III SA/Kr 15/26

|Sygn. akt III SA/Kr 15/26 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2026 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.), Asesor: WSA Magdalena Gawlikowska, Sędzia: WSA Janusz Kasprzycki, Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2026 r., sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 października 2025 r. nr UP-728/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 października 2025 r. znak: 570000/71/237463/2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu odwołania S. Z. (dalej: skarżący), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr 1779/2022, którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 5 czerwca 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o przeliczenie i umorzenie jego zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada warunków do normalnego funkcjonowania, ponieważ otrzymuje 637 zł renty, z której na lekarstwa przeznacza 150 zł, natomiast reszta tej kwoty jest niewystarczającą na zaspokojenie jego innych potrzeb życiowych. Skarżący poinformował, że choruje przewlekle na cukrzycę, neuropatię cukrzycową, porażenie nerwów barku, problemy ze wzrokiem oraz że zdarza się, że nie jest w stanie opłacić recept. Dodał też, że po sprzedaży swojej części posiadłości jest osobą bezdomną i przebywa u znajomych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 5 sierpnia 2015 r. nr RED-94/2015 odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na: 1. ubezpieczenia społeczne za okres 11/2002 r., od 05/2003 r. do 10/2004 r., 12/2004 r., od 07/2008 r. do 02/2009 r. w łącznej kwocie 27.630,53 zł, w tym: – składek 12.778,53 zł, – odsetek za zwłokę liczonych na dzień 5 czerwca 2015 r. 14.852 zł; 2. ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2002 r., od 04/2005 r. do 05/2005 r., od 11/2005 r. do 10/2006 r., od 02/2007 r. do 04/2009 r., od 06/2009 r. do 09/2009 r., od 11/2009 r. do 05/2010 r. w łącznej kwocie 26.133,48 zł, w tym: – składek 13.366,48 zł, – odsetek za zwłokę liczonych na dzień 5 czerwca 2015 r. 12.723 zł, – kosztów upomnienia 44 zł; 3. Fundusz Pracy za okres 02/2003 r., od 04/2003 r. do 05/2005 r., od 11/2005 r. do 09/2006 r., od 12/2006 r. do 04/2009 r., od 06/2009 r. do 09/2009 r. w łącznej kwocie 5.309,83 zł, w tym: – składek - 2.636,03 zł, – odsetek za zwłokę liczonych na dzień 5 czerwca 2015 r. 2.665 zł, – kosztów upomnienia 8,80 zł. W piśmie z dnia 2 września 2015 r., skarżący podniósł, że ww. decyzja z dnia 5 sierpnia 2015 r. nr RED-94/2015 jest niezasadna oraz nieskuteczna ze względu na wydanie jej po terminie określonym w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto stwierdził, że uzasadnienie decyzji jest pełne poprzekręcanych faktów oraz opisem nieistotnych informacji. Pismem z dnia 5 lutego 2016 r. skarżący zwrócił się do Sądu Okręgowego w Tarnowie o uznanie decyzji ZUS z dnia 5 sierpnia 2015 r. nr RED-94/2015 za nieważną. Sąd Okręgowy w Tarnowie postanowieniem z dnia 25 marca 2016 r. sygn. IV U 194/16 odrzucił powyższe odwołanie z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Od ww. postanowienia skarżący złożył zażalenie do Sądu Apelacyjnego w Krakowie, które zostało oddalone postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. III AUz 135/16. W dniu 3 marca 2017 r., do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął kolejny wniosek skarżącego o umorzenie jego zadłużenia. Decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. nr RED-62/2017 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należnych składek. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 17 października 2017 r. nr RED-II-89/2017 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 29 czerwca 2017 r. Z kolei po rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącego, Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. l UK 55/17 uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. III AUz 135/16 oraz przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy uznał, że skoro Sąd z urzędu bierze pod uwagę niedopuszczalność drogi sądowej, w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w sytuacjach objętych dyspozycją art. 264 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1575 z późn. zm.), zamiast odrzucić pozew (odwołanie) powinien przekazać sprawę właściwemu organowi, a zastosowanie tego przepisu jest obligatoryjne i niezależne od woli stron. Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 20 listopada 2018 r. sygn. III AUz 110/18 zmienił więc zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do rozpatrzenia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Po otrzymaniu powyższego postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie, decyzją z dnia 7 czerwca 2019 r. nr UP-375/2019 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2017 r. nr RED-II-89/2017. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skarżący wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. l SA/Kr 972/19 stwierdził nieważność decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2019 r. nr UP-375/2019. Sąd wskazał, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie z dnia 17 października 2017 r. nr RED-ll-89/2017 była ostateczna i przysługiwała na nią skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując w mocy ostateczną decyzję własną z dnia 17 października 2017 r. działał bez podstawy prawnej. W związku powyższym, decyzją z dnia 20 października 2020 r. nr UP-721/2020 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 sierpnia 2015 r. nr RED-94/2015 i odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 45.894,77 zł. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że dotychczas poczynione ustalenia m.in. odnośnie sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego oraz stanowisko organu zawarte w unieważnionej decyzji z dnia 7 czerwca 2019 r. nr UP-375/2019 odnośnie braku przesłanek mogących skutkować umorzeniem widniejącego na jego koncie jako płatnika składek zadłużenia, pozostaje niezmienne. Ponadto organ wskazał, że dla należności, które zostały wykazane w decyzji z dnia 5 sierpnia 2015 r. nr RED-94/2015, a nie zostały wykazane w sentencji niniejszej decyzji, na skutek przedawnienia wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stał się bezprzedmiotowy, co zgodnie z dyspozycją art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego obliguje ZUS do umorzenia postępowania i w tym zakresie wydana zostanie odrębna decyzja. W dniu 12 listopada 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr RED-71/2020, którą umorzył postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11/2002 r., za okres od 05/2003 r. do 03/2004 r. w kwocie 4.975,25 zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2002 r. w kwocie 16,44 zł oraz Fundusz Pracy za okres od 02/2003 r. do 03/2004 r. w kwocie 417,59 zł, gdyż uległy one przedawnieniu i wygasły. Nie zgadzając się z decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2020 r. nr UP-721/2020, skarżący wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1282/20 uchylił ww. decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2020 r. nr UP-721/2020 oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 sierpnia 2015 r. Sąd podkreślił, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. Przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organy obowiązane były w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniach rozstrzygnięć. Sąd dokonał analizy przepisów regulujących kwestię przedawnienia oraz ich nowelizację i związane z tym skutki materialnoprawne związane z przedawnieniem. W ocenie Sądu rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności składkowych organy powinny mieć w polu widzenia powyższe ramy prawne. Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie do końca 2002 r., inne w okresie od 2003 r. do 2011 r., a jeszcze inne od 2012 r. Dotyczy to nie tylko samych okresów przedawnienia (5 lub 10 lat), ale także różnych okoliczności powodujących zawieszenie tego biegu. Do tego należy dostrzec istotną na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną dotyczącą nie tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności zakłócających bieg terminu przedawnienia. Tymczasem organy obu instancji nie przeprowadziły w uzasadnieniach swoich decyzji jakiejkolwiek analizy w oparciu o przedstawione przepisy kwestii przedawnienia poszczególnych składek. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr 1779/2022 odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 42.934,81 zł w tym: a) ubezpieczenia społeczne za okres 11/2002, 04/2004-10/2004, 12/2004, 07/2008- 12/2008, 1/2009-02/2009 w łącznej kwocie 15.666,49 zł, w tym z tytułu: - składek 7.792,49 zł, - odsetek liczonych na 5 czerwca 2015r. przypadających od ww. składek 7.874 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2002, 04/2004-12/2004, 01/2005-05/2005, 11/2005-12/2005, 01/2006-10/2006, 02/2007-12/2007, 01/2008-12/2008, 01/2009- 04/2009, 06/2009-09/2009, 11/2009-12/2009, 01/2010-05/2010 w łącznej kwocie 11.22.968,62 zł, w tym z tytułu: - składek 11.781,62 zł, - odsetek liczonych na 5 czerwca 2015r. przypadających od ww. składek 11.187 zł, c) Fundusz Pracy za okres 04/2004-12/2004, 1/2005-05/2005, 11/2005-12/2005, 01/2006-09/2006, 12/2006, 01/2007-12/2007, 01/2008-12/2008, 01/2009-04/2009, 06/2009-09/2009 w łącznej kwocie 4 299,70 zł, w tym z tytułu: - składek 2.218,70 zł, - odsetek liczonych na 5 czerwca 2015r. przypadających od ww. składek 2.081 zł. W motywach rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia należności z tytułu składek wskazano, że: 1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; 2) skarżący nie wykazał zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Pana gospodarstwa domowego; 3) skarżący nie wykazał, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia; 4) skarżący nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W dniu 21 września 2022 r. skarżący złożył ponowny wniosek o rozpatrzenie sprawy. Po rozpoznaniu ww. wniosku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. nr UP-867/2022 utrzymał w mocy z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr 1779/2022 o odmowie umorzenia należności z tytuły składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że w decyzji z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr 1779/2022 organ I instancji prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na koncie płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami u.s.u.s. Organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z 23 sierpnia 2022 r. nr 1779/2022. Po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej strony i dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. Z ww. rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której domaga się rozpoznania sprawy zgodnie z wcześniejszymi wyrokami. W ocenie skarżącego organ nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. I SA/Kr 1282/20. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 26 lipca 2023 r. sygn. I SA/Kr 56/23 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 3 listopada 2022 r. nr UP-867/2022. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ZUS nie uzasadnił kwestii przedawnienia należności. Zatem ZUS powinien w decyzji ponownie poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych, a następnie udokumentować wszystkie okoliczności, na które powoła się w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 22 października 2025 r. W pierwszej kolejności organ streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Organ wskazał, że rozstrzygnięcie oparł na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji. Wyjaśnił, że skarżący pomimo wezwania, nie przedłożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Ostatnie oświadczenie RON znajdujące się w aktach sprawy datuje się na 2022 r., zatem nie obrazuje aktualnej sytuacji. W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych tj. Centralnej Ewidencji i informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów; Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Wskazał, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej; obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.731,31 zł brutto tj. 2.457,49 zł netto, świadczenie jest wolne od potrąceń egzekucyjnych oraz nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, ani pojazdu. Dalej, organ odniósł się do kwestii przedawnienia. Wyjaśnił, że przedawnienie należności należy oceniać według stanu prawnego, obowiązującego w dniu upływu terminu przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, jak również podjętych działań mających wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności. Zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2020 r. brzmieniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Natomiast w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosi 10 lat. Wyjątek dotyczył składek na ubezpieczenie zdrowotne, które w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 czerwca 2004 r. były objęte 5-letnim terminem przedawnienia. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378 ze zm.) obowiązujący od dnia 1 stycznia 2012 r. 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek stosuje się również do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed tym dniem, z tym zastrzeżeniem, że termin ten jest liczony od dnia 1 stycznia 2012 r. Zauważył, że w przypadku wskazanych w art. 24 ust. 5a - 6 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek ulega przerwaniu bądź zawieszeniu. Po każdym przerwaniu biegu przedawnienia, przedawnienie biegnie od nowa. Z kolei zawieszenie biegu terminu przedawnienia powoduje, że okres zawieszenia nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Z kolei zgodnie z art. 24 pkt 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której płatnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Dalej organ bardzo szczegółowo przedstawił przebieg podejmowanych działań po stwierdzeniu zadłużenia na koncie skarżącego – podatnika (str. 5 – 8 decyzji) i stwierdził, że należności z tytuł składek nie uległy przedawnieniu. Powołując się na treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stwierdził, że: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ww. ustawy nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: • sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, • nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, • nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem S. Z. pobiera świadczenie emerytalne, którego kwota daje możliwość wdrożenia skutecznego przymusowego dochodzenia należności; - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ww. ustawy nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi - z uwagi na zawartą umowę z dnia 8 sierpnia 2017 r. nr RED-187/2017 o rozłożeniu na raty zaległości z tytułu składek oraz aneksem nr 2 z dnia 29 czerwca 2018 r. do ww. umowy, postępowanie egzekucyjne prowadzone z wypłacanego skarżącemu świadczenia emerytalnego, aktualnie jest zawieszone do dnia płatności ostatniej raty, tj. 20 grudnia 2021 r. Zdaniem organu, stwierdzenie, że w przypadku wznowienia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne, zwłaszcza że aktualnie S. Z. wypłacana jest emerytura w pełnej wysokości i nie są z niej realizowane żadne potrącenia. Daje to tym samym możliwość skutecznego egzekwowania zaległości. W związku z powyższym organ uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozważając przesłankę umorzenia należności, o której jest mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, organ zwrócił uwagę, że dotyczy ona zasadniczo trzech sytuacji. Po pierwsze przesłanka ta występuje wówczas, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po drugie dotyczy ona strat poniesionych na skutek nadzwyczajnych zdarzeń, a egzekwowanie należności pozbawiałoby stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Po trzecie wiąże się z przewlekłymi chorobami lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającymi stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ zaznaczył, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej. Jednocześnie wskazał, że skarżący decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Dalej organ odnosząc się do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, podkreślił, że uwarunkowane jest to nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Z oświadczenia skarżącego wynika, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na błąd przy operacji jest osobą niedowidzącą, z przewlekłą cukrzycą, z przewlekłą chorobą neurologiczną i reumatyczną. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że rozpoznano u niego cukrzycę insulinozależną, chorobę nadciśnieniową z zajęciem serca, głuchotę przewodzeniowną i czuciowo-nerwową, jaskrę, miażdżycę, polineuropatię cukrzycową, zaćmę starczą, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, zwyrodnienia wielostawowe oraz żylaki kończyn dolnych. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wraz ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W ocenie organu, wskazane problemy nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Zdaniem organu, również bardzo ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.457,49 zł netto. Z kolei minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w I kwartale 2025 r. zostało określone na kwotę 1.869,94 zł. Obecny dochód skarżącego z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego kształtuje się na poziomie wyższym od wskazanej kwoty minimum socjalnego. Jednocześnie organ zauważył, że skarżący nie wykazał w toku postępowania aktualnych wydatków związanych z utrzymaniem. Nie wykazał jakie opłaca rachunki i koszty związane z leczeniem. W związku z tym nie ma możliwości skonfrontować dochodu z wysokością wydatków i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Wątpliwości organu wzbudziło również i to, że skarżący, pomimo powoływania się na ciężką sytuację materialną, obecnie nie wykazał, że korzysta ze wsparcia instytucji socjalnych. Organ stwierdził zatem, że skarżący nie udowodnił, aby jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione. W związku z powyższym, brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr 1779/2022. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy zgodnie z wcześniejszymi wyrokami, rozpoznanie sprawy na dzień 5 sierpnia 2015 r. i umorzenie należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W niniejszej sprawie w prawomocnym wyroku z dnia 26 lipca 2023 r. sygn. I SA/Kr 56/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 3 listopada 2022 r. nr UP-867/2022. Skarga kasacyjna organu od tego wyroku WSA w Krakowie została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. I GSK 56/23 (oba opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie uzasadnił kwestii przedawnienia należności. Zatem powinien on w decyzji ponownie poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych, a następnie udokumentować wszystkie okoliczności, na które powoła się w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Tymczasem o ile organ poddał analizie kwestię przedawnienia należności składkowych i wymienił czynności, które jego zdaniem wpływ miały na bieg tego terminu, to w żaden sposób ich nie udokumentował. Przypomnieć zatem należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. A zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że wadliwość prowadzonego przez organ postępowania będzie powodował brak ustalenia czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II GSK 15/09 oraz z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. II GSK 2181/17, CBOSA). W związku z powyższym Sąd powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II GSK 15/09, CBOSA). Z tych samych względów Sąd rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona przez Sąd kwestia przedawnienia, mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2017 r., sygn. II GSK 1492/17, CBOSA). Należy podkreślić, że w każdym przypadku wniesienia wniosku o umorzenie zaległych składek organ powinien ustalać wymagalność należności z tytułu składek na dzień wydania decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. II GSK 236/13, CBOSA). Zadaniem organu jest zatem takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś, by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W rozpatrywanej sprawie okoliczności dotyczące biegu terminu przedawnienia podnoszone przez organ, nie wynikają z żadnych dokumentów zgromadzonych w aktach postepowania, zatem nie poddają się kontroli Sądu. Ze względu na daty wymagalności poszczególnych składek, istnieje w ocenie orzekającego Sądu, uzasadniona wątpliwość, czy przynajmniej część zaległości skarżącego nie uległa przedawnieniu. Organ ponownie rozstrzygając sprawę, powinien więc nie tylko wyjaśnić czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, ale powinien także uczynić to na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Winny się w nim znaleźć konkretne dowody, w tym dokumenty, które pozwolą zweryfikować prawidłowość ustaleń organu, co do każdej z okoliczności, mających wpływ na bieg terminu przedawnienia konkretnych zaległości. Sąd zwraca przy tym uwagę na powtarzany w orzecznictwie pogląd, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z zaległych należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia i przedstawić na tę okoliczność dowody. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do części zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. I GSK 1046/20, CBOSA). Organ powinien zatem zgromadzić dokumenty potwierdzające konkretne czynności i okoliczności, jeżeli bieg terminu przedawnienia uzależniony był od ich zaistnienia. Organ weźmie również pod uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 199 z późn. zm.) bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji 1/ ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, 2/ podstawę wymiaru składek lub 3/ obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. A zatem tylko postępowania w sprawie wydania decyzji wymienionych w tym przepisie, a przepisu tego nie można interpretować rozszerzająco. Organ naruszył zatem art. 153 p.p.s.a. oraz dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, z późn. zm.). W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ, biorąc pod uwagę stanowisko Sądu stosownie do art. 153 p.p.s.a., zgromadzi pełny materiał dowodowy, a następnie ustali na podstawie zgromadzonych dokumentów, jaka jest łączna, nieprzedawniona kwota zaległości i następnie rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy oraz dokona oceny możliwości płatniczych skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w wyroku.