III OZ 615/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 7 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 780/20 o odrzuceniu skargi kasacyjnej J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 780/20 w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 3 sierpnia 2020 r., nr KO.411.1174.2020 w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 9 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę kasacyjną J. A. od wyroku tego Sądu z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 780/20. W uzasadnieniu wskazał, że ww. wyrokiem Sąd ten oddalił skargę skarżącej. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej 30 kwietnia 2021 r. Postanowieniem z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt II SPP/Bd 49/21, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata z urzędu. Dnia 7 października 2021 r. do Sądu wpłynęła sporządzona przez adwokata – pełnomocnika z urzędu skarżącej - opinia o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Odpis ww. opinii został doręczony skarżącej 7 lutego 2022 r. wraz z pouczeniem o treści art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej – w dniu 24 lutego 2022 r. -skarżąca wniosła do Sądu pismo, w którym wyraziła swoje niezadowolenie z ww. opinii. Zarządzeniem z 3 marca 2022 r. skarżąca została wezwana do sprecyzowania tego pisma pod rygorem uznania, że stanowi ono skargę kasacyjną od ww. wyroku. Skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie. Sąd pierwszej instancji podniósł, że skargę kasacyjną J. A., jako sporządzoną osobiście, należy uznać za niedopuszczalną i odrzucić na podstawie art. 178 p.p.s.a., bowiem nie spełnia ona wymogu określonego w art. 175 § 1 p.p.s.a. Brak polegający na sporządzeniu skargi przez podmiot inny niż wymieniony w art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a stanowi zgodnie z orzecznictwem brak nieusuwalny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik wskazał w nim, że z charakteru pism skarżącej wynika, iż ma ona problemy ze zrozumieniem podstawowych instytucji prawnych, z tego można wnosić, że wymaga ona szczególnego pouczenia o sposobie ustanowienia pełnomocnika i wniesienia skargi kasacyjnej. Odrzucenie skargi kasacyjnej sporządzonej osobiście zamyka skarżącej drogę odwoławczą od wyroku, z którym skarżąca się nie zgadza. Skarżąca niedostatecznie została pouczona, że w przypadku sporządzenia przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, ponownie rozpoczyna bieg termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Niezbędne jest jednak ustanowienie pełnomocnika z wyboru i wniesienie skargi kasacyjnej za jego pośrednictwem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nim wskazane. Co do zasady należy zgodzić się z wywodami Sądu pierwszej instancji dotyczących wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez uprawniony podmiot wymieniony w ustawie, a także co do skutków sporządzenia tego środka odwoławczego osobiście przez stronę do tego nieuprawnioną. W pierwszej kolejności jednakże należy stwierdzić, że pismo skarżącej, które Sąd pierwszej instancji uznał za skargę kasacyjną, nie posiada cech, które pozwalałyby na taką jego kwalifikację. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w piśmie z 24 lutego 2022 r. skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie ze sporządzonej przez wyznaczonego dla niej pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Pismo to nie zawiera elementów wymaganych przepisami p.p.s.a. dla skargi kasacyjnej i nie można w związku z tym go uznać za skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 780/20. Zgodnie z art. 176 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Stosownie do § 2, poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Pismo skarżącej z 24 lutego 2022 r. nie zawiera żadnego z elementów z § 1 ww. przepisu, ani też nie zawiera wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Jak trafnie zauważył to Sąd pierwszej instancji, pismo to nie zostało też sporządzone przez podmiot do tego uprawniony. W tych okolicznościach sprawy za nieprawidłowe należało uznać zakwalifikowanie przez ten Sąd pisma skarżącej jako skargi kasacyjnej tylko po to, aby ją następnie odrzucić. Co więcej Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącą do sprecyzowania tego pisma, na co jednak nie uzyskał odpowiedzi. Wprawdzie w wezwaniu Sąd zastosował rygor "uznania pisma za skargę kasacyjną", lecz w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może to przesądzać o charakterze prawnym tego pisma. Należy zwrócić uwagę, że sytuację, w której pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, reguluje art. 49 § 1 i § 2 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje rygor pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Ustawa nie przewiduje natomiast rygoru uznania pisma za skargę kasacyjną. Skoro pismo skarżącej nie stanowi skargi kasacyjnej i nie może być za taką uznane, o czym mowa wyżej, to postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej należało uznać za nieprawidłowe i naruszające art. 178 p.p.s.a. Na marginesie zauważyć należy, że z akt sprawy wynika, że skarżąca została prawidłowo pouczona o treści art. 177 § 4 p.p.s.a., a także o konieczności ustanowienia zawodowego pełnomocnika we własnym zakresie celem prawidłowego sporządzenia skargi kasacyjnej. O powyższej regulacji oraz o skutkach złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej mógł i powinien pouczyć skarżącą w sposób szczególny ustanowiony dla niej w sprawie pełnomocnik z urzędu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.