III OZ 161/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 2332/23 odrzucającego skargę G.R. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1064/22, o odrzuceniu skargi kasacyjnej postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z 19 stycznia 2024 r., II SA/Wa 2332/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 280 w zw. z art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a.") odrzucił skargę G.R. (dalej jako "skarżący") o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 kwietnia 2023 r. II SA/Wa 1064/22 o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 kwietnia 2023 r. II SA/Wa 1064/22 o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 lutego 2023 r. II SA/Wa 1064/22 w przedmiocie oddalenia skargi. Zaznaczono, iż ww. skarga kasacyjna została odrzucona jako niespełniająca wymogu z art. 175 § 1 p.p.s.a. Zaznaczono, że skarżący złożył wniosek o wznowienie ww. postępowania sądowego, przywołując podstawę z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, z uwagi na to, że dopiero w dniu 4 grudnia 2023 r. zostało skutecznie doręczone mu postanowienie WSA z 17 listopada 2023 r. II SPP/Wa 160/23 utrzymujące w mocy postanowienia referendarza sądowego z 22 sierpnia 2023 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w zasadniczej sprawie II SA/Wa 1064/22, wydane na skutek sprzeciwu złożonego przez skarżącego. Podkreślono, że postanowieniem z 19 stycznia 2024 r. WSA w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Jednocześnie podkreślono, że Sąd, zanim przystąpi do badania podstaw wznowienia, w pierwszej kolejności obowiązany jest zbadać terminowość złożenia skargi oraz czy postępowanie, którego wznowienia się strona domaga, zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Sąd pierwszej instancji powołał się na treść art. 277 p.p.s.a., wskazując, że skargę o wznowienie postępowania składa się w terminie trzymiesięcznym, w tym przypadku liczonym od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. W kwestii terminowości skargi o wznowienie podkreślono, iż miarodajnym dla rozpoczęcia biegu trzymiesięcznego terminu do złożenia żądania o wznowienie postępowania jest moment powzięcia obiektywnej wiadomości o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia. Jako podstawę do wznowienia postępowania wskazano art. 271 § 2 p.p.s.a., przywołując, iż WSA w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną z rażącym naruszeniem art. 178 p.p.s.a., uznając ją za niedopuszczalną. W ocenie Sądu meriti termin do wniesienia skargi biegnie od daty doręczenia wskazanego postanowienia. Wbrew błędnemu wskazaniu skarżącego, odpis tego orzeczenia został skutecznie doręczony stronie w dniu 8 maja 2023 r., tymczasem skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego została złożona w tej sprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. Skarżący na powyższe postanowienie złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W zażaleniu zarzucono rażące naruszenie normy prawnej z art. 280 w zw. z art. 277 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesione zażalenie podlega odrzuceniu. Wskazać należy, że skarga o wznowienie postępowania, która spełnia warunki formalne pisma procesowego kierowana jest na posiedzenie niejawne celem dokonania przez sąd oceny jej dopuszczalności, czyli stwierdzenia czy zachowany został termin do jej wniesienia, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 280 § 1 p.p.s.a.) i czy nie występują przesłanki z art. 285 p.p.s.a. Badając zachowanie terminów, o których mowa w art. 277 i 278 p.p.s.a., sąd może zażądać od zgłaszającego skargę uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu (art. 280 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę o wznowienie postępowania, wskazując jako podstawę prawną tego odrzucenia przepis art. 280 p.p.s.a., uznając że skarga ta została wniesiona po upływie terminu, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Postępowanie sądowe ze skargi o wznowienie postępowania uregulowane zostało odrębnie w Dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Częściowo odrębnie uregulowano warunki formalne skargi o wznowienie postępowania (art. 279 p.p.s.a.), terminy wniesienia tej skargi (art. 277 i 278 p.p.s.a.), procedurę badania dopuszczalności skargi (art. 280, art. 281, art. 285 p.p.s.a.) oraz tryb postępowania przy merytorycznym rozpoznaniu skargi o wznowienie i ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 281, art. 282 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175. Przepis ten, zmieniony ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015 r., stanowi odesłanie do stosowania do skargi o wznowienie postępowania sądowego (m.in. warunków formalnych skargi) przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że przepisy działu VII stanowią inaczej. Terminy wniesienia skargi o wznowienie postępowania zostały uregulowane odrębnie w art. 277 i 278 p.p.s.a. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Natomiast - w myśl art. 281 zdanie pierwsze p.p.s.a. - na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Oznacza to, że przepisy art. 280 § 1 i 281 p.p.s.a. również stanowią szczególną - w stosunku do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - podstawę prawną odrzucenia skargi o wznowienie postępowania z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3, przysługuje zażalenie. Zasadą jest, że od postanowień kończących postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna. Wyjątki od tej zasady wymienione w art. 173 § 1 p.p.s.a. nie mogą być wykładane rozszerzająco. Postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 280 § 1 lub na podstawie art. 281 p.p.s.a. nie zostało wymienione w art. 173 p.p.s.a. jako jeden z wyjątków od zasady ogólnej. Zatem od takiego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna (por. postanowienia NSA z: 10 kwietnia 2019 r., II OZ 1354/18; 3 kwietnia 2019 r., II OZ 40/19; 17 kwietnia 2018 r., II OZ 372/18; 12 września 2018 r., II FZ 545/18 oraz J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2017, s. 733). W sprawie niniejszej zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie wywiódł sam skarżący. Zaś sporządzenie i wywiedzenie przez samego skarżącego zażalenia na postanowienie, od którego przysługuje skarga kasacyjna, powoduje, że zażalenie takie jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu (por. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2018 r., II OZ 372/18). Wywiedzione w tej sprawie zażalenie nie mogło zostać potraktowane jako skarga kasacyjna, z uwagi na niespełnienie warunku formalnego wynikającego z art. 175 p.p.s.a. Stosownie do § 1 tego przepisu skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Należy jednak zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, doręczając zaskarżone postanowienie, błędnie pouczył skarżącego o przysługującym mu prawie wniesienia zażalenia, zamiast pouczyć o przysługującym mu prawie wniesienia skargi kasacyjnej i jej wymogach formalnych. Podkreślenia przy tym wymaga, że błędne pouczenie strony o przysługujących środkach odwoławczych nie może powodować, że przysługuje jej inny środek odwoławczy, niż wynika to z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże, w sytuacji gdy na skutek błędnych działań sądu administracyjnego strona uchybi wymaganiom formalnym przewidzianym dla danego środka odwoławczego i zostanie on odrzucony, to jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej, co pozwoli na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybień powstałych bez winy strony. Błędne pouczenie nie może szkodzić stronie, która dokonała czynności procesowej zgodnie z nim. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.