II SA/Rz 1289/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 2023 r. nr SKO.4114/571/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej B. Z. kwotę 680 zł /słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

B.Z. (dalej: "skarżąca") wnioskiem z 22 sierpnia 2022 r. zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") o wypłatę dodatku węglowego. Podała, że zamieszkuje pod adresem: [...], [...], prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe (2 osoby), a głównym źródłem ogrzewania jest piec kaflowy na paliwo stałe. W deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw jako zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła i źródło spalania paliw wskazała trzon kuchenny/piecokuchnia/kuchnia węglowa, która nie posiada funkcji ogrzewania oraz piec kaflowy na paliwo stałe, który jest zainstalowany, ale nie jest eksploatowany i nie posiada funkcji ogrzewania. W oświadczeniu z 14 października 2022 r. wnioskodawczyni wskazała, że głównym źródłem ogrzewania jest kuchnia węglowa (kaflowa). Po rozpoznaniu ww. wniosku Wójt decyzją z 20 października 2022 r. nr GOPS.75.1.580.2022 odmówił przyznania dodatku węglowego. Wskazał, że z pozyskanych informacji wynikało, że nieruchomość wskazana we wniosku o wypłatę dodatku węglowego, jako miejsce zamieszkania jest pustostanem. Pod adresem tym nie są zameldowane żadne osoby. Z notatki służbowej pracownika GOPS’u wynika, że po przyjeździe pod wskazany adres nie zastano nikogo w domu, a z zewnątrz budynek wyglądał na niezamieszkały. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO") decyzją z 25 listopada 2022 r. nr SKO.4114/311/2022 uchyliło wyżej opisaną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na zmianę stanu prawnego i konieczność uwzględnienia nowych regulacji przy ponownym rozpoznaniu wniosku. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z 19 stycznia 2023 r. nr GOPS.75.1.580.2022 odmówił przyznania dodatku węglowego. Organ podał, że pod adresem wskazanym jako miejsce eksploatowania źródeł ciepła nie jest prowadzone gospodarstwo domowe strony. Oględziny domu, w którym jest eksploatowane wskazane we wniosku źródło ciepła, wykazały, że dom jest niezamieszkany. Całokształt ustalonych w sprawie okoliczności dowodzi, że strona nie ma miejsca zamieszkania pod adresem jaki wskazała na potrzeby uzyskania dodatku węglowego. W ocenie organu zamieszkuje w gminie [...], co wynika z decyzji dotyczącej pobieranego zasiłku pielęgnacyjnego na córkę oraz z umowy na odbiór odpadów z formą T. (która to firma świadczy usługę z zakresu odbioru odpadów na terenie gminy [...]). W odwołaniu skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, przeprowadzenie kontroli bez zgody i pod nieobecność strony, bez uprzedniego zawiadomienia przynajmniej dzień wcześniej, czym naruszono art. 79 k.p.a. Powołanie się na stwierdzenia które nie odzwierciedlają stanu faktycznego znajdującego się na nieruchomości tj.: że przedmiotowa nieruchomość jest pustostanem. Wyjaśniła, że dom odziedziczyła po babci. Wskazała na naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez kierowanie pism do nieumocowanego pełnomocnika. Zawnioskowała o uchylenie decyzji i przyznanie dodatku węglowego SKO w Rzeszowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej "k.p.a.") w zw. z art. 2 ust. 3c-d ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 141 ze zm. – dalej: "ustawa"), decyzją z 7 czerwca 2023 r. nr SKO.4114/571/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że przesłanki przyznawania dodatku węglowego określone zostały w art. 2 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. SKO wyjaśniło, że z weryfikacji przeprowadzonej przez organ zgodnie z art. 2 ust. 15a ustawy, tj. na podstawie: informacji wynikających z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, informacji uzyskanych w związku z postępowaniem o przyznanie: świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczenia wychowawczego, dodatku osłonowego, dodatku mieszkaniowego, oraz danych zgromadzonych w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, wynika, że pod adresem wskazanym przez wnioskodawczynię jako miejsce zamieszkania nie jest prowadzone gospodarstwo domowe. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym. Przy czym można mieć tylko jedno gospodarstwo domowe. Dodatkowo art. 2 ust. 15b-15e ustawy daje organom rozpatrującym wnioski o wypłatę dodatku węglowego możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego. Organ I instancji bezskutecznie podjął dwukrotną próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismem z 1 grudnia 2022 r. zawiadomiono stronę o terminie i miejscu przeprowadzenia wywiadu. Przesyłka nie została podjęta w terminie, niemniej zachodzi domniemanie skuteczności jej doręczenia. Ponadto organ przystąpił do czynności przeprowadzenia wywiadu we wskazanym w wezwaniu terminie. Wnioskodawczyni nie zastano w domu. Z ustaleń organu wynika również, że strona przebywa na terenie gminy [...], gdzie zamieszkuje wraz z rodziną. SKO wyjaśniło, że odwołująca jako miejsce zamieszkania podaje: [...], [...]. Jednak składając deklarację do systemu CEEB pod rygorem odpowiedzialności karnej, wskazała jako adres miejsca zamieszkania: T., ul. [...]. Zamieszkaniu pod adresem [...], [...] przeczą ustalenia poczynione w trakcie podjętej próby przeprowadzenia wywiadu. Z notatki złożonej do akt sprawy wynika, że dom nie jest zamieszkany. Ponadto organ ustalił, że strona pobiera świadczenie rodzinne - zasiłek pielęgnacyjny na dziecko w gminie [...] i na potrzeby postępowania w tych sprawach podaje jako miejsce zamieszkania gminę [....]. Pozyskano także informację na podstawie deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami, z której wynika, że nie są odprowadzane odpady pod adresem [...], [...]. Na podstawie informacji uzyskanych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców ustalono, że pod ww. adresem nie są zameldowane żadne osoby. Z powyższych przyczyn Kolegium nie dało wiary twierdzeniom strony, że faktycznie strona prowadzi gospodarstwo domowe pod adresem [...], [...]. Całokształt materiału dowodowego jest przekonujący co do faktu, że pod adresem [...], [...] nie jest prowadzone gospodarstwo domowe. Dowodzą tego m.in. oględziny dokonane przez pracowników organu w trakcie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i inne pozyskane dane. Nie zgadzając się z powyższą decyzją B.Z. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnioskując o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Kwestionowanej decyzji zarzuciła: 1. błąd w ustaleniach faktycznych, 2. przeprowadzenie kontroli bez zgody i pod nieobecność strony, bez uprzedniego zawiadomienia, czym naruszono art. 79 k.p.a., 3. powołanie się na stwierdzenia, które nie odzwierciedlają stanu faktycznego znajdującego się na nieruchomości tj., że przedmiotowa nieruchomość jest pustostanem. UG [...] wysyła na w/w adres pisma, co wskazuje, że skarżąca tam zamieszkuje, 4. powołanie się na stwierdzenia oraz ustalenia niewynikające z powołanej ustawy tj.: - że pod w/w adresem nie są zameldowane żadne osoby (na dzień wydania decyzji i wcześniej wnioskodawczyni była zameldowana na w/w nieruchomości), - stwierdzenie, że skarżąca nie figuruje w rejestrze osób korzystających ze świadczeń. Organ pominął fakt, że zgodnie z wpisem i księgą wieczystą przedmiotowej nieruchomości nr [...] została ona prawomocnie nabyta dopiero 18 lipca 2022 r. i trudno wymagać od strony, że w danym roku szkolnym oraz roku rozliczeniowym przeniesie wszelkie świadczenia w ciągu kilkunastu dni od dnia nabycia nieruchomości do dnia zakończenia procedowania powołanej ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r., gdzie nie wymaga tego sytuacja prawna oraz ustawodawca. Ponadto jedyne świadczenie socjalne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę jest, w dacie otrzymania decyzji oraz na długo przed nią i tak do dnia dzisiejszego, pobierane jest przez jej męża zamieszkującego w innej gminie na podstawie stosownej decyzji na męża, - stwierdzenie, że skarżąca nie figuruje w rejestrze i deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadów. Biorąc pod uwagę datę nabycia nieruchomości, w dacie decyzji wnioskodawczyni oddaje odpady w gminie [...] za co pobierana jest cykliczna opłata; - stwierdzenie, że zamieszkana nieruchomość jest pustostanem gdzie dla wnioskodawczyni jest to dom rodzinny nabyty po śmierci babci w którym większość czasu zamieszkuje oraz gospodarzy co stoi w sprzeczności z powołaną jako dowód notatką służbową z rzekomej incydentalnej kontroli pracownika GOPS, który bez uprzedniego zawiadomienia, "mając też na względzie już pozyskaną informację telefoniczną dla numeru [...] z dniu 18.10.2022 r. i godziny 11.47", że nie ma nikogo w domu ponieważ wnioskodawca przebywa w pracy (co jest naturalnym zjawiskiem w godzinach południowych w środku tygodnia pracy) postanawia sam na własną rękę (pomimo powyższej informacji) wtargnąć bez właściciela na teren nieruchomości i bez asysty służb mundurowych, co zakłóca mir domowy poprzez zaglądanie przez okno do prywatnego mieszania; - pominięcie na dowód korzystania z nieruchomości dokonywania opłat za media tj. prąd, kanalizację, gaz; - stwierdzenie w decyzji, że zainstalowana pieco-kuchnia czy kuchnia kaflowa nie posiada funkcji ogrzewania co jest sprzeczne z wnioskiem złożonym w lipcu 2022 r. do CEEB. Zawarto tam informację o czynnym, w/w zainstalowanym urządzaniu cieplnym, lecz nieposiadającym funkcji c.o. Przyznała, że rzeczywiści na przedmiotowej nieruchomości nie ma systemu centralnego ogrzewania. Niemniej zainstalowane urządzenie posiada funkcję grzania w postaci zamontowanych blach nad paleniskiem oraz kafli, które emitują ciepło, co spełnia wymogi ustawy o dodatku węglowym. W ustawie tej wskazano, że dodatek należy przyznać w przypadku zainstalowanej czynnej: pieco-kuchni lub kuchni węglowej, co wynika ze złożonej przez skarżącą deklaracji oraz dołączonej dokumentacji zdjęciowej; - kierowanie przez GOPS i UG [...] wszelkich pism procesowych, po dacie uchylenia przez SKO decyzji z dnia 25.11.2022 r. do nieumocowanego na tym etapie postępowania (zgodnie z treścią pełnomocnictwa ) pełnomocnika r. pr. S.P., gdzie wg. rozdzielnika kierowane były one na adres wnioskodawczyni, co faktycznie nie miało miejsca. Podkreśliła, że przez kilka miesięcy nie otrzymywała (po uchyleniu w/w decyzji) żadnych listownych informacji o stanie postępowania, tj. ustalonych oględzinach na nieruchomości i możliwości wypowiedzenia się co do treści zebranych w sprawie dowodów przed wydaniem skarżonej decyzji z 19 stycznia 2023 r. Tym samym w sposób niebudzący wątpliwości naruszono art. 10 § 1 k.p.a., czym uniemożliwiono jej skorzystanie z wielu uprawnień procesowych, - wysłanie decyzji na prawidłowy adres stron dopiero w dacie złożenia skargi na bezczynność organu i przewlekłość postępowania tj. 2 lutego 2023 r., gdzie przed datą uprawomocnienia się jej upływającą na dzień 20 lutego 2023 r. ten sam Urząd na własny wniosek z 6 lutego 2023 r., na podstawie art. 157 § 1 k.p.a. wniósł o uchylenie i stwierdzenie nieważności tej decyzji, niwecząc możliwość wniesienia sprzeciwu, a sama wnioskodawczyni nie posiadała możliwości złożenia odwołania od tej decyzji; - Kolegium stwierdziło, że nie można wydać rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności decyzji przed jej uprawomocnieniem nawet na wniosek organu i nakazało dostarczyć decyzję na adres strony – wnioskodawczyni, nie zaś na adres nieumocowanego pełnomocnika, - 21 kwietnia 2023 r. organ przesłał decyzję z 19 stycznia 2023 r., - skarżąca złożyła w ustawowym terminie odwołanie, zarzucając, że od początku tj. od 25 listopada 2022 r. (uchylenie pierwszej decyzji z 20 października 2022 r.), wszelka korespondencja kierowana była do nieumocowanego pełnomocnika, w tym zawiadomienie o oględzinach, o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranego materiału dowodowego, czym naruszono art. 78 § 1, art. 79 k.p.a., - utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i uznanie, że jest poprawna w sytuacji, gdzie większość podanych w niej okoliczności nie jest zgodna z prawdą, nie miała miejsca na dzień prawidłowo dostarczonej decyzji (25.04.2023 r.). SKO nie odnosi się do podnoszonych zarzutów przez stronę, że korespondencja była kierowana tylko na adres nieumocowanego pełnomocnika, który nie odbierał w/w korespondencji po czym zwracana była do organu. Tym samym skarżąca jako strona nie mogła brać czynnego udziału w wywiadzie na terenie przedmiotowej nieruchomości, nie zapoznała się z treścią akt oraz dowodów przed wydaniem skarżonej decyzji ponieważ nie była w ogóle skutecznie zawiadomiona. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż te, które zostały w niej wskazane. Sąd powziął wątpliwość co do terminowości wniesienia odwołania przez skarżącą. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni do dnia doręczenia decyzji stronie. W kontrolowanej sprawie decyzja organu I instancji z dnia 19 stycznia 2023 r. została bezspornie doręczona skarżącej w dniu 6 lutego 2023 r. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 18) wynika, że decyzję z dnia 19 stycznia 2023 r. odebrała osobiście. Decyzję z dnia 19 stycznia doręczono także jej pełnomocnikowi radcy prawnemu S.P. w dniu 1 lutego 2023 r. Pełnomocnik ten wg skarżącej nie był umocowany do jej reprezentowania w postępowaniu administracyjnym (pełnomocnictwo z dnia 7 listopada 2022 r. – k. 9 oraz oświadczenie skarżącej na stronie drugiej pisma z dnia 3 lutego 2023 r. – k. 22). Zdaniem Sądu treść pełnomocnictwa dla radcy prawnego S.P., które sama skarżąca dołączyła do swojego odwołania jasno wskazuje, że zawiera ono upoważnienie dla radcy prawnego S.P. także do występowania w imieniu skarżącej w postępowaniu administracyjnym sygn. GOPS.75.1.580.2022. Oznacza to, że dopiero z dniem 3 lutego 2023 r. odwołała ona skutecznie pełnomocnictwo dla radcy prawnego S.P. w postępowaniu administracyjnym. Z powyższych rozważań wynika, ze doręczenie w dniu 1 lutego 2023 r. decyzji organu I instancji radcy prawnemu S.P. było skuteczne. Termin 14 – dniowy do wniesienia odwołania minął więc bezskutecznie 15 lutego 2023 r. Nawet, gdyby przyjąć, czysto hipotetycznie, że wolą skarżącej nie było umocowanie radcy prawnego S.P. do reprezentowania jej w postępowaniu administracyjnym – co nie miało znaczenia wobec jasnej treści pełnomocnictwa – to termin do wniesienia odwołania byłby liczony od daty doręczenia jej osobiście decyzji w dniu 6 lutego 2023 r. Termin tak liczony upłynął 20 lutego 2023 r. Organ I instancji ponownie doręczył decyzję z dnia 19 stycznia 2023 r. skarżącej w dniu 25 kwietnia 2023 r. Odwołanie skarżącej od tej decyzji wpłynęło do organu I instancji w dniu 4 maja 2023 r., a więc po terminie. Odwołanie od decyzji organu I instancji, która stała się ostateczna wskutek upływu terminu do wniesienia odwołania, jest odwołaniem wniesionym po terminie, ale nie jest niedopuszczalne w rozumieniu art. 134 k.p.a., ponieważ termin ten może zostać stronie przywrócony i sprawa zostanie rozpatrzona przez organ odwoławczy. Według art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Prawidłowość dokonania czynności materialno-technicznych (jakimi są doręczenia) podlega w postępowaniu administracyjnym ocenie organu administracji publicznej, a w postępowaniu sądowoadministracyjnym wojewódzkiego sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie SKO rozpoznało merytorycznie odwołanie złożone po upływie ustawowego terminu. Doszło więc do naruszenia art. 129 § 2 k.p.a. i art. 134 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy SKO będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.