III OW 43/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B., a Dyrektorem Zarządu Zlewni w Toruniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie prowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji w zakresie samowolnej przebudowy odcinka rowu melioracyjnego na działce nr (...) (gmina B.) postanawia: wskazać Dyrektora Zarządu Zlewni w Toruniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z dnia 22 maja 2026 r. (data prezentaty NSA), na podstawie art. 22 § 2 w ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), Wójt Gminy B. (dalej jako: "Wójt", "Wójt Gminy") o rozstrzygnięcie sporu negatywnego o właściwość pomiędzy Dyrektorem Zarządu Zlewni w Toruniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej jako: "Dyrektor Zarządu Zlewni"), a Wójtem Gminy B. w przedmiocie prowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji w zakresie samowolnej przebudowy odcinka rowu melioracyjnego na działce nr (...) (gmina B.), poprzez wskazanie Dyrektora Zarządu Zlewni w Toruniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organu właściwego do prowadzenia postępowania administracyjnego w tej sprawie. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Zarządu Zlewni w Toruniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wniósł o wskazanie Wójta Gminy B. jako organu właściwego do prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący. Dnia 7 maja 2026 r. Wójt Gminy otrzymał od Dyrektora Zarządu Zlewni zawiadomienie o przekazaniu według właściwości rzeczowej zgłoszenia wniesionego przez pana K. M. oraz państwa M. i S. W. w sprawie "samowolnego położenia i zasypania odcinka rowu melioracyjnego znajdującego się na działce nr (...), gmina B. tj. naruszenie stosunków wodnych na gruncie, celem podjęcia działań zgodnie z kompetencjami". Do zawiadomienia załączono pismo wnioskodawców wraz z dokumentacją fotograficzną. Z analizy zgłoszenia pana K. M. oraz państwa M. i S. W. wynika, iż właściciel działki (...), gmina B., (...) dokonał zmiany otwartego rowu melioracyjnego na rurociąg podziemny. Biorąc pod uwagę informacje posiadane przez Urząd Gminy stwierdzono, że: 1. na działce (...), gm. B., zgodnie z prowadzoną przez Starostę N. ewidencją gruntów i budynków, znajduje się klasoużytek z oznaczeniem W-RIVa o powierzchni 0,05 ha; 2. na działce (...), gm. B. zgodnie z mapami, które PGW Wody Polskie przekazało do Urzędu Gminy znajduje się rów melioracyjny o nr (...); 3. w dniu 11 września 2024 r. Wójt Gminy N. (od dnia 01.01.2026 r. Wójt Gminy B.) wydał decyzję o warunkach zabudowy nr (...) dla terenu obejmującego działkę (...) obręb geodezyjny C., Gmina N. (obecnie Gmina B.) w zakresie likwidacji rowu oraz wprowadzenia drenu na długości do 175 m. W ocenie Wójta Gminy w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów ustawy Prawo wodne, tj. wykonania urządzeń bez wymaganego zezwolenia bądź niezgodnie z zezwoleniem. Obowiązek przywrócenia prawidłowej funkcji urządzenia melioracyjnego jest skutkiem wykonania przebudowy urządzenia wodnego – rowu melioracyjnego bez wymaganych prawem zezwoleń lub wykonania niezgodnie z wydanym pozwoleniem wodnoprawnym (jeśli takowe zostało w tej sprawie wydane). Kompetencje organu właściwego do wydania zgody wodnoprawnej nie ograniczają się do wydania decyzji pozwolenia wodnoprawnego, ale również do kontroli, prowadzenia postępowań i wyjaśnienia spraw dotyczących egzekucji obowiązków związanych z użytkowaniem, przebudową i likwidacją urządzeń wodnych. Wójt Gminy wskazał, że ustawodawca odrębnie wyposaża w kompetencje organ wykonawczy samorządu gminnego do wydawania decyzji w przypadku naruszenia stosunków wodnych na podstawie art. 234 Prawa wodnego oraz organ administracji rządowej (Dyrektora Zarządu Zlewni) w zakresie nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego na podstawie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego. W ocenie Dyrektora Zarządu Zlewni w niniejszej sprawie po stronie Wójta Gminy należą czynności zmierzające do jednoznacznego rozstrzygnięcia, czy w przedmiotowej sprawie doszło do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, bowiem to do kompetencji wójta należy w szczególności prowadzenie postępowań administracyjnych w sprawach zmian stanu wody na gruncie, które mogą szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie oraz wydawanie decyzji nakazujących przywrócenie poprzedniego stanu lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 21 stycznia 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór w tej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek dotyczący przedmiotowego rowu melioracyjnego powinien zostać rozpoznany w trybie art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tj. z dnia 26 czerwca 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 960; dalej jako: "p.w.") czy też w trybie art. 234 p.w. Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Natomiast zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W pierwszym przypadku organem właściwym jest zatem odpowiedni organ Wód Polskich, a w drugim wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zadania Wód Polskich zostały szczegółowo uregulowane w art. 240 ustawy Prawo wodne. Organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest dyrektor zarządu zlewni (art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego) lub w ściśle określonych przypadkach, które nie znajdują w tej sprawie zastosowania, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Hipotezy norm dekodowanych z przepisów art. 234 i art. 191 Prawa wodnego są różne. Norma z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego ma zastosowanie, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. Natomiast art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji (art. 188 ust. 1 Prawa wodnego). Jest to zatem pojęcie szerokie i dotyczy szeregu różnego rodzaju czynności, których końcowym celem ma być zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Szeroki jest także katalog urządzeń wodnych wynikający z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 Prawa wodnego, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Natomiast jak wynika z akt sprawy i postępowania przeprowadzonego przez Wójta Gminy, na działce znajdował się rów melioracyjny (...), który jest urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 16 pkt 65 lit. a Prawa wodnego, ponieważ jest to rów służący do kształtowania zasobów wodnych. Stanowisko Dyrektora Zarządu Zlewni nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ stan faktyczny sprawy został wyjaśniony podczas oględzin w terenie w stopniu uzasadniającym wskazanie właściwego organu w sprawie. Nadto analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że wnioskodawcy w zawiadomieniu zarzucają "samowolne położenia i zasypanie odcinka rowu melioracyjnego", a więc odnosi się do hipotezy normy z art. 191 ustawy Prawo wodne. Przebudowa odcinka (położenie i zasypanie) rowu melioracyjnego mieści się w szerokiej definicji prawidłowego utrzymania urządzenia wodnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OW 5/24). Kwestia ustalenia położenia rowu i ewentualnie warunków jego odtworzenia musi natomiast zostać wyjaśniona już w toku postępowania wszczętego przez właściwy organ. W tej sytuacji, organem właściwym w sprawie będzie organ właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, a więc właściwy miejscowo dyrektor zarządu zlewni, co wynika wprost z art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego. Oznacza to, że organem właściwym w sprawie zakreślonej wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego (o właściwość) jest Dyrektor Zarządu Zlewni. Z tych względów i na podstawie art. 4 p.p.s.a. i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.