III SA/Gd 643/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku stałego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego.

Wnioskiem z dnia 30 stycznia 2018 r., złożonym na formularzu urzędowym PPF, skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W treści wniosku oświadczyła, że jej dochód obecnie stanowi zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 315 zł. Prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe mąż nie pracuje. Nie posiadają żadnego majątku, ani oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów samochodowych. Skarżąca ponosi miesięcznie koszty zakupu leków w wysokości 150 zł, koszty spłaty długu za opłaty mieszkaniowe wynoszącego 1100 zł, a także koszty opłat za światło i gaz – łącznie 100 zł. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2018 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: - odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni i jej męża za 2017 rok, jeżeli zeznanie to zostało złożone do urzędu skarbowego, bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w 2017 roku przez wnioskodawczynię i jej męża; - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a jeżeli wnioskodawczyni i jej mąż nadal nie posiadają rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie; - aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, czy mąż wnioskodawczyni nadal jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych lub bez tego prawa; - kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich aktualnie ponoszonych przez wnioskodawczynię i jej męża wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne) w okresie ostatnich trzech miesięcy; - oświadczenia w przedmiocie aktualnie posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża pojazdów mechanicznych ze wskazaniem marki, daty produkcji i aktualnej wartości. Wnioskodawczyni w zakreślonym terminie nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. W tym stanie uznano, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawczyni nie będzie miała obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Z tych względów, na podstawie art. 249a w zw. art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawczyni zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawczynię oraz prowadzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe męża kosztów ustanowienia pełnomocnika. Wnioskodawczyni wykazała bowiem stałe zobowiązania i wydatki, których suma przekracza kwotę uzyskiwanego dochodu z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, przy czym odnośnie sytuacji swego męża wyjaśniła, że ten nie pracuje. Złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia stanowiły podstawę do wezwania jej o przedstawienie i udokumentowanie sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawczyni i jej męża. Rozpoznając możliwości finansowe wnioskodawczyni należy uwzględnić również stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. jej męża. Okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 682) skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl ). Stąd sytuacja finansowa i materialna jednego z małżonków wpływa na ocenę możliwości płatniczych drugiego z małżonków. Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest ustalenie jaki majątek i przychody posiada każdy z małżonków, gdyż ich sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych każdego z małżonków. Dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dokumentów ukazujących sytuację majątkową i dochodową wnioskodawczyni nie przedstawiła. Brak było podstaw, aby przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku z dnia 30 stycznia 2018 r. brać pod uwagę oświadczenia i dokumenty przedłożone w dniu 26 września 2017 r. jako uzupełnienie wniosku skarżącej z dnia 31 sierpnia 2017 r. Po pierwsze podstawą rozpoznania wniosku o prawo pomocy powinna być ocena aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodowej wnioskodawczyni. Po drugie zaś przedłożone wówczas oświadczenia i dokumenty nie były kompletne, albowiem nie udokumentowała skarżąca wysokości opłat za mieszkanie, ani też wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża. Obecnie, w związku ze złożonym w dniu 30 stycznia 2018 r. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawczyni nie przedłożyła dodatkowych oświadczeń i dokumentów objętych zarządzeniem z dnia 2 lutego 2018 r. Z tego względu nie sposób uznać, aby wnioskodawczyni wykazała swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.