Sygnatura
III OW 59/26
Postanowienie NSA z 3 listopada 2026 r., III OW 59/26 – ochrona przyrody
Wynik
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 3 listopada 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: starszy asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Podlaskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków a Wójtem Gminy R. przez wskazanie organu właściwego do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa postanawia: wskazać Wójta Gminy R. jako organ właściwy w sprawie.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Pismem z 20 lipca 2026 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej: Wojewódzki Konserwator, wnioskodawca) wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Podlaskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków a Wójtem Gminy R. poprzez wskazanie organu właściwego do wydania zezwolenia na usunięcie 1 sztuki drzewa (jesionu) na działce nr [...], obręb [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. W uzasadnieniu wyżej wskazanego pisma Wojewódzki Konserwator wyjaśnił, że Wójt Gminy R., pismem z 9 czerwca 2026 r. i na podstawie art. 65 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego, przekazał według właściwości Podlaskiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi w Białymstoku (delegatura w Suwałkach) wniosek Zespołu Szkół im. gen. [...] w D. o wydanie zezwolenia na usunięcie 1 szt. drzewa. Wójt Gminy R. powołał się przy tym na treść art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, czyli przepis regulujący procedurę wydawania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu. Zgodnie z dyspozycją przywołanego przepisu zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku, gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków – wojewódzki konserwator zabytków. Wyjaśniono przy tym, że przepisy wskazują na szczególną kompetencję wojewódzkiego konserwatora zabytków w odniesieniu do usunięcia drzewa z nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków. Usunięcie drzewa będzie wymagało zgody konserwatora, gdy nieruchomość, na której ono rośnie, jest wpisana do rejestru zabytków. Wnioskodawca ocenił, że stanowisko Wójta Gminy R. jest nieprawidłowe. W ocenie wnioskodawcy umiejscowienie drzewa w otoczeniu terenu wpisanego do rejestru zabytków nie wypełnia znamion określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody (usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków). Z tego względu w ocenie Wojewódzkiego Konserwatora Naczelny Sąd Administracyjny winien wskazać Wójta Gminy R. jako organ właściwy do wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na usunięcie drzewa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spory kompetencyjne, do których rozpoznania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie wyżej przywołanych przepisów dotyczą indywidualnych spraw administracyjnych rozstrzyganych przez organy administracji publicznej w drodze decyzji lub postanowień, a także spraw, w których organy te podejmują inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Dla powstania sporu kompetencyjnego istotne jest, aby toczyło się postępowanie administracyjne, na którego tle spór ten powstał, albo aby zgłoszono żądanie wszczęcia takiego postępowania. Spór kompetencyjny może mieć charakter negatywny, gdy żaden z organów pozostających w sporze nie uznaje się za właściwy do załatwienia sprawy, albo pozytywny, gdy oba organy uznają się za właściwe. Istotą sporu kompetencyjnego jest zatem rozbieżność stanowisk organu jednostki samorządu terytorialnego i organu administracji rządowej co do przysługiwania im kompetencji do załatwienia tej samej indywidualnej sprawy administracyjnej. Rozbieżność ta polega na jednoczesnym przyjmowaniu albo wyłączaniu przez te organy własnej właściwości do załatwienia sprawy w drodze aktu administracyjnego bądź w innej prawnej formie działania administracji publicznej podlegającej kontroli sądu administracyjnego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 listopada 2006 r., sygn. akt II OW 51/06; 18 lutego 2009 r., sygn. akt I OW 14/09; 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OW 180/09). Na podstawie art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: k.p.a.) organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Takimi przepisami będą przepisy ustaw szczególnych wskazujących na kompetencję danego organu do załatwienia danego rodzaju sprawy z uwagi na jej przedmiot i ustalony stan faktyczny. Jednym z przepisów szczególnych, określających właściwość rzeczową organu administracji publicznej, jest art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r. poz. 1315; dalej: u.o.p.; por. D. Danecka, W. Radecki, Ochrona terenów zieleni i zadrzewień. Komentarz, Legalis 2017/el, art. 83a, nb. 6 i 8). Zgodnie z jego dyspozycją zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków. Z przywołanego przepisu wynika zatem, że uzyskania stosownego pozwolenia wymaga czynność usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości (właściwy jest: wójt, burmistrz albo prezydent miasta) lub z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków (właściwy jest wojewódzki konserwator zabytków – por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2015 r., sygn. akt II OPS 3/15, ONSAiWSA 2016, nr 2, poz. 17). Ustalenie organu właściwego w przedmiocie wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wymaga zatem oceny, czy w konkretnej sprawie zachodzi ustawowa przesłanka właściwości wojewódzkiego konserwatora zabytków. Rozbieżność stanowisk organu jednostki samorządu terytorialnego z organem administracji rządowej prowadzi do zaistnienia sporu kompetencyjnego. Na gruncie rozpoznawanej sprawy wystąpił w istocie spór kompetencyjny o charakterze negatywnym z uwagi na to, że zarówno Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków, jak i Wójt Gminy R., uważają, że nie są właściwi do rozpoznania sprawy o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa. W ocenie Wojewódzkiego Konserwatora za właściwością Wójta Gminy R. przemawia fakt, że przedmiotowe drzewo znajduje się poza terenem wpisanym do rejestru zabytków. Wójt Gminy R. stoi natomiast na stanowisku, że zgłaszane do wycięcia drzewa znajdują się w otoczeniu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków województwa podlaskiego. Dla rozstrzygnięcia wynikłego między organami sporu konieczne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy dla ustalenia właściwości organu na podstawie art. 83a ust. 1 u.o.p. jest wystarczające to, że drzewo znajduje się w sąsiedztwie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny odpowiada na przedstawione pytanie negatywnie. Z wykładni literalnej art. 83a ust. 1 u.o.p. wynika, że właściwość wojewódzkiego konserwatora zabytków jest uzależniona od usytuowania drzewa lub krzewu na terenie nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków. Nie wystarcza zatem samo sąsiedztwo zabytku ani objęcie terenu inną formą ochrony konserwatorskiej (zob. również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 września 2024 r., sygn. akt III OW 38/24, LEX nr 3760615). Z kolei ustalenie w rozpoznawanej sprawie czy nieruchomość, na której znajdują się przedmiotowe drzewa jest wpisana do rejestru zabytków, stanowi niezbędny element stanu faktycznego wymagany przed przystąpieniem do oceny, który organ jest właściwy do wydania decyzji o pozwoleniu na ich wycinkę. Takie ustalenie stanu faktycznego należy wyłącznie do organów administracji publicznej (art. 7 k.p.a.), a nie do Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego spór kompetencyjny. Na podstawie wskazanych przez organy okoliczności i dokumentacji wynika, że drzewo nie znajduje się na terenie nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków. Z tego względu w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwym do wydania zezwolenia na usunięcie 1 sztuki drzewa (jesionu) z działki nr [...], obręb [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], będzie Wójt Gminy R. Z tych względów i na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 21 lipca 2026
- Hasła tematyczne
- Spór kompetencyjny/Spór o właściwość Ochrona środowiska
- Skarżony organ
- Wójt Gminy
- Sędziowie
- Piotr Korzeniowski /przewodniczący/ Tadeusz Kiełkowski Teresa Zyglewska /sprawozdawca/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
art. 4 · Dz.U. 2026 poz. 143
- Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
art. 83a ust. 1 · Dz.U. 2024 poz. 1478
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
art. 7, art. 19 · Dz.U. 2025 poz. 1691
Powiązane dokumenty
Sygnatura: III OW 45/26 · 8 września 2026
Postanowienie NSA z 8 września 2026 r., III OW 45/26 – ochrona przyrody
Sygnatura: III OW 39/26 · 25 sierpnia 2026
Postanowienie NSA z 25 sierpnia 2026 r., III OW 39/26 – ochrona przyrody
Sygnatura: III OW 20/26 · 2 czerwca 2026
Postanowienie NSA z 2 czerwca 2026 r., III OW 20/26 – ochrona przyrody
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny