III SA/Gl 593/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Specjalista Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 maja 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2516/2023/9892 w przedmiocie dodatku elektrycznego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 14 marca 2023 r. nr [...].

Prezydent Miasta K. wydał 14 marca 2023 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 27, art. 33 ustawy z 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 269 z późn. zm.) - dalej "u.o.e.", art. 104 § 1 art. 107 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.) - dalej "k.p.a.", w której odmówił A. G. (dalej "skarżący") przyznania dodatku elektrycznego. Organ podał, iż 08 grudnia 2022 r. skarżący złożył wniosek o dodatek elektryczny w podwyższonej wysokości. Do wniosku dołączył faktury z firmy T, które były wystawione na płatnika G. M. W związku z tym, że na podstawie w/w dokumentów brak było możliwości ustalenia odbiorcy końcowego energii elektrycznej (brak pełnych danych płatnika na fakturach) skarżący został wezwany o przedłożenie kopii umowy kompleksowej/ sprzedaży z przedstawicielem energetycznym celem potwierdzenia osoby będącej odbiorcą końcowym energii elektrycznej. W odpowiedzi skarżący poprosił o podanie podstawy prawnej żądania powyższych dokumentów na co 23 stycznia 2023 r. organ udzielił wyjaśnień w tej sprawie i ponownie wezwał o dostarczenie omawianego dokumentu. W odpowiedzi przesłano zestawienie opłat za energię elektryczną. Następnie 8 marca 2023 r. wpłynęło do organu pismo i zaświadczenie z T, z którego wynika, że zużycie energii elektrycznej w 2021 r. wyniosło 7433kWh. W tak zaistniałym stanie sprawy organ I instancji nie znalazł podstaw do przychylenia się do wniosku w związku z brakiem możliwości ustalenia końcowego odbiorcy energii elektrycznej. Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji podając, że spełnił wymogi prawne do przyznania mu dodatku elektrycznego . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach 26 maja 2023 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., wydało decyzję w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przytaczając treść przepisów u.o.e. podniósł, że analiza wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego złożonego przez skarżącego wskazuje, iż nie zostały spełnione wszystkie przesłanki jego przyznania. Organ przypomniał, że z art. 27 ust. 1 u.o.e. wynika, że dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne oraz, że na użytek ustawy przyjmuje się zatem definicję odbiorcy energii elektrycznej określoną w przepisach Prawa energetycznego. Stosownie do tej definicji przez odbiorcę energii elektrycznej rozumie się odbiorcę końcowego dokonującego zakupu energii elektrycznej wyłącznie w celu jej zużycia w gospodarstwie domowym, z tego względu, w opinii organu odwoławczego, odbiorcą energii elektrycznej w rozumieniu Prawa energetycznego jest osoba dokonująca zakupu tej energii. Organ przypomniał, iż dowodem potwierdzającym zakup energii elektrycznej jest faktura wystawiona przez przedsiębiorcę zajmującego się sprzedażą energii elektrycznej za dostawy energii, natomiast z załączonych przez skarżącego faktur wystawionych przez T wynika, że nabywcą energii elektrycznej wg. lokalizacji licznika pod adresem [...] K. jest M. G., a nie skarżący. W przekonaniu organu, taki stan rzeczy ma wypływ na możliwość przyznania dodatku elektrycznego, bowiem z art. 27 ust. 1 u.o.e. wynika jednoznacznie, że dodatek ten przysługuje wyłącznie nabywcom energii elektrycznej, a skarżący nie jest osobą, która nabywa energię elektryczną. Skarżący złożył do WSA w Gliwicach skargę na powyższą decyzję. Wskazał iż w jego ocenie spełnia warunki do przyznania dodatku elektrycznego. Ponosi koszty energii elektrycznej i jest odbiorca energii elektrycznej. Główne źródło ogrzewania zostało wpisane do CEEB . W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Na rozprawie Skarżący wyjaśnił iż posiada tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego a umowa o dostawę energii elektrycznej na M. G. została zaktualizowana i on obecnie widnieje na niej jako jej odbiorca . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Spór w sprawie dotyczy odmowy przyznania dodatku elektrycznego, które to postępowanie uregulowane jest w przepisach u.o.e. Dodatek elektryczny dla gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1, wynosi 1.000 zł (art. 30 ust. 1 u.o.e.). W przypadku gdy zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh, dodatek elektryczny wynosi 1.500 zł (art. 30 ust. 2 u.o.e.). Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek (art. 31 ust.1 i 2 u.o.e.). W przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2, do wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego dołącza się rozliczenie z przedsiębiorstwem energetycznym wykonującym działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną lub zaświadczenie wydane przez to przedsiębiorstwo potwierdzające, że zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh (art. 31 ust. 1a u.o.e.). Należy podkreślić, iż jest to jedyny dokument wymagany przez przepisy u.o.e., który winno złożyć się do wniosku o wskazany dodatek. Przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku elektrycznego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Odmowa przyznania dodatku elektrycznego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku elektrycznego wymagają wydania decyzji administracyjnej (art. 33 ust. 1 u.o.e.). Do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego przepisy art. 23 ust. 3, 12 i 13, art. 24a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 3 i 4 oraz art. 29-30a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140) stosuje się odpowiednio, przy czym ilekroć w tych przepisach jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe, o którym mowa w art. 27 ust. 3 (art. 34 ust. 1 u.o.e.). W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2 u.o.e.). Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2. Przepis art. 34 ust. 2 stosuje się. (art. 32 ust. 1 i 2 u.o.e.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.o.e., dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się, m.in. osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) - art. 27 ust. 3 pkt 1 u.o.e.. Pojęcie odbiorcy energii elektrycznej wyjaśnione jest przez odesłanie do przepisów ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1385 - dalej "u.p.e.") i jest nim odbiorca końcowy energii elektrycznej, dokonujący jej zakupu w celu zużycia w gospodarstwie domowym. Odbiorcą energii elektrycznej jest zatem, co do zasady, ten kogo łączy umowa o dostarczanie energii z przedsiębiorstwem energetycznym, gdyż ta osoba dokonuje zakupu tej energii. Niemniej, wbrew twierdzeniom organu, dodatek nie może być wyłącznie przyznany osobie, którą łączy umowa o dostarczenie energii elektrycznej z przedsiębiorstwem energetycznym. Gdyby twierdzenia organu miały okazać się prawidłowe, zbędne w ocenie Sądu, byłyby przepisy art. 28 u.o.e., które dotyczą sytuacji, gdy więcej niż jedno gospodarstwo domowe znajduje się pod tym samym adresem. Zakładając racjonalność ustawodawcy, kwestia zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ma więc jedynie znaczenie jako okoliczność faktyczna a nie okoliczność przesądzająca o prawie danej osoby do otrzymania przedmiotowego dodatku. Innymi słowy - do lokalu, który zajmuje osoba, wchodząca w skład gospodarstwa domowego ubiegającego się o dodatek, musi być dostarczana energia elektryczna na podstawie zawartej umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, która zasila główne źródło ogrzewania. W ocenie Sądu, fakt podpisania umowy przez innego członka rodziny niż występujący o dodatek, nie może być więc wyłącznym powodem do odmowy przyznania dodatku. W projekcie do ustawy (IX.2630) wskazano, że omawiany dodatek miał zrekompensować wzrost cen energii elektrycznej jej odbiorcom w gospodarstwach domowych, którzy będą musieli mierzyć się z koniecznością zapłaty wysokich rachunków za energię, zwłaszcza, że część z nich to odbiorcy "wrażliwi i ubodzy energetycznie". Projektowana regulacja miała zapewnić bezpieczeństwo energetyczne gospodarstwom domowym i zapewnić im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. W art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ujęto zasadę demokratycznego państwa prawnego przez zapis, że "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej." W art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ujęto zasadę równości i zakaz dyskryminacji, przez zapis, że "Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne". Z powyższymi zasadami koresponduje art. 8 § 1 k.p.a., stanowiący zasadę zaufania do władzy publicznej zgodnie z którą "Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania". Z tych względów, w ocenie Sądu, zastosowanie przepisów u.o.e. nie może być dyskryminujące, osoby znajdujące się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej nie mogą być różnie traktowane przez organy administracji. Dlatego dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów u.o.e. i uwzględniając cel powyższej regulacji należy uznać, że w sytuacji zaistniałej w sprawie istnieje możliwość przyznania dodatku skarżącym - po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Nadto postępowanie w sprawie o przedmiotowy dodatek toczy się w oparciu o przepisy u.o.e. oraz przepisy wymienionej wcześniej ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (stosowane odpowiednio) a jedynie w sprawach nieregulowanych, na podstawie art. 34 ust. 3 u.o.e., stosuje się przepisy k.p.a. Organ winien więc, w razie wątpliwości dotyczących gospodarstwa domowego wnioskodawcy, skorzystać w pierwszej kolejności z możliwości przewidzianych przez ustawę, na podstawie której przyznaje on przedmiotowy dodatek (art. 32 ust. 2 u.o.e.) a dopiero w drugiej kolejności przepisy k.p.a. – czego w przedmiotowej sprawie nie uczynił, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ otrzymując wniosek zobowiązany jest dokonać jego weryfikacji i w przypadku wątpliwości przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w tym wywiad środowiskowy na podstawie art. 32 ust. 2 u.o.e. W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego (art. 32 ust. 4 u.o.e.). Organ winien ustalić kto faktycznie zamieszkuje pod wskazanym adresem, czy istnieje umowa o dostarczanie energii elektrycznej do danego lokalu, czy w lokalu istnieje główne źródło ciepła zasilane energią elektryczną, kto opłaca rachunki za prąd. Zdaniem Sądu, organ po ustaleniu, że we wskazanym lokalu nie mieszkają inne osoby niż skarżący oraz iż, to skarżący faktycznie opłacają rachunki za prąd i brak jest innego wniosku złożonego dla innego gospodarstwa domowego spod tego samego adresu, organ winien rozpoznać wniosek skarżącego na podstawie art. 33 ust. 1 u.o.e. i albo wypłacić dodatek skarżącemu, albo zakończyć postępowanie decyzją o odmowie przyznania dodatku, w przypadku odmiennych ustaleń i braku zaistnienia przesłanek do przyznania wskazanego dodatku. Jak już wskazano, na podstawie art. 32 u.o.e. właściwy organ dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków. Należy podkreślić, że choć w niniejszej sprawie bezspornie główne źródło ogrzewania zostało wpisane do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) i wniosek został złożony w terminie (chociaż organ nie odnosi się do tych kwestii w uzasadnieniu swojej decyzji), to nie jest wiadome, pomijając treść oświadczenia wnioskodawcy, czy organ pochylił się nad kwestią ewentualnego spełnienia przez stronę którejkolwiek z negatywnych przesłanek warunkujących przyznanie dodatku (np. art. 28 ust. 4 – 6 u.o.e.). Organ administracji publicznej jest bowiem obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Należy pamiętać, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest uwzględnić wyżej wymienione wskazania Sądu. Dodatkowo, bez względu na wynik postępowania, organ powinien wskazać w swej decyzji, czy po stronie wnioskującego zostały spełnione wszelkie przesłanki do przyznania dodatku, w tym także odniesie się do kwestii przesłanek negatywnych, wykazując tym samym na konieczną, własną weryfikację warunków do przyznania dodatku, nie bazującą jedynie na oświadczeniach wskazanych we wniosku. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje wydane przez organy obu instancji.