III OZ 123/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.K. – wspólnika spółki cywilnej F. i P.K. – wspólnika spółki cywilnej F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 864/22 oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 864/22 oraz oddalającego wniosek o wstrzymanie wykonania ww. wyroku w sprawie ze skargi E.K. – wspólnika spółki cywilnej F. i P.K. – wspólnika spółki cywilnej F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 sierpnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od zawiadomienia o wygaśnięciu zezwolenia na zbieranie odpadów postanawia: 1. sprostować komparycję zaskarżonego postanowienia poprzez usunięcie słów "na decyzję Wojewody Łódzkiego"; 2. oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 11 stycznia 2024 r., wydanym w sprawie o sygnaturze II SA/Łd 864/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a.") oraz art. 89 p.p.s.a. oddalił wniosek E.K. i P.K. – wspólników spółki cywilnej F. (dalej jako "skarżący") – o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., wydanego w sprawie o sygnaturze II SA/Łd 864/22 oraz wniosek o wstrzymanie ww. wyroku. W uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd pierwszej instancji odwołał się do treści art. 85 p.p.s.a., art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a. Wskazał nadto, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależniona jest od kryterium braku winy. Podkreślone przy tym zostało, iż w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Łodzi z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 864/23. Odpis ww. wyroku z uzasadnieniem został doręczony pełnomocniczce skarżących 28 marca 2023 r., a ostatnim dniem ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej był 27 kwietnia 2023 r. Termin ten upłynął bezskutecznie. Jak zaznaczył Sąd pierwszej instancji, pełnomocniczka skarżących uzasadniła uchybienie terminu obawą o swoje życie i zdrowie oraz o życie i zdrowie swojego nienarodzonego dziecka w związku wystąpieniem licznych powikłań podczas ciąży. Jako datę powstania przeszkody uniemożliwiającej zachowanie terminu pełnomocniczka skarżących wskazała 29 marca 2023 r. (dzień po doręczeniu jej wyroku z uzasadnieniem), natomiast jako datę ustania ww. przyczyny wskazano 14 grudnia 2023 r. (datę zakończenia połogu), względnie datę 18 grudnia 2023 r., kiedy samopoczucie pełnomocniczki skarżących poprawiło się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że jakkolwiek zgodzić się należy, że za okoliczności związane z trudnym przebiegiem ciąży pełnomocniczka skarżących nie może ponosić winy, jednak okoliczności te usprawiedliwiały jedynie jej zaniechanie w postaci osobistego działania. Natomiast pełnomocniczka skarżących winna powołać się nie tylko na okoliczności, które uniemożliwiały jej osobiste działanie, ale także na okoliczności uniemożliwiające skarżącym uniknięcie skutków niezachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, np. przez brak możliwości skorzystania z pomocy prawnej innego zawodowego pełnomocnika. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że pełnomocniczka skarżących wskazała, iż prowadzi jednoosobową kancelarię radcowską, która nie zatrudnia pracowników, jak również nie współpracuje z innymi prawnikami, to twierdzenie to nie pokrywa się z informacjami wynikającymi z akt sprawy. Sąd meriti odwołał się w tym zakresie do osób odbierających korespondencję w kancelarii. Podkreślone ponadto zostało, że stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego. Stwierdzić zatem należy, że zawód radcy prawego należy wykonywać ze szczególną starannością przy uwzględnieniu zawodowego (a przy tym szczególnego ze względu na zaufanie publiczne) charakteru tej działalności. Reasumując swoje rozważania, Sąd pierwszej instancji wskazał, że jakkolwiek nie można było wymagać od pełnomocnika skarżących osobistego działania, to jednak powikłania ciążowe nie mogą usprawiedliwiać zaniechania podjęcia jakichkolwiek działań mających na celu uchronienie swoich mocodawców od możliwych negatywnych skutków wynikających z zaistniałej sytuacji. Zaznaczone zostało, iż obowiązkiem pełnomocnika było przynajmniej poinformowanie mocodawców o stanie swojego zdrowia. W ocenie Sądu nie było żadnych przeszkód, aby informacje w tym zakresie były przekazane mocodawcom chociażby przez osoby, które były upoważnione do odbioru korespondencji w imieniu pełnomocniczki skarżących. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że pełnomocniczka skarżących nie uwiarygodniła stosowną argumentacją faktu, iż przeszkoda uniemożliwiająca osobiste sporządzenie i złożenie skargi kasacyjnej w terminie jednocześnie uniemożliwiała poinformowanie o tym fakcie skarżących i ewentualnie wypowiedzenie pełnomocnictwa ze wskazaniem możliwości skorzystania przez nich z pomocy prawnej innego adwokata albo radcy prawnego. Stwierdzono również, że nie wykazała należytej staranności w prowadzeniu spraw, zwłaszcza działając jako profesjonalny pełnomocnik. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła pełnomocniczka skarżących, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 86 § 1 i § 3 w zw. z art. 87 § 1 - 4 p.p.s.a. poprzez wydanie przez WSA w Łodzi postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023r. sygn. akt SA/Łd 864/22, w sytuacji w której z uzasadnienia przedmiotowego postanowienia wynika, że wniosek o przywrócenie terminu spełniał wszystkie wymogi formalne, a okoliczności dotyczące stanu zdrowia usprawiedliwiały zaniechania pełnomocniczki skarżących w postaci osobistego działania (np. sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej) co w konsekwencji uzasadniało wydanie postanowienia o przywróceniu terminu do wniesienia niniejszej skargi. W oparciu o ten zarzut wniesiono o orzeczenie co do istoty poprzez przywrócenie terminu do wniesienia niniejszej skargi kasacyjnej na wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023r. sygn. akt SA/Łd 864/22, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia wskazane zostało, że pełnomocniczka nie była z niezależnych od siebie i niezawinionych przyczyn w stanie podejmować osobistego działania. Zaistniała sytuacja, jak to zostało przyznane w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, nie była ani możliwa do przewidzenia, ani tym bardziej zawiniona przez pełnomocnika. Wskazane zostało, że pełnomocniczka (w związku z ciążą oraz planowanym urlopem macierzyńskim) grzecznościowo upoważniła kilka osób do odbioru przychodzącej do niej korespondencji osobistej i zawodowej, nie mniej jednak nie były one upoważnione do zapoznawania się z jej treścią, a jedynie do jej odbioru i przekazywania pełnomocnikowi. Nawet gdyby osoby te były umocowane do zapoznawania się z treścią korespondencji nie jest to równoznaczne z tym, że posiadają one kompetencje pozwalające im na zrozumienie jej treści i wynikających z niej konsekwencji. Zaznaczone zostało, że osoby umocowane do odbioru korespondencji prywatnej i zawodowej pełnomocniczki wiedziały o ciąży, niemniej jednak nie posiadały one szczegółowych informacji dotyczących występujących w jej trakcie patologii (schorzeń, dolegliwości i powikłań). W ocenie pełnomocniczki, z uwagi na zaistniałe na gruncie przedmiotowej sprawy, wyjątkowe okoliczności, niezawinione ani przez stronę ani przez wnioskodawczynię, istnieją podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023r. sygn. akt SA/Łd 864/22. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Występując z wnioskiem o przywrócenie terminu, pełnomocniczka powołała się na swoje obawy związane z życiem i zdrowiem swoim, jak również swojego nienarodzonego dziecka, wynikające z licznych powikłań podczas ciąży. Jak słusznie uznał przy tym Sąd pierwszej instancji, wniosek został złożony w terminie wynikającym z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kryterium braku winy jako przesłanka przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 86; a ponadto postanowienia NSA z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 3 października 2013 r., sygn. akt I FZ 410/13, CBOiSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego działający w imieniu skarżących profesjonalny pełnomocnik nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; 3 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 155/09; 9 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 468/06). W sprawie nie ulega wątpliwości, że pełnomocniczka skarżących nie złożyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 864/22, w terminie. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi w dniu 28 marca 2023 r. Termin do złożenia skargi kasacyjnej upływał zatem 27 kwietnia 2023 r. We wniosku o przywrócenie terminu, pełnomocniczka skarżących wskazała, że brak terminowego złożenia skargi kasacyjnej był wynikiem obawy o życie swoje oraz nienarodzonego dziecka w rezultacie informacji przekazanych jej podczas badania medycznego w dniu 29 marca 2023 r. Dokonując analizy załączonej do wniosku o przywrócenie terminu obszernej dokumentacji medycznej, stwierdzić należy, iż potwierdza ona pobyt pełnomocniczki w szpitalu w dniach od 12 do 16 października 2023 r., a także poddanie się badaniom szpitalnym w okresie od sierpnia do października 2023 r. Okoliczności te wystąpiły, co istotne, po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to termin upłynął w dniu 27 kwietnia 2023 r. Pozwala to na stwierdzenie, że nie zostało wykazane, iż stan zdrowia pełnomocniczki był tego rodzaju, że stanowił niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w dochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W przypadku braku winy w niedokonaniu czynności chodzi bowiem nie tylko o uprawdopodobnienie zaistnienia choroby, lecz także wykazanie, że choroba ta stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu. Oznacza to, że konieczne jest wykazanie, że stan zdrowia pełnomocnika był takiego rodzaju, iż nie pozwalał na osobiste wykonanie czynności. W ocenie Sądu takich wniosków nie można wywieść z przywołanej przez pełnomocniczkę argumentacji. Dodatkowo pełnomocniczka nie wykazała braku możliwości ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego. Wskazać należy, że co do zasady do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się nagłą chorobę pełnomocnika, jednak tylko taką, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2024 r., sygn. akt II OZ 77/24, CBOSA). W świetle przedstawionych okoliczności trudno uznać, iż strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Jednocześnie na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu sprostował postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi poprzez usunięcie z zaskarżonego orzeczenia słów "na decyzję Wojewody Łódzkiego". Niewątpliwie bowiem przedmiotem rozpoznania Sądu pierwszej instancji było postanowienie SKO w [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r., nie zaś decyzja Wojewody Łódzkiego. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w punkcie 1 niniejszego postanowienia.