III OZ 535/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 25 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2603/22 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 15 września 2022 r. nr KOA/1740/Oś/22 w przedmiocie nałożenia obowiązku usunięcia odpadów postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2603/22, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 15 września 2022 r. nr KOA/1740/Oś/22 w przedmiocie nałożenia obowiązku usunięcia odpadów, oddalił skargę. Wyrok ten stał się prawomocny od dnia 18 maja 2023 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 maja 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2603/22, po rozpoznaniu zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2603/22 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz decyzji Burmistrza [...] z dnia 7 marca 2022 r. nr WOŚ.6236.9.2018.SB, umorzył postępowanie zażaleniowe. Odpis w/w postanowienia, wraz z uzasadnieniem, został doręczony skarżącej w dniu 2 czerwca 2023 r. W dniu 9 czerwca 2023 r. (data stempla pocztowego) M.M. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że o zapadłym w dniu 17 kwietnia 2023 r. wyroku oddalającym jej skargę w niniejszej sprawie dowiedziała się dopiero z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 maja 2023 r. Następnie w dniu 5 czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącej zapoznała się w siedzibie Sądu z aktami sprawy i powzięła informację, że znajduje się w nich zwrócona do Sądu przesyłka pocztowa, która zawierała zawiadomienie o terminie rozprawy, na której zapadł wyrok. Wskazała, że nie otrzymała informacji o próbie doręczenia jej w/w przesyłki i w konsekwencji ani pełnomocnik, ani sama skarżąca nie miały wiedzy o terminie rozprawy i ogłoszonym wyroku, a zatem uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku nie było przez stronę zawinione. Jako dowód uprawdopodobniający powołane okoliczności skarżąca załączyła do wniosku m.in. wydruk wiadomości z dnia 6 czerwca 2023 r., potwierdzającej zgłoszenie reklamacji wykonania usług pocztowych. Jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu dopełniła wymaganej czynności, tj. złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2603/22 odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 141 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Po rozpoznaniu niniejszej sprawy na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2023 r. został ogłoszony wyrok oddalający skargę M.M., a zatem termin do skutecznego złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia tego wyroku upłynął z dniem 24 kwietnia 2023 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 87 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Przechodząc do merytorycznego badania złożonego w terminie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, Sąd uznał, że w okolicznościach tej sprawy wniosek M.M. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminowi należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Instytucja przywrócenia terminu ma zatem charakter wyjątkowy i tylko kumulatywne zaistnienie powołanych przesłanek może stanowić podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu wnioskodawcy terminu do dokonania czynności procesowej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że przesyłkę zawierającą zawiadomienie o terminie rozprawy doręczono skarżącej w dniu 23 marca 2023 r. w trybie prawnej fikcji doręczenia. Wskazaną fikcję doręczenia przyjmuje się w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma sądowego w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., pod warunkiem, że adresat został dwukrotnie powiadomiony o pozostawieniu przesyłki na okres 14 dni w placówce pocztowej. Stosownie, bowiem do treści art. 73 § 1 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe, albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Według § 2 tego przepisu, zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Z kolei, w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 73 § 4 p.p.s.a., doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że fikcja prawna doręczenia przewidziana w art. 73 § 1-4 p.p.s.a. jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, bowiem doręczenie to oparte jest na domniemaniu, że zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z adnotacji zawartych na niepodjętej i zwróconej Sądowi przesyłce zawierającej zawiadomienie M.M. o terminie rozprawy wynika, że pierwsze zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej, wraz z informacją o możliwości jego odbioru, nastąpiło w dniu 9 marca 2023 r., drugie zaś zawiadomienie w dniu 17 marca 2023 r. Nieodebranie przez skarżącej przesyłki w terminie 14 dni od dnia pierwszego awizo skutkowało przyjęciem, iż przesyłkę sądową, na mocy art. 73 § 4 p.p.s.a., należało uznać za skutecznie doręczoną z dniem 23 marca 2023 r. W konsekwencji przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała braku winy w uchybieniu terminowi do zgłoszenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wskazane przez stronę we wniosku okoliczności nie wyczerpują przesłanki niezbędnej do przywrócenia terminu, jaką jest uprawdopodobnienie braku winy. Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, aby w terminowym dokonaniu czynności procesowej przeszkodziła skarżącej okoliczność od niej niezależna. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia M.M. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez bezzasadne uznanie, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu zażalenia podkreśliła, że nie miała wiedzy o tym, że w dniu 17 kwietnia 2023 r. zapadł wyrok oddalający jej skargę, bowiem z uwagi na nieprawidłowe działanie operatora pocztowego nie została zawiadomiona o terminie rozprawy (nie otrzymała żadnego awizo). O fakcie wydania w/w wyroku w niniejszej sprawie skarżąca dowiedziała się dopiero z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 maja 2023 r. o umorzeniu postępowania zażaleniowego. W tej sytuacji w dniu 6 czerwca 2023 r. zgłosiła reklamację usług pocztowych. Wskazała, że przyczyną niepodjęcia przez nią korespondencji nie było zaniedbanie jej pełnomocnika, ale fakt niedoręczenia przesyłki na adres jego kancelarii oraz okoliczność, że pełnomocnik skarżącej nie otrzymał żadnej informacji o próbie doręczenia przesyłki. W skrzynce pocztowej kancelarii nie pozostawiono ani pierwszego awizo, ani powtórnego awizo, a zatem przy dołożeniu najwyższej staranności pełnomocnik skarżącej nie mógł usunąć przeszkody uniemożliwiającej dotrzymanie terminu, gdyż powstała sytuacja była konsekwencją uchybień popełnionych przez Pocztę Polską. Strona uchybiła zatem terminowi bez swojej winy. Dodatkowo skarżąca podała, że w tym samym okresie (10 marca 2023 r.) w kancelarii pełnomocnika doszło do podobnej sytuacji dotyczącej braku powiadomienia przez operatora pocztowego o przesyłce sądowej, kierowanej do innego adwokata z tej kancelarii, tj. adw. [...], która dopiero ze strony Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych dowiedziała się o zwrocie do sądu okręgowego adresowanej do niej przesyłki zawierającej apelację strony od wyroku, na dowód czego załączono stosowne dokumenty. Podkreślenia wymaga, że uprawdopodobnienie jest rozumiane jako środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, a więc niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych, pozwalający na przyspieszenie postępowania. Uprawdopodobnienie odnosi się do wszystkich zdarzeń i okoliczności, które można w świetle zasad doświadczenia życiowego potraktować jako uprawdopodabniające określone zdarzenie (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2017 r. sygn. akt I GSK 544/15). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż przesyłka zawierająca zawiadomienie M.M. o terminie rozprawy na dzień 17 kwietnia 2023 r. została skarżącej prawidłowo doręczona na podstawie art. 73 p.p.s.a. Przepis art. 73 p.p.s.a. wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Z adnotacji operatora pocztowego umieszczonych na kopercie, w której zawiadomienie o terminie rozprawy zostało przesłane pełnomocnikowi skarżącej na wskazany przez nią adres wynika, że przesyłka została prawidłowo dwukrotnie awizowana. Pierwsze awizowanie miało miejsce w dniu 9 marca 2023 r., zaś ponowne – w dniu 17 marca 2023 r. Przesyłkę – jako niepodjętą w terminie – zwrócono do nadawcy w dniu 27 marca 2023 r. Z koperty wynika również, iż w dniu 9 marca 2023 r. w oddawczej skrzynce pocztowej umieszczono zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma we wskazanym urzędzie pocztowym. Wobec powyższego zasadnie uznano, że w/w przesyłka została skutecznie doręczona skarżącej z dniem 23 marca 2023 r. na podstawie art. 73 § 4 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, iż domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 p.p.s.a. może być obalone jedynie wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością, co w tej sprawie nie miało miejsca, gdyż świadectwo faktu i daty awizowanej przesyłki nie zostało skutecznie obalone ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego, ani w wyniku np. reklamacji usług pocztowych. Treść pisma Poczty Polskiej z dnia 14 czerwca 2023 r., na które powołuje się skarżąca, nie podważa prawidłowości dokonanego doręczenia zastępczego. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 p.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, publ. LEX nr 50679; 7 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja skarżącej podniesiona zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak również powtórzona w zażaleniu, nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku jej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 kwietnia 2023 r., gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od niej przeszkód w prawidłowym i terminowym wniesieniu przedmiotowego wniosku, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Twierdzenia skarżącej skupiają się wyłącznie na kwestii niedoręczenia jej przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy, tymczasem skuteczność doręczenia zastępczego w okolicznościach niniejszej sprawy nie została podważona i należy to doręczenie uznać za prawidłowe. Jak już wyżej wskazano, treść pisma Poczty Polskiej z dnia 14 czerwca 2023 r., na które powołuje się skarżąca, nie podważa prawidłowości dokonanego doręczenia zastępczego. Skutku takiego nie mogło również osiągnąć powołanie się na sytuację dotyczącą braku powiadomienia przez operatora pocztowego innego adwokata z tej samej kancelarii o przesyłce z sądu powszechnego. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, a zatem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.