III OSK 6725/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 29 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 746/20 w sprawie ze skargi Z. F. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Rybniku z dnia 30 października 2020 r., nr Adm.-057-12/20 w przedmiocie informacji publicznej postanawia 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę, 2. zwrócić Z. F. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach kwotę 200 (dwieście) zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 17 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 746/20, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a." oddalił skargę Z. F. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Rybniku z 30 października 2020 r., nr Adm.-057-12/20 w przedmiocie informacji publicznej. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 31 sierpnia 2020 r. skarżący zwrócił się o udostępnienie zanonimizowanych orzeczeń Sądu Okręgowego w Gliwicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z okresu od 2009 r. do 2019 r., w których sąd rozpoznawał sprawy sądów rejonowych, w których wszyscy sędziowie złożyli wnioski o wyłączenie ich od rozpoznania sprawy, która nie została im przydzielona lub gremialnie wystąpili z żądaniem wyłączenia ich od rozpoznania sprawy, która nie była im przydzielona. W odpowiedzi na wniosek pismem z 10 września 2020 r. organ wezwał skarżącego do sprecyzowania wniosku oraz do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego. Jednocześnie poinformował skarżącego, że informacja publiczna nie może zostać udostępniona w 14-dniowym terminie i określił nowy termin załatwienia sprawy do 30 października 2020 r. Pismem z 14 września 2020 r. skarżący sprecyzował, że wniosek obejmuje okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2019 r. i wskazał, że wezwanie do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego nie ma żadnej podstawy prawnej. Wskazaną na wstępie decyzją Prezes Sądu Okręgowego w Rybniku odmówił udostępnienia skarżącemu informacji publicznej. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że skarżący nie wykazał szczególnie istotnego interesu publicznego w udostępnieniu żądanej informacji. Jako podstawę prawną wskazał art. 104 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm.) zwanej dalej "u.d.i.p." W pouczeniu wskazano, iż od decyzji przysługuje stronie prawo wniesienia odwołania/sprzeciwu do WSA w Gliwicach. Z. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na ww. decyzję, zatytułowaną "odwołanie / sprzeciw od decyzji z 30 października 2020 r., nr Adm.-057-12/20". Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i udostępnienie informacji publicznej lub wydanie decyzji zgodnej z u.d.i.p. Wskazał, iż zaskarżona decyzja nie dotyczy złożonego wniosku ani nie posiada cech, jakie powinna posiadać decyzja wydana w trybie u.d.i.p. W odpowiedzi na ww. pismo Prezes Sądu Okręgowego w Rybniku wskazał, że "odwołanie zostało wniesione z zachowaniem terminu" oraz że "nie znalazł podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji w myśl art. 132 k.p.a." Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że skarga jest bezzasadna, ponieważ skarżący nie wykazał szczególnej istotności przetworzenia informacji z punktu widzenia interesu publicznego. Sąd przypomniał, że stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. Żądana przez skarżącego informacja miała charakter informacji przetworzonej. Na dzień złożenia wniosku organ nie dysponował tą informacją w jednym gotowym zbiorze, a jej udostępnienie wymagałoby podjęcia dodatkowych czynności w postaci przejrzenia całości dokumentacji z 11 lat, co wiązałoby się z zaangażowaniem w ich pozyskanie określonych środków osobowych. W konsekwencji powstałby nowy, nieistniejący w dacie wniosku zbiór danych, wynikający z przetworzenia danych prostych. W odpowiedzi na wezwanie organu skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., w konsekwencji organ prawidłowo wydał zaskarżoną decyzję. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. F., zaskarżając go w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: "art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm.) przez wadliwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, iż ocena dotycząca zakwalifikowania informacji jako przetworzonej, a następnie ocena wykazania szczególnego interesu publicznego może zostać uznana za adekwatną nawet w przypadku stwierdzenia wadliwej interpretacji złożonego wniosku, w tym zakresu i charakteru żądanych danych". Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów postępowania, tj. "art. 14 ust. 2 u.d.i.p. przez wadliwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, że wydłużony termin 2 miesięcy na wydanie informacji publicznej znajduje również zastosowanie w przypadku stwierdzenia przez organ podstaw do wydania decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej". W oparciu o tak sformułowane zarzuty Z. F. wniósł o "uchylenie zaskarżonego w opisanym zakresie wyroku" w całości i przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarządzeniem z 8 czerwca 2021 r. Z-cy Przewodniczącego Wydziału III WSA w Gliwicach zwrócono odpowiedź Prezesa Sądu Okręgowego w Rybniku na skargę kasacyjną, z uwagi na niezachowanie trybu określonego w art. 66 § 1 p.p.s.a. W piśmie z 22 października 2021 r. Prezes Sądu Okręgowego w Rybniku wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 189 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., stanowi, że jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Stwierdzenie, że istniały przesłanki do odrzucenia skargi zobowiązuje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji i odrzucenia skargi, a zatem do podjęcia rozstrzygnięcia o charakterze formalnym. Oceny wystąpienia przesłanek odrzucenia skargi Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej. Jak bowiem wskazano w punkcie pierwszym uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, w świetle art. 183 § 1 oraz art. 134 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., jest dopuszczalne zastosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu art. 189 tej ustawy, polegające na uchyleniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i odrzuceniu skargi, nawet niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i nawet przy braku przesłanek nieważności postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zasadności skargi, zobowiązany był ustalić jej dopuszczalność. W myśl bowiem art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., skarga podlega odrzuceniu, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Sąd I instancji uznał skargę za dopuszczalną i rozpoznał ją merytorycznie. Stanowisko Sądu pierwszej instancji jest błędne. W rozpoznanej sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a. skutkującego uchyleniem zaskarżonego wyroku i odrzuceniem skargi. Stosownie do treści art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Skarżący wniósł skargę od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Rybniku z 30 października 2020 r. o odmowie udostępnienia informacji publicznej, tj. decyzji organu I instancji wydanej na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Stosownie do treści art. 16 ust. 2 tej ustawy do tej decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przepisy o odwołaniu. Zgodnie z art. 127 § 1 i 2 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji, a właściwy do rozpoznania odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Organami wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego są w stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodowie - odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością. Organem wyższego stopnia w stosunku do prezesa sądu okręgowego jest stosownie do art. 22 § 2 w zw. z art. 21 § 1 pkt 2 i 3 oraz art. 9a § 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 365 ze zm.) prezes sądu apelacyjnego, ponieważ w zakresie kierowania działalnością administracyjną sądu, prezes sądu podlega prezesowi sądu przełożonego, co nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych. Skoro od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Rybniku o odmowie udostępnienia skarżącemu informacji publicznej przysługiwało odwołanie do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach (Sąd Okręgowy w Rybniku działa na obszarze apelacji w Katowicach), to należy uznać, że skarżący nie spełnił wymogów z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., tj. nie wyczerpał przysługującego mu środka odwoławczego od decyzji organu I instancji. Zatem skargę do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł przedwcześnie. Wobec tego skargę tę należało uznać za niedopuszczalną. Okoliczności tej błędnie nie dostrzegł Sąd I instancji. Wobec stwierdzenia podstaw do odrzucenia skargi z uwagi na jej niedopuszczalność, zbędne jest odnoszenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów skargi kasacyjnej. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 p.p.s.a. w zw. z art. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę. W sytuacji uchylenia wyroku i odrzucenia skargi, Sąd zgodnie z art. 203 p.p.s.a. zasądza stronie, która wniosła skargę kasacyjną poniesione przez nią niezbędne koszty postępowania kasacyjnego, jeżeli do uchylenia wyroku doszło w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej. Na gruncie rozpatrywanej sprawy taka sytuacja jednak nie wystąpiła. Przypomnieć bowiem należy, że podstawą uchylenia zaskarżonego wyroku był art. 189 p.p.s.a., na podstawie którego Sąd uchyla zaskarżony wyrok z urzędu, niezależnie od treści skargi kasacyjnej. Innymi słowy, przyczyną uchylenia wyroku nie było uwzględnienie skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 203 p.p.s.a., a zatem nie zaistniała przesłanka do rozstrzygnięcia wniosku strony o zwrot kosztów postępowania, wskazana w art. 209 cytowanej ustawy. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono o zwrocie skarżącemu uiszczonego wpisu od odrzuconej skargi, zgodnie z którym Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego.