III SA/Gd 1180/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2021r. sprawy ze skargi I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia 16 października 2020 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia wysokości opłat za pobyt dziecka w placówce wychowawczo-opiekuńczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) na rzecz skarżącego I.M. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją dnia 24 sierpnia 2020 r., nr (...) Starosta (...) ustalił od A. K. - M. i I. M. solidarnie opłatę za pobyt syna - K. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej: - w okresie od 01.12.2019 r. do 29.02.2020 r. w wysokości 3100 zł miesięcznie, - w okresie od 01.03.2020 r. do 30.11.2020 r. w wysokości 3559 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 8 czerwca 2014 r. K. M. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich został umieszczony w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego "B" w O. .Następnie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 lutego 2016 r. małoletni K. M. został umieszczony 1 kwietnia 2016 r. w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego "A" w K. . Obecnie na mocy pkt V wyroku Sądu Okręgowego w G. sygn. akt (...) nadal przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej "A" w K. . Organ wskazał na treść art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i ust. 6 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.: Dz. U. z 2020r. poz. 821) dalej w skrócie jako: "ustawa", zgodnie z którym za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej rodzice ponoszą solidarnie miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Opłatę ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona bądź ograniczona. Dochody stron pozwalają na ustalenie opłaty ponoszonej przez oboje rodziców solidarnie, w wysokości określonej w decyzji. Po rozpoznaniu odwołania I. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 października 2020 r., sygn. akt (...) uchyliło decyzję organu I instancji w części obejmującej ustalenie wysokości opłaty w podanych okresach i orzekło o wysokości opłaty w kwocie 3100 zł miesięcznie w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 31 marca 2020 r. oraz o wysokości opłaty w kwocie 3559 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 listopada 2020 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 196 ust. 3 ustawy średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę, a w przypadku regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych przez marszałka województwa, i ogłaszane odpowiednio przez starostę lub marszałka województwa w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku. Natomiast zgodnie z § 1 pkt 1 Zarządzenia Nr (...) Starosty (...) z dnia 25 lutego 2019 r. w sprawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie Powiatu (...) w 2019 roku wydatki te w przypadku placówki "A" w K. wynosiły 3100 zł miesięcznie, a zgodnie z § 1 pkt 1 Zarządzenia Nr (...) Starosty (...) z dnia 24 marca 2020 r. w sprawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie Powiatu (...) w 2020 roku wydatki te w przypadku placówki "A" w K. wynoszą 3559 zł miesięcznie. Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z § 3 ostatniego zarządzenia, opublikowanego 25 marca 2020 r., weszło ono w życie z dniem 1 kwietnia 2020 r. i w związku z tym opłata za pobyt dziecka w przedmiotowej placówce wynosi 3559 zł miesięcznie dopiero od dnia 1 kwietnia 2020 r., a nie od 1 marca 2020 r. Kolegium nie zakwestionowało pozostałej części decyzji, stwierdzając, że organ I instancji prawidłowo obciążył opłatą rodziców dziecka nie znalazłszy podstaw do odstąpienia z urzędu od ustalenia tej opłaty na podstawie przepisów prawa miejscowego. Sytuacja materialna rodziców jest na tyle dobra, że mogą oni uiścić solidarnie opłatę bez uszczerbku dla swojej egzystencji, także po uwzględnieniu opłacanych przez nich alimentów. Sprawa odstąpienia od ustalenia opłaty na wniosek I. M. została rozstrzygnięta odrębną decyzją, co jest wiadomym Kolegium z urzędu ze sprawy (...). Kolegium wskazało, że z szeregu spraw, w tym np. sprawy (...), wiadomym jest mu, że K. M. został umieszczony w placówce opiekuńczo-wychowawczej "B" w O. w trybie art. 12a ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie w dniu 6 czerwca 2014 r., zaś Sąd Rejonowy w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich wydał w dniu 8 czerwca 2014 r. postanowienie sygn. akt (...) o umieszczeniu małoletniego w w/w placówce. Postanowienie zostało wydane jako udzielenie zabezpieczenia interesom małoletniego syna uczestników postępowania w sprawie prowadzonej z urzędu o ograniczenie władzy rodzicielskiej A. K. - M. i I. M. Następnie Sąd Rejonowy w K. postanowieniem (...) z dnia 19 lutego 2016 r. orzekł o zmianie w/w postanowienia z 8 czerwca 2014 r. w ten sposób, że udzielił zabezpieczenia interesom małoletniego K. M. poprzez umieszczenie małoletniego w placówce socjalizacyjnej w K. . Na podstawie postanowienia sądu z dnia 19 lutego 2016 r. Dyrektor PCPR w K. wydał w dniu 31 marca 2016 r. skierowanie małoletniego do placówki socjalizacyjnej "A" w K. . K. M. nadal przebywa w tej placówce. W dniu 5 grudnia 2018 r. Sąd Okręgowy w G. wyrokiem w sprawie sygn. akt (...) rozwiązał przez rozwód związek małżeński skarżących, orzekł też jednocześnie o pozbawieniu obojga skarżących władzy rodzicielskiej nad K. M. (pkt IV sentencji) oraz umieścił K. M. w instytucjonalnej pieczy zastępczej (pkt V sentencji wyroku). Wyrok rozwodowy stał się prawomocny z dniem 28 grudnia 2018 r. Wskazując na powyższe, Kolegium uznało za niezasadne twierdzenie, że w chwili wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i w chwili wydania decyzji nie istniało orzeczenie o umieszczeniu dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej. K. M. przebywa na mocy orzeczenia sądu powszechnego w instytucjonalnej pieczy zastępczej, wobec czego niemożliwe jest umieszczenie go w placówce typu rodzinnego przez organ administracji, który jest związany wyrokiem sądowym. W tej sprawie zostały zatem spełnione wymogi art. 35 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Ponadto Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 193 ust. 6a ustawy opłaty nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Przebywanie K. M. w maju 2020 r. u rodziny zaprzyjaźnionej nie zwalniało rodziców dziecka z obowiązku ponoszenia opłaty za ten okres. I. M. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając jej naruszenie przepisów: - prawa materialnego, tj. art. 35 ust. 1, art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz ust. 6, art. 194 ust. 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 zarządzenia (...) Starosty (...) z dnia 25 lutego 2019 r. w sprawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie Powiatu (...) w 2019 roku i § 1 pkt 1 zarządzenia Nr (...) Starosty (...) z dnia 24 marca 2020 r. w sprawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie Powiatu (...) w 2020 roku poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, iż były podstawy do wydania decyzji przez organ I instancji o ustaleniu opłaty za pobyt K. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w okresie wskazanym w decyzji w sytuacji, gdy postanowienie Sądu o umieszczeniu dziecka w placówce w K. (...) z dnia 19 lutego 2016 r., będące podstawą do skierowania K. M. do placówki socjalizacyjnej "A" w K. , upadło z mocy prawa w dniu 28 grudnia 2018 r., czyli po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w G. z dnia 5 grudnia 208 r. w sprawie (...), co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 24 sierpnia 2019 r. w sprawie (...), wraz z postanowieniem z dnia 23 października 2019 r. o sprostowaniu daty upadku zabezpieczenia, a zatem małoletni znajduje się w ww. placówce bez podstawy prawnej, a co za tym idzie brak jest podstaw do obciążania skarżącego opłatami za pobyt dziecka w ww. placówce; - postępowania administracyjnego, tj.: art. 7, 8, 9,10, 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80, 84, 107 § 3 i 124 § 2 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego sprawy polegające m. in. na niezbadaniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez niezbadanie załączników nadesłanych przez skarżącego do uzupełnienia odwołania, jak również poprzez nieustalenie, czy postępowanie było prowadzone w sposób zaprzeczający zasadzie zaufania obywateli do organów państwa. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w sprawie najistotniejsza jest zasada wynikająca z art. 35 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt (...) rozwiązał przez rozwód związek małżeński skarżącego i uczestniczki postępowania, orzekł też jednocześnie o pozbawieniu obojga wyżej wymienionych władzy rodzicielskiej nad K. M. (pkt IV sentencji) oraz umieścił K. M. w instytucjonalnej pieczy zastępczej (pkt V sentencji wyroku). Wyrok rozwodowy stał się prawomocny z dniem 28 grudnia 2018 r. Orzeczenie Sądu o umieszczeniu dziecka w placówce w K. (...) z dnia 19 lutego 2016 r. upadło z mocy prawa w dniu 28 grudnia 2018 r., czyli po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w G. z dnia 5 grudnia 2018 r. w sprawie (...), co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 24 sierpnia 2019 r. w sprawie (...), wraz z postanowieniem z dnia 23 października 2019 r. o sprostowaniu daty upadku zabezpieczenia. W związku z powyższym skierowanie małoletniego do placówki, w której aktualnie przebywa oparte jest na postanowieniu Sądu, które zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, zatem od dnia 28 grudnia 2018 r. brak jest podstawy do tego, aby małoletni przebywał w ww. placówce, a co za tym idzie do obciążania skarżącego opłatami za ten pobyt w okresach przypadających po 28 stycznia 2019 r. W piśmie z dnia 3 kwietnia 2021 r., stanowiącym uzupełnienie skargi skarżący podniósł, że decyzja organu I instancji winna obejmować faktyczny okres przebywania syna w placówce "A" w K. . Objęto nią okres 12 miesięcy od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r., jednakże w czasie "lockdownu" z powodu COVID-19 K. M. przebywał legalnie ponad 2 miesiące poza placówką "A" w K. . W okresie od dnia: 13 marca 2020 r. do dnia 23 maja 2020 r. K. M. przebywał bez przerwy 71 dni u rodziny zaprzyjaźnionej. Skarżący podniósł, że orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie ustalenia opłat rodziców za pobyt w pieczy zastępczej wyraźnie wskazuje, iż obowiązek uiszczania opłaty za dziecko dotyczy faktycznego pobytu dziecka w placówce. Każdy przypadek opuszczenia placówki przez dziecko na dłuższy okres, gdy placówka nie ponosi już kosztów utrzymania, zakwaterowania, wyżywienia i całodobowej opieki nad dzieckiem - jest okresem wyłączenia rodziców z obowiązku ponoszenia opłat, gdyż ani placówka ani PCPR - także takich opłat faktycznych nie poniosła. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze dotyczących braku przymiotu legalności pobytu K. M. w placówce "A" w K. . Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażany już we wcześniejszych wyrokach wydanych w sprawach ze skargi skarżącego, rozpoznawanych przez tutejszy sąd, zgodnie z którym utrata mocy postanowienia tymczasowego (zabezpieczającego interesy małoletniego) nie uczyniła nielegalnym pobytu K. M. w tym ośrodku. Podstawą prawną dla tego pobytu stało się bowiem prawomocne orzeczenie Sądu Okręgowego w (...) o umieszczeniu K. M. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. zawarte w pkt V wyroku rozwodowego z dnia 5 grudnia 2018r. sygn. akt (...) (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 stycznia 2021r. sygn. akt III SA/Gd 604/20). Orzeczenie wydane przez Sąd Okręgowy w przedmiocie umieszczenia małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej nie wymagało bynajmniej wydania kolejnej decyzji administracyjnej o skierowaniu do konkretnej placówki. Organy dokonały prawidłowych ustaleń dotyczących wysokości dochodów skarżącego i uczestniczki postępowania, które nie uzasadniały zwolnienia ich z obowiązku uiszczenia opłat w całości ani w części. Ustalenia te nie zostały zakwestionowane przez strony. Skarga zasługiwała na uwzględnienie z innego jednak powodu. Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy rodzice ponoszą miesięczną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Skarżący powoływał się w toku postępowania na dokumenty, z których wynikało, że K. M. przebywał w 2020r. przez pewien czas u "rodziny zaprzyjaźnionej" – poza ośrodkiem. Według skarżącego, skoro przesłanka "pobytu" nie została w tym okresie spełniona, to niezasadne było wymierzanie opłaty na podstawie powołanego przepisu. Organ odwoławczy odnosząc się do tego zarzutu ograniczył się do przywołania art. 193 ust. 6a ustawy, zgodnie z którym opłaty nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Zdaniem Sądu przepis ten jednoznacznie wyjaśnia jedynie kwestię związaną z ponoszeniem opłat za okres pobyt dziecka u rodziców. Poza zakresem jego regulacji pozostaje natomiast kwestia opłat za pobyt dziecka poza ośrodkiem, pod opieką innych podmiotów niż rodzice. Odniesienie się do tego zarzutu wymaga szczegółowego wyjaśnienia zasad i trybu umieszczenia K. M. u "zaprzyjaźnionej rodziny" poza ośrodkiem, do którego został skierowany. Jedynie ustalenie, że przez cały czas w sensie prawnym przebywał on w pieczy zastępczej (pomimo nieobecności w ośrodku) uzasadniałoby przyjęcie, że rodzice powinni uiścić stosowne opłaty także za czas jego nieobecności w ośrodku. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwalał jednak na dokonanie takiego ustalenia. Nie zostały bowiem wyjaśnione podstawy pobytu K. M. poza ośrodkiem i tryb jego tam umieszczenia. Nie wyjaśniono także zasad finansowania jego pobytu poza ośrodkiem. Powyższe naruszenie przepisów postępowania – art. 7 i 77§1 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych czynią niemożliwym ocenę prawidłowości zastosowania przez organ administracji art. 193 ust. 1 ustawy. W tym stanie sprawy zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jak w sentencji wyroku. Rzeczą organu odwoławczego będzie dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie powyżej wskazanym i dokonanie oceny, czy okres pobytu K. M. poza ośrodkiem czyni zadość przesłance pobytu w pieczy zastępczej w rozumieniu art.193 ust. 1 ustawy, a co za tym idzie, czy za ten okres skarżący i uczestniczka postępowania powinni zostać obciążeni opłatami. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a z uwagi na uwzględnienie skargi. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), zgodnie z którym: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID 19 i ograniczone możliwości techniczne Sądu uzasadniają stwierdzenie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość.