III OZ 462/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 41/22 o odrzuceniu skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 41/22 w sprawie ze skargi J.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 listopada 2021 r. nr KO.492.60.2021 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 41/22 oddalił skargę J.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 listopada 2021 r. nr KO.492.60.2021 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia. Odpis w/w wyroku, wraz z uzasadnieniem, został doręczony skarżącej w trybie zastępczym w dniu 10 czerwca 2022 r. (k. nr 55-56 akt sądowych). W dniu 12 grudnia 2022 r. (data stempla pocztowego) skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 21 kwietnia 2022 r. oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt III SPP/Łd 167/22 przyznano skarżącej prawo pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W dniu 23 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącej (zawiadomiony o wyznaczeniu do reprezentowania strony w dniu 10 stycznia 2023 r.) wniósł skargę kasacyjną od w/w wyroku, podtrzymując jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 8 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 41/22 odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, z uwagi na jego złożenie po upływie terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."). Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2023 r. sygn. akt III OZ 251/23 oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie z dnia 8 marca 2023 r. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 14 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 41/22 odrzucił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że zgodnie z art. 178 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną. Stosownie do treści art. 177 § 1 p.p.s.a., skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W niniejszej sprawie odpis wyroku z dnia 21 kwietnia 2022 r., wraz z uzasadnieniem, został doręczony skarżącej w dniu 10 czerwca 2022 r. w trybie art. 73 § 1-4 p.p.s.a. Z adnotacji doręczyciela wynika, że przedmiotowa przesyłka została przesłana na wskazany przez skarżącą adres i była dwukrotnie awizowana z powodu niemożności jej doręczenia adresatowi (mieszkanie zamknięte, awiza z dnia 27 maja oraz 6 czerwca 2022 r.). Doręczyciel odnotował na przesyłce fakt umieszczenia w dniu 27 maja 2022 r. w oddawczej skrzynce pocztowej zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej. Adnotacje doręczyciela na zwróconej do Sądu przesyłce zawierającej odpis wyroku nie pozwalają powziąć wątpliwości co do prawidłowości wypełnienia obowiązków przez doręczyciela. Wobec tego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie ma podstaw do stwierdzenia, że operator pocztowy w nienależyty sposób wykonał usługę, co uprawniałoby Sąd do wniesienia reklamacji. Podkreślił, że jeżeli według skarżącej doręczyciel nieprawidłowo wykonał swoje obowiązki w rozpoznawanej sprawie, to mogła ona skorzystać z możliwości wszczęcia postępowania skargowego przed operatorem pocztowym. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wnosiła już takie skargi w 2019 i 2021 r., natomiast w tej sytuacji skarżąca z takiej możliwości nie skorzystała. W tym stanie rzeczy WSA w Łodzi uznał, że trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 11 lipca 2022 r. Skarga kasacyjna została natomiast wniesiona w dniu 23 stycznia 2023 r., a więc z uchybieniem w/w terminu. Jednocześnie wskazał, że termin ten nie został przywrócony, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym postanowieniem z dnia 8 marca 2023 r. odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia J.G. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o jego uchylenie w całości. Pełnomocnik skarżącej zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 177 § 3 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, tj. w sytuacji, gdy skarga kasacyjna została wniesiona w terminie 30 dni od dnia zawiadomienia pełnomocnika z urzędu o jego wyznaczeniu, co miało miejsce w dniu 9 stycznia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało ocenić, czy przesyłka zawierająca odpis wyroku z dnia 21 kwietnia 2022 r., wraz z uzasadnieniem, została skarżącej skutecznie doręczona w trybie zastępczym w dniu 10 czerwca 2022 r. Należy podkreślić, że przepis art. 73 p.p.s.a. wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Z adnotacji operatora pocztowego umieszczonych na kopercie, w której w/w wyrok został przesłany skarżącej na wskazany przez nią adres, wynika, że przesyłka została prawidłowo dwukrotnie awizowana. Pierwsze awizowanie miało miejsce w dniu 27 maja 2022 r., zaś ponowne – w dniu 6 czerwca 2022 r. Przesyłkę – jako niepodjętą w terminie – zwrócono do nadawcy w dniu 14 czerwca 2022 r. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika również, iż w dniu 27 maja 2022 r. umieszczono zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma we wskazanym urzędzie pocztowym, które umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej skarżącej. W konsekwencji stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał w/w przesyłkę za skutecznie doręczoną skarżącej z dniem 10 czerwca 2022 r. na podstawie art. 73 § 4 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, iż domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 p.p.s.a. może być obalone jedynie wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością, co w tej sprawie nie miało miejsca, gdyż świadectwo faktu i daty awizowanej przesyłki nie zostało skutecznie obalone. Adnotacje doręczyciela dokonane na zwróconej do WSA w Łodzi przesyłce, zawierającej odpis wyroku, nie pozwalają – jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji – na uznanie, że w sprawie zaistniały wątpliwości co do prawidłowości wypełnienia ustawowych obowiązków przez doręczyciela i to pomimo faktu licznych skarg J.G. na działalność Poczty Polskiej. Twierdzenia skarżącej o nieawizowaniu od kilku lat przez listonosza adresowanych do niej przesyłek są jednostronne, a na ich poparcie nie przedstawiła ona przekonywujących dowodów, w tym jakiejkolwiek odpowiedzi czy wyjaśnień urzędu pocztowego na kierowane do niego liczne pisma i skargi. Wobec tego nie ma podstaw do stwierdzenia, że operator pocztowy w nienależyty sposób mógł wykonać kwestionowaną w tej konkretnej sprawie usługę, co uprawniałoby Sąd pierwszej instancji do wniesienia reklamacji. Reasumując, należy zatem uznać, że przesyłka zawierająca odpis wyroku z dnia 21 kwietnia 2022 r., wraz z uzasadnieniem, została skarżącej skutecznie doręczona w dniu 10 czerwca 2022 r. W konsekwencji termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 11 lipca 2022 r., tymczasem została ona wniesiona przez pełnomocnika skarżącej ustanowionego z urzędu dopiero w dniu 12 grudnia 2012 r. (data stempla pocztowego), a więc po terminie określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił zatem skargę na podstawie art. 178 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącej, co jest jedynym argumentem zażalenia, w sprawie nie został naruszony art. 177 § 3 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu, w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Należy wyjaśnić, że ratio legis wprowadzenia art. 177 § 3 p.p.s.a. było wyeliminowanie konieczności wydania przez wojewódzki sąd administracyjny postanowień dotyczących przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadkach ustanowienia prawa pomocy w postępowaniu międzyinstancyjnym. Tym samym chodziło o to, aby strona wykazująca się dbałością o własne interesy procesowe przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w związku z planowanym złożeniem środka zaskarżenia przed upływem terminu do jego wniesienia, nie ponosiła negatywnych konsekwencji związanych z obiektywnym czynnikiem, jakim jest upływ czasu do momentu ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika. Omawiany przepis może być zatem stosowany wyłącznie w sytuacji, gdy strona zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w terminie otwartym na wniesienie skargi kasacyjnej. W niniejszym przypadku bezspornym jest, że skarżąca taki wniosek złożyła już po upływie tego terminu. Okoliczność, iż w wyniku rozpatrzenia tego wniosku skarżącej zostało przyznane prawo pomocy, nie oznacza, że w sprawie zastosowanie znajdzie regulacja zawarta w art. 177 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt I OZ 1225/19, publ. CBOSA). Jak już wyżej wskazano, w przedmiotowej sprawie termin 30 dni na wniesienie skargi kasacyjnej był liczony na zasadach ogólnych określonych w art. 177 § 1 p.p.s.a. i rozpoczął bieg z dniem doręczenia skarżącej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, tj. 10 czerwca 2022 r. Termin ten upłynął bezskutecznie w dniu 11 lipca 2022 r. i od następnego dnia wyrok Sądu pierwszej instancji uzyskał przymiot prawomocności. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został natomiast złożony w dniu 12 grudnia 2022 r., stąd jakiekolwiek skutki związane z jego rozpoznaniem pozostawały bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skuteczne złożenie środka odwoławczego w tej sprawie wymagało zatem złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, który wprawdzie został przez pełnomocnika skarżącej złożony, jednak prawomocnym postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 8 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 41/22 został on odrzucony. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.