III OZ 122/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 780/20 odrzucające skargę kasacyjną J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 lutego 2021 r. w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 3 sierpnia 2020 r., nr KO.411.1174.2020 w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 780/20 wydanym w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z 3 sierpnia 2020 r., nr KO.411.1174.2020 w przedmiocie dodatku mieszkaniowego, na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." odrzucił skargę kasacyjną J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 9 lutego 2021 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wyrokiem z 9 lutego 2021 r. WSA w Bydgoszczy oddalił skargę J. A. na przedmiotową decyzję SKO we Włocławku z 3 sierpnia 2020 r. Następnie, postanowieniem z 2 czerwca 2021 r. starszy referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata z urzędu. Pełnomocnik skarżącej złożył w Sądzie 7 października 2021 r. opinię o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Odpis ww. opinii został doręczony skarżącej 7 lutego 2022 r., wraz z pouczeniem o treści art. 177 § 4 p.p.s.a. Następnie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, 24 lutego 2022 r. skarżąca wniosła do sądu pismo, które zostało uznane za skargę kasacyjną od ww. wyroku. Postanowieniem z 9 maja 2022 r. Sąd Wojewódzki odrzucił wniesioną osobiście przez skarżącą skargę kasacyjną. Zażalenie na to postanowienie wniosła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Na skutek zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 7 października 2022 r., III OZ 615/22 uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, że pismo skarżącej, które Sąd Wojewódzki uznał za skargę kasacyjną, nie posiada cech, które pozwalałyby na taką jego kwalifikację. W piśmie z 24 lutego 2022 r. skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie ze sporządzonej przez wyznaczonego dla niej pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, iż pismo to nie zawiera elementów wymaganych przepisami p.p.s.a. dla skargi kasacyjnej i nie można w związku z tym go uznać za skargę kasacyjną od wyroku WSA w Bydgoszczy z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 780/20. W takim stanie rzeczy zdaniem NSA dokonane przez Sąd Wojewódzki wezwanie skarżącej do sprecyzowania treści pisma, pod rygorem uznania pisma za skargę kasacyjną, nie może przesądzać o charakterze prawnym tego pisma. Sytuację, w której pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, reguluje art. 49 § 1 i § 2 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje rygor pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Ustawa nie przewiduje natomiast rygoru uznania pisma za skargę kasacyjną. Skoro pismo skarżącej nie stanowi skargi kasacyjnej i nie może być za taką uznane, to w ocenie NSA postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej należało uznać za nieprawidłowe i naruszające art. 178 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, na podstawie zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 16 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącej został zobowiązany do wskazania w terminie 7 dni charakteru pisma skarżącej z 24 lutego 2022 r., pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej wskazał, by pismo skarżącej zostało uznane jako jej osobista skarga kasacyjna. Wskazanym na wstępie postanowieniem Sąd Wojewódzki ponownie odrzucił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu postanowienia uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, a zatem nie spełniała wymogu określonego w art. 175 § 1 p.p.s.a. Z wiedzy posiadanej przez Sąd nie wynika również, aby zachodził wyjątek określony w wymienionym wyżej art. 175 § 2 p.p.s.a. Brak polegający na sporządzeniu skargi przez podmiot inny niż wymieniony w art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowi zgodnie z orzecznictwem brak nieusuwalny, co przesądzało o braku podstaw do wezwania strony o usunięcie ww. braku skargi kasacyjnej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. A. reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że z charakteru pism skarżącej wynika, iż ma ona problemy ze zrozumieniem fundamentalnych instytucji prawnych. Z tego twierdzenia można wnosić, że skarżąca wymaga szczególnego pouczenia o sposobie ustanowienia pełnomocnika i wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie autorki zażalenia skarżąca niewystarczająco została pouczona, że w przypadku sporządzenia przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, ponownie rozpoczyna bieg termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż wskazane w jego treści. Odnosząc się do zarzutów zażalenia NSA wskazuje, że – jak prawomocnie przesądził Sąd kasacyjny w postanowieniu z 7 października 2022 r., III OZ 615/22 – skarżąca została prawidłowo pouczona o treści art. 177 § 4 p.p.s.a., a także o konieczności ustanowienia zawodowego pełnomocnika we własnym zakresie celem prawidłowego sporządzenia skargi kasacyjnej. O powyższej regulacji oraz o skutkach złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej mógł i powinien pouczyć skarżącą w sposób szczególny ustanowiony dla niej w sprawie pełnomocnik z urzędu. W takim stanie rzeczy NSA w składzie orzekającym nie znajduje podstaw do przyjęcia, iż skarżąca niewystarczająco została pouczona, że w przypadku sporządzenia przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, ponownie rozpoczyna bieg termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Tryb określony w art. 177 § 3 - § 6 p.p.s.a. zapewnia stronie postępowania wystarczające gwarancje proceduralne, aby nie doszło do naruszenia jej prawa do sądu. Skoro w ocenie pełnomocnika z urzędu brak było podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, zaś Sąd Wojewódzki nie stwierdził, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, to brak było do zastosowania dodatkowego pouczenia strony postępowania. Art. 177 p.p.s.a. nie przyznaje bowiem stronie reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu bezwzględnego prawa do wniesienia przez tego pełnomocnika skargi kasacyjnej. W takim przypadku termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia (art. 177 § 4 p.p.s.a.). Wymogom tym Sąd Wojewódzki sprostał, a odpis zarządzenia został skarżącej doręczony 7 lutego 2022 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 140), dlatego brak było podstaw do uwzględnienia zażalenia z uwagi na podniesione w nim argumenty. W rozpatrywanej sprawie Sąd Wojewódzki naruszył art. 170 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 7 października 2022 r., III OZ 615/22, jednoznacznie wskazał, że pismo skarżącej, które Sąd Wojewódzki zakwalifikował jako skargę kasacyjną, nie zawiera żadnych elementów formalnych skargi kasacyjnej i z tego względu nie można go uznać za ten środek odwoławczy. Ponadto Sąd w ww. postanowieniu przesądził, że wezwanie skarżącej do sprecyzowania treści pisma, pod rygorem uznania pisma za skargę kasacyjną, nie może przesądzać o charakterze prawnym tego pisma. W takim stanie rzeczy nie miało znaczenia dla kwalifikacji pisma z 24 lutego 2022 r. wezwanie dokonane na podstawie zarządzenia z 16 listopada 2022 r. i odpowiedź pełnomocnika skarżącej, który wskazał, by pismo skarżącej zostało uznane jako jej osobista skarga kasacyjna. Należy dodać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 7 października 2022 r., III OZ 615/22, wyjaśnił, w jakim trybie powinno zostać rozpoznane pismo niestanowiące skargi kasacyjnej, któremu nie można nadać biegu z uwagi na nieusunięcie braków formalnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.