III SA/Gd 379/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 379/17 w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 listopada 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił G. M. przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego oraz umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że skarżąca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z niepełnosprawnym mężem oraz pełnoletnim synem. Wnioskodawczyni jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m kw. o wartości szacunkowej 150.000 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada samochód osobowy marki Ford z 2007 r. o wartości 10.000 zł. Jako swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki wymieniła koszty utrzymania mieszkania (555 zł), opłat za media (500 zł), leczenia (100 zł), spłaty rat kredytu na zakup samochodu (600 zł), czesnego za studia syna (415 zł). Wnioskodawczyni osiąga miesięcznie dochód netto z emerytury w wysokości 990 zł, jej mąż osiąga dochód w wysokości 3460 zł netto miesięcznie z tytułu renty, a syn uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1440 zł netto miesięcznie. Referendarz sądowy, w związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwał ją do przedłożenia dokumentów wskazanych w wezwaniu oraz złożenia oświadczeń i wyjaśnień. Skarżąca przedłożyła odpisy zeznań podatkowych swoich, męża i syna za 2016 rok oraz wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Referendarz wskazał, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej jest ustawowo wolne od opłat sądowych, dlatego wniosek skarżącej w zakresie zwolnienia od tych kosztów podlegał umorzeniu. Wniosek dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednak ze względu na częściowe umorzenie postępowania należy traktować go jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, do którego ma zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem referendarza sądowego podane przez wnioskodawczynię informacje nie potwierdziły, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, obejmujących ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Referendarz wskazał, że z oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię oraz nadesłanych przez nią dokumentów wynikało, że w gospodarstwie domowym prowadzonym przez wnioskodawczynię wspólnie z mężem i pełnoletnim synem osiągany jest regularny dochód w wysokości 5.890 zł netto miesięcznie, zaś po odliczeniu zadeklarowanych stałych zobowiązań i wydatków, pozostaje wnioskodawczyni do dyspozycji kwota 3.120 zł. Zdaniem referendarza jest to kwota, która nawet po odliczeniu środków niezbędnych na pokrycie kosztów codziennej egzystencji pozwala poczynić niezbędne oszczędności w celu wygospodarowania środków na wynagrodzenie ustanowionego z wyboru zawodowego pełnomocnika. Wnioskodawczyni nie podała jakichkolwiek powodów, dla których nie mogłaby pokryć kosztów niniejszego postępowania ze środków stanowiących nadwyżkę miesięcznych dochodów nad wydatkami, zaś z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynikało, że na rachunkach tych wykazywane jest stale saldo dodatnie. Ponadto z oświadczenia o majątku oraz załączonego zaświadczenia banku wynikało, że wnioskodawczyni spłaca ratę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu w wysokości 598,65 zł miesięcznie. Zatem, zdaniem referendarza, wnioskodawczyni jest w stanie sfinansować koszty postępowania związane z ustanowieniem radcy prawnego. Od postanowienia referendarza sądowego skarżąca złożyła sprzeciw wskazując, że dodatnie saldo z kont jest przeznaczane na poprawę zdrowia jej niepełnosprawnego męża. Podała, że nie mają żadnych oszczędności. Nieoczekiwany wydatek na radcę prawnego będzie kosztem zdrowia męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy jest wydawane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", która normuje postępowanie przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.), rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Sprzeciw , w ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 3). Z uwagi na to, że postępowanie sądowe w sprawie niniejszej jest wolne od opłat sądowych, referendarz prawidłowo umorzył postępowanie w części dotyczącej zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo też uznał, że wniosek należy traktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym , do którego ma zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Prawidłowo uznał także , że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić , że znajduje się w sytuacji określonej tym przepisem. Należy podkreślić, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Pamiętać należy, że prawo pomocy nazywane jest "prawem ubogich". W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz mężem oraz pełnoletnim synem i osiąga dochód w wysokości 5.890 zł netto miesięcznie. Po odliczeniu stałych zobowiązań i wydatków do dyspozycji pozostaje jej kwota około 3.120 zł. W sprzeciwie skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację życiową oraz konieczność czynienia wydatków na poprawę zdrowia męża. Jednak, jak już wyżej wspomniano, prawo pomocy przysługuje osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Takiej okoliczności skarżąca nie wykazała. Z powyższych względów uznać należy, że postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.