zgromadzono w sprawie wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia materiał dowodowy, czy też wymagał on uzupełnienia o istotne dla treści rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, okoliczności, a także i tego, czy organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji przy kompletnym i wystarczającym dla podjęcia rozstrzygnięcia materiale dowodowym, ocenili te dowody prawidłowo każdy z osobna, jak nakazuje to fundamentalna naczelna zasada postępowania administracyjnego – zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) – dokonania dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez każdy z organów w danej instancji. Patrząc przez ten pryzmat na zaskarżoną decyzję, po pierwsze pomimo dokonanych ustaleń i co do zakresu i charakteru czynności opiekuńczych wobec niepełnosprawnej matki skarżącej, organ pierwszej instancji nie dokonał należytej oceny dowodów, wybierając jako prawną konsekwencję negatywnego rozstrzygnięcia dla skarżącej – brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Umknęło jednak uwadze Kolegium to, że możność dokonania odmiennej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy może mieć miejsce tylko wówczas, gdy ustalenia istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności są kompletne, wystarczające i zostały poddane ocenie także przez organ niższego szczebla. W ocenie Sądu zbyt pobieżnie i bez właściwego zastanowienia się, postąpiło Kolegium w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Sąd nie podziela kategorycznej oceny Kolegium w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że zakres i charakter czynności opiekuńczych skarżącej wobec jej matki jest tego rodzaju, że umożliwia jej podjęcie aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie czasu pracy. Kolegium podniosło, że w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, iż matka skarżącej ma znaczne trudności w poruszaniu się, chodzi przy pomocy laski lub drugiej osoby, jednakże nie potwierdzono, że wymaga ona ciągłego nadzoru. Z kolei skarżąca nie potwierdziła stosowną dokumentacją medyczną, że jej matka cierpi ma demencję starczą i stany lękowe. Oczywiście rację ma Kolegium argumentując, że "...czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu." Tyle tylko, że należy to odnieść do stanu zdrowia, a co za tym idzie możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny (tu matki skarżącej) z uwzględnieniem okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy. Przy tym, wyraźnie podkreślić należy, że nie chodzi tu o podważanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, lecz właśnie rolą właściwych w tym zakresie organów pomocowych, orzekających w tego rodzaju sprawach jest ustalenie owego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej, jak w tym wypadku, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Różna jest bowiem sytuacja zdrowotna osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – a to właśnie organy administracji właściwe w tego rodzaju sprawach muszą stwierdzić, że czy z uwagi na ten stan wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę – w konsekwencji więc czy istnieje, bądź nie, związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą. Żaden z organów nie odniósł się, po pierwsze, na ile dysfunkcje ruchowe wymagającej opieki matki skarżącej, jak i inne dolegliwości chorobowe w tym konkretnym przypadku wpływają na jej samodzielne funkcjonowanie w życiu codziennym, czy stan związany z demencją starczą powoduje też dezorientację czasowo- przestrzenną, czy też nie, oraz, czy występujące stany lękowe wymagają stałego jej dozoru, a więc czy rzeczywiście wyklucza to jakąkolwiek pracę zawodową skarżącej, choćby nawet tą w niepełnym wymiarze czasu pracy. Materiał dowodowy wymagał też uzupełnienia w celu potwierdzenia aktualnego stanu zdrowia (na dzień orzekania przez organ odwoławczy) matki skarżącej. To, że skarżąca działała przez profesjonalnego pełnomocnika nie zwalniało organów pomocowych od działania, o którym mowa w art. 79a k.p.a. W świetle treści tego przepisu w przypadku spraw wszczętych na żądanie strony, nakłada na organy obowiązek "wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane". Przepis art. 79a § 1 k.p.a., w swoim językowym brzmieniu, nie uzależnia zakresu przekazywanych stronie pouczeń od tego, czy działa ona przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, czy też osobiście. Tymczasem, przykładowo w art. 6 P.p.s.a. obowiązek udzielania stronie pouczeń nie znajduje zastosowania do tych stron, które reprezentowane są przez adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych lub rzeczników patentowych. Tego rodzaju zastrzeżenia ustawodawca nie wprowadził ani do art. 79a § 1 k.p.a., ani art. 9 tej ustawy, czyli przepisów ustanawiającego ogólną zasadę informowania strony o jej sytuacji procesowej poprzez wymienienie okoliczności faktycznych oraz prawnych, które mogą mieć wpływ na jej prawa i obowiązki. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ratio legis pomocy społecznej, podkreślić to należy, polega na jej subsydiarnym charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć. Takiego stanu rzeczy nie da się jednak, w ocenie Sądu bez cienia wątpliwości ustalić na podstawie dotychczas zebranego materiału dowodowego. Również jednoznacznego stwierdzenia wymagała kwestia związana w szczególności przywołanymi okolicznościami demencji starczej i stanami lękowymi matki skarżącej i ich wpływem na samodzielność egzystencji i możliwością pozostawienia matki przez skarżącą bez dozoru, tym bardziej, że z fundamentalnego dowodu, jakim jest wywiad środowiskowy wynika, iż obecna podczas wywiadu matka skarżącej "...nie reagowała na pytania, jej postawa była bierna i obojętna".(k. 21 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W protokole z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego można zapisać okoliczności sytuacji skarżącej i wymagającej opieki podane przez samą skarżącą, niemniej jednak nie należy zapominać o wyraźnej treści § 4 rozporządzenia z dnia 8 kwietnia 2021 r. Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 891), że pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Najważniejsze jednak, że w ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (ust. 2 § 4 ww. rozporządzenia). Patrząc przez ten pryzmat na dowód z wywiadu środowiskowego, stwierdzić należy, że pracownik nie dokonał rzetelnej analizy, a przede wszystkim diagnozy sytuacji w jakiej znajduje się wymagająca opieki matka skarżącej mimo stwierdzenia braku jej reakcji i wyobcowania w chwili przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Dowód ten nie został więc właściwie oceniony przez orzekające w sprawie organy pomocowe obu instancji. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, doszło więc naruszeń przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1, w zw. z art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezebranie wystarczającego dla załatwienia materiału dowodowego, jak i błędnej oceny zebranego dotychczas materiału dowodowego, co skutkować musiało uchyleniem kontrolowanych decyzji. Kolegium mogło więc, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W związku z powyższym skarga musiała wywrzeć zamierzony skutek. W ponownym rozpatrzeniu sprawy organy, zobowiązane będą do uwzględnienia powyższego stanowiska Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a., uzupełniając materiał dowodowy o dokumenty (medyczne, potwierdzające wskazane choroby w tym dot. samodzielnego funkcjonowania matki skarżącej w życiu codziennym w skali Barthel) obrazujące aktualny stan zdrowia matki skarżącej, zweryfikują twierdzenia skarżącej w zakresie możliwości rodziny skarżącej w organizacji opieki nad matką, wzywając uprzednio pełnomocnika skarżącej o wyjaśnienie i wykazanie okoliczności z tym związanych, a dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy poddadzą całościowej ocenie z uwzględnieniem aspektu związanego z istnieniem związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez skarżącą a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w kontekście niweczącym jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, oceniając przy tym wnikliwie zakres i charakter czynności opiekuńczych w odniesieniu do wskazanych dysfunkcji matki skarżącej, w szczególności tych związanych z demencją i stanami lękowymi, trudnościami w poruszaniu się. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. W punkcie II sentencji wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 i 205 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) orzekł, o zwrocie kosztów postępowania na które to składały się jedynie koszty zastępstwa procesowego – 480 zł (zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), wobec zwolnienia skarżącej na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143) z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.