III OZ 766/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2022 r. sygn. akt II SPP/Wa 28/22 odrzucające zażalenie A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SPP/Wa 28/22 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję P. Oddział w W. z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 10 października 2022 r. sygn. akt II SPP/Wa 28/22 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję P. S.A. Oddział w W. z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a." odrzucił zażalenie A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SPP/Wa 28/22. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że niedopuszczalne jest zażalenie na postanowienie WSA utrzymujące w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zażalenie złożył A. Z., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o rozpoznanie wniesionego zażalenia na orzeczenie Sądu pierwszej instancji. Ponadto wskazał na zasadność sformułowania wniosku o wystąpienie do TK o rozstrzygnięcie kwestii, czy brak możliwości zaskarżenia postanowienia WSA do NSA gwarantuje bezstronny dostęp do niezawisłego sądu i w konsekwencji należyte rozpoznanie sprawy w dwóch instancjach. Podniósł, że jego zdaniem przepisy p.p.s.a. są niekonstytucyjne i sprzeczne z europejskim poziomem rozstrzygania spraw sądowych w dwóch różnych instancjach różnych sądów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu jako oczywiście bezzasadne. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia lub utrzymuje w mocy. W tych sprawach Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, że postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest więc środkiem odwoławczym. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa jako sąd drugiej instancji. Oznacza to, że postanowienie tego sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego jest ostateczne i nie przysługuje od niego zażalenie. W związku z tym zaskarżenie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w całości lub w części będzie skutkowało odrzuceniem zażalenia z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. W związku z tym, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (art. 197 § 2 p.p.s.a.), prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, iż zażalenie skarżącego w tej sprawie jako niedopuszczalne podlegało odrzuceniu, na podstawie art. 178 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska żalącego o konieczności zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym tego, czy brak możliwości zaskarżenia postanowienia WSA do NSA gwarantuje bezstronny dostęp do niezawisłego sądu i w konsekwencji należyte rozpoznanie sprawy w dwóch instancjach. Wskazać należy, że sprawa przyznania prawa pomocy jest kwestią incydentalną, pośrednio tylko związaną z rozstrzygnięciem sprawy sądowoadministracyjnej skarżącego, "sprawy" w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP (por. wyrok TK z 12 maja 2011 r., P 38/08, OTK-A 2011, nr 4, poz. 33). Tym samym do postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie jest konieczne pełne stosowanie zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego, odnoszonej do postępowania głównego. W doktrynie podkreśla się, że poprzednio przyjęte rozwiązanie, przewidujące zażalenie na postanowienie WSA utrzymujące w mocy orzeczenie referendarza sądowego "godziło w zasadę szybkości postępowania i nadmiernie je komplikowało, obciążając przy tym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawaniem dużej liczby zażaleń od orzeczeń wydawanych w sprawach wpadkowych" (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 260, pkt 1). W konsekwencji w obecnym stanie prawnym "[s]przeciw jest rozpoznawany przez wojewódzki sąd administracyjny, który w takich przypadkach orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (zob. art. 194–198 p.p.s.a.), co oznacza, że od postanowień wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego" (tamże, pkt 3). Reasumując, konstytucyjne i konwencyjne prawo do sądu przewiduje nie tylko rozpoznanie sprawy przez sąd, ale także prawo do otrzymania rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie. Aby było to możliwe, konieczne jest zapewnienie rozwiązań prawnych mających na celu przyspieszenie postępowań w sprawach incydentalnych, których przedmiotem nie jest wymiar sprawiedliwości, a wyłącznie ochrona prawna jednostki. W konsekwencji nie znajduje uzasadnienia twierdzenie o niekonstrukcyjności rozwiązania przyjętego w art. 260 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.