III OSK 6559/21

Dnia 5 stycznia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Edukacji i Nauki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1665/20 w sprawie ze skargi M.L. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 4 czerwca 2020 r. nr 0176/II/2019 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za znaczące osiągnięcia naukowe 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz M.L. kwotę 377 (słownie: trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1665/20, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.L. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 4 czerwca 2020 r. nr 0176/II/2019 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za znaczące osiągnięcia naukowe, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 marca 2020 r. nr DSW.WSS.633.7.2020.GW.2 (pkt 1); zasądził od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz skarżącego M.L. kwotę 200 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Minister Edukacji i Nauki. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w konsekwencji naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w wyniku rozpatrzenia sprawy po przekroczeniu jej granicy w oparciu o dokument nieznajdujący się w aktach sprawy, tj. pismo z dnia 14 stycznia 2020 r., w którym "Prorektor ds. [...] Uniwersytetu [...] poinformował Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, że w świetle pisma organu z 7 października 2019 r. zawierającego interpretację (wykładnię) art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, M.L. nie spełnia warunków do jego otrzymania", podczas gdy takie pismo nie znajduje się w aktach sprawy i organ nie ma wiedzy, czy w ogóle istnieje; nie istnieje natomiast pismo organu do Uczelni z dnia 9 października 2019 r., w aktach niniejszej sprawy znajduje się natomiast pismo z dnia 14 stycznia 2020 r. nr DRSS-460-1-2020, podpisane przez w/w Prorektora, a skierowane do Zastępcy Dyrektora Departamentu Szkolnictwa Wyższego, informujące o niespełnieniu przez wymienione w nim osoby warunku uprawniającego od przyznania świadczenia, poprzez przekroczenie 6 lat studiów i o czasie studiów wymienionych w nim osób; 2) art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), poprzez niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych i ustalenie, że "błędna ocena dowodu, który istniał i był znany organowi nie może stanowić uzasadnienia wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.", podczas gdy dowody zgromadzone w sprawie jednoznacznie wskazują, że w dacie wydawania decyzji istniał, lecz nie był znany organowi, fakt kontynuowania przez M.L. studiów przez okres ponad 6 lat. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. M.L. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym m.in. kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Ustosunkowując się do powołanych w skardze kasacyjnej zarzutów stwierdził, że są one niezasadne, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, bowiem zaskarżony wyrok, pomimo częściowo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd pierwszej instancji. Jeśli chodzi o zarzut pierwszy, to należy przyznać rację skarżącemu kasacyjnie, że Sąd pierwszej instancji powołał się na treść pisma, którego nie ma w aktach administracyjnych. Znajduje się w nich natomiast pismo z dnia 14 stycznia 2020 r. nr DRSS-460-1-2020, podpisane przez Prorektora ds. [...] Uniwersytetu [...], skierowane do Zastępcy Dyrektora Departamentu Szkolnictwa Wyższego, informujące o niespełnieniu przez M.L. warunku uprawniającego do przyznania świadczenia, poprzez przekroczenie 6 lat studiów. Tym samym zarzut podnoszący wydanie wyroku na podstawie dokumentu, który nie znajduje się w aktach sprawy, jest uzasadniony, ale uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, o czym poniżej. Drugi ze sformułowanych zarzutów podnosi naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wprawdzie w zarzucie tym wskazano na przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., jednakże należy przyjąć, że autor skargi kasacyjnej popełnił oczywistą omyłkę, bowiem z treści zarzutu, jak i uzasadnienia skargi kasacyjnej, wynika, że chodzi o przesłankę wyjścia na jaw nowych istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Argumentacja organu w zakresie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego sprowadza się do stwierdzenia, że w momencie wydawania decyzji organ nie miał wiedzy, o tym, że M.L. nie jest uprawniony do uzyskania stypendium, gdyż w dacie wydawania decyzji okres jego studiów trwał dłużej niż 6 lat, co wykluczało przyznanie stypendium, bowiem zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm., dalej w skrócie "ustawa"), świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Na potwierdzenie zaistnienia tej przesłanki wznowienia organ wskazał, że we wniosku o przyznanie M.L. stypendium jako datę rozpoczęcia studiów błędnie wskazano październik 2015 r., zamiast październik 2011 r. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Nową okolicznością istotną dla sprawy w rozumieniu powołanego przepisu może być tylko taki fakt, który mógłby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, czyli mógł spowodować, że we wznowionym postępowaniu zapadłaby co do swej istoty decyzja odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Okoliczności te muszą być więc prawotwórcze z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. Przez pojęcie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., należy zatem rozumieć okoliczności lub dowody nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, dotyczące przedmiotu sprawy i mające znaczenie prawne, istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, lecz nieznane organowi, który wydał decyzję. Odnosząc te uwagi do kryterium istotności, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż okres 6-letni, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, odnosi się do okresu otrzymywania stypendium (świadczeń z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy), a nie do okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta. Pojęcie "przysługiwać" – wobec braku nadania temu terminowi odrębnego znaczenia na gruncie tej ustawy – należy interpretować zgodnie z potocznym (powszechnie przyjętym) rozumieniem. Pojęcie to oznacza "przypadać komuś w udziale; należeć się z tytułu ustawy, prawa, przywileju; skorzystać z przysługującego prawa" (Słownik Języka Polskiego L-P, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1996, s. 1007). Tym samym sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, o świadczenie może ubiegać się jedynie student, ale sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Warunki ubiegania się o świadczenia określa ustawa. Oznacza to, że aby to stypendium przysługiwało studentowi, musi on nie tylko mieć status studenta, ale także złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla tej kategorii pomocy finansowej. W związku z powyższym, 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Analogiczny pogląd do wyżej przedstawionego został zaprezentowany w wyrokach NSA z dnia: 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 4741/21; 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4519/21; 12 grudnia 2021 r. sygn. akt 4519/21; 28 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4256/21; 3 listopada 2021 r. sygn. akt III 4304/21; 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21 i 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3978/21. W świetle przedstawionej wykładni, wskazana przez organ okoliczność odbywania studiów przez M.L. przez okres dłuższy niż 6 lat nie mogła być uznana za istotną dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji organ nie wykazał, że student M.L. pobierał świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, przez okres dłuższy niż 6 lat. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.