III OZ 646/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2023 r., sygn. akt I SAB/Wa 72/23 o odrzuceniu zażalenia Z. N. z 10 sierpnia 2023 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lipca 2023 r., sygn. akt I SAB/Wa 72/23 postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 18 września 2023 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt I SAB/Wa 72/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – zwanej dalej p.p.s.a.) odrzucił zażalenie Z. N. (dalej również jako "skarżący", "strona") z dnia 10 sierpnia 2023 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lipca 2023 r., wydane w sprawie o sygnaturze I SAB/Wa 72/23. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym: Postanowieniem z 30 maja 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Z. N. na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie prowadzenia sprawy dotyczącej czynności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Odpis postanowienia wraz z pouczeniem o terminie i sposobie zaskarżenia, jak również przymusie adwokacko-radcowskim został doręczony skarżącemu w dniu 23 czerwca 2023 r. Pismem z 29 czerwca 2023 r. skarżący osobiście wniósł skargę na powyższe postanowienie. Postanowieniem z 26 lipca 2023 r., Wojewódzki Sąd Apelacyjny w Warszawie, działając w oparciu o art. 178 p.p.s.a., odrzucił skargę kasacyjną skarżącego. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący nie był uprawniony do osobistego sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 maja 2023 r. Odpis tego postanowienia wraz z pouczeniami odnoszącymi się do sposobu sporządzenia zażalenia, został doręczony stronie w dniu 3 sierpnia 2023 r. Zażaleniem z 10 sierpnia 2023 r., skarżący osobiście wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lipca 2023 r. Przywołanym na wstępie postanowieniem z 18 września 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wskazane powyżej zażalenie strony z 10 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołano treść art. 194 § 4 p.p.s.a. wskazując, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Zaznaczono, że skarżący był pouczony o tym wymogu w piśmie z 27 lipca 2023 r. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że osobiście sporządzone zażalenie na postanowienie z 26 lipca 2023 r. winno skutkować jego odrzuceniem. Zażaleniem z 28 września 2023 r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 września 2023 r., sygn. akt I SAB/Wa 72/23, wnosząc jednocześnie o nadanie biegu nadzwyczajnemu środkowi odwoławczemu w postaci skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu swojego zażalenia skarżący wskazał, że ma prawo do złożenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego i nie jest w chwili obecnej możliwe skorzystanie przez skarżącego z pomocy profesjonalnych pełnomocników, a ponadto jako osoba uboga majątkowo nie może skorzystać z pomocy prawnej w kancelariach adwokackich i w kancelariach radców prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Podkreślenia w pierwszej kolejności wymaga to, że możliwość wniesienia środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulowana jest przepisami przywołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Środkiem takim jest skarga kasacyjna oraz zażalenie. Wniesienie każdego ze wskazanych środków łączy się z obowiązkiem zachowania określonych wymogów formalnych. Będą to wymogi ogólne, tj. takie które przewidziane są dla każdego pisma procesowego (wskazane w art. 46 p.p.s.a.) oraz szczególne, związane z zażaleniem jako takim, a które wskazane są w art. 194 § 3 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego, art. 194 § 4 p.p.s.a. wskazuje na dodatkowy wymóg formalny dla konkretnego rodzaju zażalenia w przedmiocie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Przepis ten stanowi wprost, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego albo osoby wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Zatem w przypadku zaskarżenia zażaleniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej należy przedsięwziąć konieczne działania, aby zażalenie zostało sporządzone stosownie do powyższego wymogu tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, tj. przez adwokata lub radcę prawnego albo przez osoby, które zostały wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Zawarte w art. 194 § 4 p.p.s.a. pojęcie "sporządzenie" należy rozumieć jako "napisanie i podpisanie" zażalenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, ponieważ to podpis wprost wskazuje osobę, która sporządziła zażalenie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1376/14; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Formalnym zatem warunkiem skutecznego wniesienia tego środka zaskarżenia, wymaganym konkretnym przepisem prawa, od którego skarżący nie mógł zostać zwolniony i który pozostaje wiążący także dla sądu, było sporządzenie i wniesienie go przez podmiot wskazany w przywołanych przepisach. Jak bowiem jednolicie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Powyższe oznacza, że dodatkowy, obowiązkowy, warunek formalny jaki został wskazany w art. 194 § 4 p.p.s.a., nie może podlegać wyłączeniu z uwagi na jakiekolwiek szczególne okoliczności występujące po stronie strony skarżącej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga także to, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a. stanowi brak, który nie może zostać uzupełniony w późniejszym czasie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt II GZ 201/21; 2 października 2012 r., sygn. akt II OZ 832/12; 20 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 169/12; 7 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 543/14). W konsekwencji powyższego zatem jego uchybienie jest brakiem nieusuwalnym, który winien każdorazowo skutkować odrzuceniem zażalenia. Podkreślenia w tym miejscu wymaga to, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, że należy do kręgu podmiotów uprawnionych do samodzielnego sporządzenia zażalenia w przedmiotowej sprawie (stosownie do art. 175 § 2-3 p.p.s.a.), tj. nie wykazał że jest sędzią, prokuratorem, notariuszem, radcą Prokuratorii Generalnej, profesorem lub doktorem habilitowanym nauk prawnych. Posiadanie uprawnień do samodzielnego wniesienia skargi kasacyjnej lub zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej musi być udokumentowane wraz ze złożeniem zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Szczególnie nie może to wynikać z subiektywnego przeświadczenia skarżącego o braku kompetencji profesjonalnych pełnomocników (tj. adwokatów lub radców prawnych) do występowania w niniejszej sprawie. Ponadto podkreślić należy, że przy doręczaniu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnego, skarżący został pouczony o warunkach skutecznego jego zaskarżenia, w szczególności zaś konieczności sporządzenia zażalenia przez adwokata lub radcę prawnego (pkt 5 pouczenia w piśmie Sądu z 27 lipca 2023 r.). Pomimo tego skarżący sporządził środek odwoławczy samodzielnie, chociaż przymus adwokacko-radcowski w zakresie zażalenia na postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi kasacyjnej ma charakter bezwzględny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GZ 87/22; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 20 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 542/18). Odnosząc się natomiast do podnoszonej w zażaleniu kwestii braku środków finansowych na skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej, stwierdzić należy, iż skarżący – pomimo pouczenia o takiej możliwości (w punkcie 6 pisma skierowanego do skarżącego przez Sąd z dnia 27 lipca 2023 r. wraz z odpisem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, k. 52v; jak również piśmie kierowanym do skarżącego z dnia 2 czerwca 2023 r., k. 32), nie złożył stosownego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy. Niewątpliwie zatem działanie takie, w świetle wskazanych powyżej przepisów, musiało skutkować odrzuceniem zażalenia skarżącego z 10 sierpnia 2023 r., jako niespełniającego przymusu adwokacko-radcowskiego, wynikającego z art. 194 § 4 p.p.s.a. Wskazania bowiem wymaga to, że stosownie do art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe, zatem na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., zażalenie skarżącego podlegało oddaleniu.