III OW 87/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Częstochowy o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Częstochowa a Marszałkiem Województwa Śląskiego przez wskazanie organu właściwego w sprawie wniosku o usunięcie drzewa postanawia: wskazać Marszałka Województwa Śląskiego jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 17 czerwca 2022 r. Prezydent Miasta Częstochowy wniósł o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu kompetencyjnego przez wskazanie Marszałka Województwa Śląskiego jako organu właściwego w sprawie wydania zezwolenia na wycinkę jednego drzewa zlokalizowanego przy ul. [...] w Częstochowie, na terenie działki geodezyjnej o numerze ewidencyjnym [...], stanowiącej współwłasność Wspólnoty Mieszkaniowej i Gminy Miasto Częstochowa. W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 9 lutego 2022 r. Wspólnota Mieszkaniowa przekazała do Marszałka Województwa Śląskiego wniosek dotyczący usunięcia drzewa zlokalizowanego na powyższej nieruchomości. Następnie pismem z 3 marca 2022 r. Marszałek Województwa przesłał wniosek do Prezydenta Miasta Częstochowy, wskazując organ gminy jako właściwy do jego rozpatrzenia. W ocenie Prezydenta Miasta Częstochowa, to Marszałek Województwa Śląskiego jest organem właściwym do rozpatrzenia sprawy. Wynika to z tego, że przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność właścicieli odrębnych lokali i Gminy Miasto Częstochowa. Oznacza to, że prezydent miasta na prawach powiatu podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 90 ust. 2 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2022 r. poz. 916 ze zm., dalej: u.o.p.), marszałek województwa ma kompetencje w zakresie wydawania zezwoleń na usunięcie drzew i krzewów rosnących na terenach stanowiących własność lub współwłasność gminy. W odpowiedzi na wniosek Marszałek Województwa wskazał siebie jako organ właściwy w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 83a ust. 1 u.o.p. zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku, gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków. Ustawodawca przewidział jednak wyjątek od tej zasady. Stosownie do art. 90 ust. 1 u.o.p. czynności, o których mowa w art. 83-89 u.o.p. (a więc dotyczy to również wydania zezwolenia na wycięcie drzew), w zakresie w jakim są one wykonywane przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, w odniesieniu do nieruchomości będących własnością gminy - z wyjątkiem nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu - wykonuje starosta. Jeżeli natomiast prezydent miasta na prawach powiatu sprawuje funkcję starosty (tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie) czynności, o których mowa w art. 83a ust. 1 u.o.p., wykonuje marszałek województwa (art. 90 ust. 2 tej ustawy). Wyjątek od zasady, że decyzję wydaje wójt, burmistrz lub prezydent miasta podyktowany jest potrzebą uniknięcia sytuacji, w których organ gminy (miasta) wydawałby decyzję o usunięciu drzew z działki, której jest właścicielem lub współwłaścicielem i której gmina (miasto) nie oddała w użytkowanie wieczyste. Z art. 195 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.) wynika, że współwłasność jest formą własności, która może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Potwierdza to także systematyka ustawy Kodeks cywilny - Dział IV Współwłasność znajduje się w Tytule I Własność. Stąd też brak jest podstaw, żeby wyłączyć zastosowanie art. 90 ust. 2 u.o.p., w przypadku, gdy drzewo lub drzewa objęte wnioskiem znajdują się na nieruchomości stanowiącej jedynie współwłasność, a nie wyłączną własność gminy (miasta). Z akt sprawy wynika, że przedmiotowa działka jest współwłasnością Miasta Częstochowa – Gmina Miasto Częstochowa jest właścicielem 14 mieszkań komunalnych w ramach Wspólnoty Mieszkaniowej [...]. Zatem Prezydent Miasta, wykonujący zadania starosty, nie będzie uprawiony do wydania decyzji zezwalającej na usunięcie drzewa z przedmiotowej działki. Zgodnie z art. 90 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, organem właściwym będzie natomiast marszałek województwa, w tym przypadku Marszałek Województwa Śląskiego. Takie stanowisko zostało również zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniach z 4 października 2020 r., sygn. akt III OW 5/22, z 24 maja 2022 r., sygn. akt III OW 133/21, z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OW 174/21 oraz z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III OW 212/21, które to stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wraz z przedstawioną tam argumentacją w całości podziela. Należy zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie regulacje ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 139 ze zm.) nie miały wpływu na wykładnię ww. przepisów ustawy o ochronie przyrody, zatem nie zachodziła sytuacja, w której wobec przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności Gmina przestała być właścicielem działki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2023 r., III OW 82/23). W sprawie Gmina pozostała współwłaścicielem przedmiotowej działki, co uzasadnia kompetencję Marszałka Województwa Śląskiego do wydania zezwolenia na usunięcia drzewa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., wskazał Marszałka Województwa Śląskiego jako organ właściwy w sprawie.