I SA/Gd 21/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 13 listopada 2025 r. nr 0410-PU.411.3.2025 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 29 września 2025r., nr 0410-PU.411.2.2025.

Pani E.K. wniosła o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wskazała, że aktualnie jest osobą rozwiedziona, samotnie wychowuje dwoje niepełnosprawnych dzieci, jedynym źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku z opieką na synem niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Zamieszkuje w nieruchomości obciążonej wielomilionowymi hipotekami związanymi z zadłużeniem spowodowanym działaniami byłego męża, który w 2014r. odszedł od rodziny. Były mąż działający jako pełnomocnik wnioskodawczyni zajętej opieką nad wspólnym niepełnosprawnym dzieckiem , nadużył jej zaufania, zawierając niekorzystne umowy. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 29 września 2025r. odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 207 do 3 stycznia 2017r. , wskazując w uzasadnieniu, że umorzenie zaległości może nastąpić jedynie w sytuacji wystąpienia czynników, na które płatnik nie mógł mieć wpływu, niezależnych od sposobu jego postępowania. Po rozpoznaniu wniosku pani E.K. o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego deczyją z dnia 13 listopada 2025r. odmówił umorzenia składek za wskazany we wniosku okres. W uzasadnieniu, wskazując treść art. 59 ust. 3 i art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników organ stwierdził, że dołączone do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wezwanie na badanie dotyczące orzekania o niezdolności do pracy syna wnioskodawczyni nie pozostaje w bezpośrednim związku z przesłankami umożliwiającymi umorzenie należności z tytułu składek. Zgromadzony materiał nie potwierdził podstaw do zastosowania art. 41 a usaty o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych decyzji z prawem. W rozpoznawanej sprawie prawna podstawą wniosku skarżącej jest przepis art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tekst jedn. Dz.U.2025.1770 – dalej u.u.s.r. ), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Pani E.K. we wniosku z dnia 16 maja 2025r. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek za wskazane miesiące od stycznia 2007r. Podała, że zamieszkuje wraz z niepełnosprawnymi dziećmi w wymagającym remontu domu obciążonym hipotecznie, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku z opieką nad starszym synem. Z przytoczonego art. 41a ust. 1 u.u.s.r. wynika, że ocena, czy przypadek jest uzasadniony, wymaga uwzględnienia z jednej strony ważnego interesu osoby zobowiązanej a z drugiej strony stanu finansów KRUS. Organ musi wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej. Prymat interesu społecznego nie może zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego wynikającej z art. 7 k.p.a. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi ustalić, czy opłacenie należności z tytułu składek jest możliwe oraz czy nie pozbawi ono zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli zostanie potwierdzone, że opłacanie należności nie jest możliwe lub, że ich zaspokojenie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie ( por. wyrok NSA z dnia 13 września 2023 r., sygn.. akt I GSK 628/23, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOiS). Przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. określa przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Zadaniem organu administracji podlegającym kontroli sądowej jest zbadanie, czy zaistniały przesłanki umorzenia nienależenie pobranych przez skarżącą świadczeń. Kontroli Sądu podlega uzasadnienie zaskarżonej decyzji w celu potwierdzenia , że nie zawiera braków takich, jak niepełność, brak powiązania z materiałem dowodowym sprawy, brak wewnętrznej spójności lub zgodności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ( por. wyrok WSA w Rzeszowie z 6 lipca 2023r. , sygn.. akt I SA/ Rz 742/22). Sytuacja, w której zapłata należności może spowodować konieczność sięgnięcia po pomoc ze środków publicznych albo zagrozić egzystencji wobec pozbawienia osoby środków do życia w istotnej części, narusza interes publiczny i godzi w ważny interes zobowiązanego - interes o charakterze wręcz egzystencjalnym. Podstawową przesłanką udzielenia rolnikowi ulgi w zapłacie składek na ubezpieczenie jest "ważny interes zainteresowanego". Pod pojęciem tym należy rozumieć takie sytuacje, w których rolnik z uwagi na akceptowalnie społecznie przyczyny powinien zostać zwolniony od obowiązku zapłaty składki, która w normalnym toku rzeczy na nim ciąży. Nie chodzi tu wiec zatem tylko o takie sytuacje kiedy istnieją jakiekolwiek podstawy uzasadniające taką decyzję, ale chodzi o takie przypadki, kiedy z uwagi na ważniejsze okoliczności rolnik składki takiej zapłacić nie powinien, gdyż wymaga tego jego społecznie i prawnie akceptowalny interes. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 kwietnia 2023r., sygn.. akt I SA/ Rz 58/23). W ocenie Sądu przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. uzasadnia stwierdzenie, że ważny interes zainteresowanego (ust. 1) jest przesłanką pierwszoplanową i odrębną od przesłanek szczegółowych umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, które to przesłanki występują łącznie w postaci: możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego (wskazanych w pkt 2 ust. 1). Możliwości płatnicze wnioskodawcy należy odnosić do określenia finansowej zdolności uregulowania przez wnioskodawcę określonej (danej) kwoty należności. W tym celu niewystarczające jest uwzględnienie na dzień wydawania decyzji wysokości osiąganych dochodów. Należy także mieć na uwadze ich stabilność (także na ten dzień) w kontekście znanych okoliczności mających na nią wpływ, a także wysokość należności w kontekście niezbędnych kosztów utrzymania ( por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2023r., sygn.. akt I GSK 37/22). W rozpoznawanej sprawie w uzasadnieniu decyzji z 29 września 2025r. Prezes KRUS lakoniczne stwierdził, że umorzenie zaległości "mogą uzasadniać jedynie udokumentowane przypadki spowodowane działaniem takich czynników, na które płatnik nie mógł mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania" nie odpowiada treści art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Pojęcie uzasadnionego przypadku związanego z ważnym interesem skarżącej nie może być interpretowane zawężająco, w sposób nieuprawniony ograniczający ocenę wyłącznie do losowych przyczyn stanu niewypłacalności. Należy zauważyć, że organ nie dokonał oceny dokumentów przedstawionych przez stronę. Z przedłożonych znajdujących się w aktach sprawy dokumentów jednoznacznie wynika, że dzieci skarżącej są chore. Choroba stanowi sytuację losową, co zostało pominięte przez organ. Organ nie odniósł się również do dokumentów potwierdzających, że wobec starszego syna skarżącej wydano orzeczenie o niepełnosprawności, związek małżeński skarżącej został rozwiązany przez rozwód, skarżąca jest aktualnie osobą samotnie wychowująca dzieci. Nie odniesiono się do źródeł utrzymania rodziny skarżącej która wskazuje, jedyne dochody uzyskuje z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor KRUS zbagatelizował dołączone przez skarżącą na tym etapie postępowania twierdzenia i dokument dotyczący niezakończonego postępowania prowadzonego w celu uzyskania renty socjalnej na rzecz starszego syna. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest niepełne, niezgodne z wymogami art. 107 par. 2 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł ustalenia oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji . Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest dotknięte wadą braku powiązania z materiałem dowodowym sprawy, brakiem wewnętrznej spójności oraz zgodności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ ponownie rozpoznający sprawę uwzględni przedstawioną przez Sąd wykładnię art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. i ustali sytuację rodzinną, uzyskiwane przez skarżącą dochody, dochody dorosłego domownika, potrzeby osób niepełnosprawnych w celu właściwego zastosowania przepisu mającego na celu ochronę osoby zobowiązanej przed pozbawieniem środków do życia w istotnej części. Organ uwzględni, że nie jest zgodne z interesem publicznym podejmowanie czynności zagrażających aktualnie egzystencji osoby zobowiązanej i jej rodziny. Z tych względów, uznając skargę za uzasadnioną, Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. 2026.143 – dalej p.p.s.a). orzekł jak w wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.