II SA/Wa 1665/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2021 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za znaczące osiągnięcia naukowe 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz skarżącego M.L. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

M.L. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z [...] czerwca 2020 r. (nr [...]), którą organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2020 r. o uchyleniu, we wznowionym postępowaniu, decyzji tego organu z [...] grudnia 2019 r. (nr [...] ) o przyznaniu skarżącemu stypendium za znaczące osiągnięcia naukowe. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że Rektor Uniwersytetu [...] w [...] wnioskiem z 25 października 2019 r. zwrócił się do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o przyznanie M.L. - studentowi II roku studiów drugiego stopnia Uniwersytetu [...] w [...] na kierunku [...], stypendium za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2019/2020. Wnioskodawca podał, że M.L., który w październiku 2015 r. rozpoczął studia pierwszego stopnia na kierunku [...], w poprzednim roku akademickim (2018/2019) zaliczył pierwszy rok studiów drugiego stopnia na kierunku [...] (dyscyplina naukowa: [...]). Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego ostateczną decyzją z [...] grudnia 2019 r. wydaną na podstawie art. 359 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.), przyznał M.L. stypendium z znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2019/2020 w wysokości 17.000 zł. W piśmie z 14 stycznia 2020 r. Prorektor ds. Studenckich i Polityki Kadrowej Uniwersytetu [...] w [...] poinformował Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, że w świetle pisma organu z 7 października 2019 r. zawierającego interpretację (wykładnię) art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, M.L. nie spełnia warunków do jego otrzymania. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego postanowieniem z [...] lutego 2020 r. (nr [...]) wydanym na podstawie art. 149 § 1 i art. 150 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie w tej sprawie, a następnie w dniu [...] marca 2020 r. wydał decyzję o uchyleniu decyzji własnej z [...] grudnia 2019 r. i odmówił przyznania M.L. stypendium za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2019/2020, w oparciu o art. 151 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz.U. z 2019 r. poz. 658 ze zm.) i wywiódł, że art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o stypendium. Okres ten biegnie od momentu rozpoczęcia studiów po raz pierwszy, do ukończenia studiów albo do czasu skreślenia z listy studentów, zaś okresy studiowania sumują się. Minister podał, że z danych zawartych w systemie POL-on wynika w dacie wydania decyzji o przyznaniu stypendium M.L. posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. M.L. w odwołaniu od tej decyzji zarzucił, że została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 8 § 1 i § 2, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Odwołujący się stwierdził, że nie ma podstaw do przyjęcia, że okres 6 lat przysługiwania prawa do stypendium, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, odnosi się do okresu studiowania (posiadania statusu studenta). Rektor nie może wnioskować o przyznanie stypendium studentowi, który rozpoczął naukę na pierwszym roku studiów, ponieważ stypendium to odnosi się do osiągnięć w poprzednim roku akademickim. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z [...] czerwca 2020 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2020 r. Organ stwierdził, że w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jest mowa o łącznym okresie (nieprzekraczającym 6 lat kalendarzowych tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia i nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia czy je pobiera. Do 6-letniego okresu należy wliczać (sumować) tylko okresy odbywania kształcenia na studiach (tj. od podjęcia studiów do ich ukończenia albo skreślenia z listy studentów, a nie cały rok studiów (w przypadku zakończenia kształcenia po pierwszym semestrze). W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i podjęcia kolejnych studiów, liczenie tego okresu powinno być kontynuowane (z wyłączeniem przerw między studiami). Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Do 6-letniego okresu przysługiwania świadczenia wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. sprzed 1 października 2018 r.). Minister wyjaśnił, że informacje uzyskane z Uczelni w piśmie z 14 stycznia 2020 r. zweryfikował z danymi zawartymi w systemie POL-on i na tej podstawie ustalił "ponad wszelką wątpliwość", że M.L. do dnia wydania w [...] grudnia 2019 r. decyzji o przyznaniu stypendium posiadał już siódmy rok status studenta. M.L. w skardze na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego zarzucił, że została wydana z naruszeniem art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 7, art. 77 §1, art. 8 § 1 i § 2, art. 11 i art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i wniósł o jej uchylenie, uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji tego organu z [...] marca 2020 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił, że organ nieprawidłowo utożsamił pojęcie "przysługiwania prawa do świadczenia" o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o stypendium. M.L. podniósł, że "przysługiwać" oznacza "należeć się komuś z tytułu ustawy, prawa, przywileju itp." Słownik Języka Polskiego PWN). Organ całkowicie pominął okoliczność, że stypendium za znaczące osiągniecia nie może być przyznane studentowi "pierwszorocznemu" (skoro jest nagrodą za osiągnięcia naukowe uzyskane w poprzednim roku akademickim). Wykładnia dokonana przez organ skutkuje tym, że studentom ubiegającym się o stypendium Ministra za wybitne osiągnięcia przysługuje to stypendium w praktyce wyłącznie przez okres 5 lat, co jest niezgodne z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, a studentom ubiegającym się o inne stypendia (np. socjalne) przysługują one przez okres 6 lat. Ponadto w ocenie skarżącego, zastosowanie nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w odniesieniu do studentów, którzy "rozpoczęli okres 6 letni a długo przed wejściem w życie tej ustawy", jest niezgodne z zasadą lex retro non agit oraz zasadą nieretroakcji wyrażoną w art. 3 k.c. W uzasadnieniu pozostałych (procesowych) zarzutów skargi, skarżący podał, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił wyczerpująco przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów, niż w niej podniesione. Z przepisu art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu, Sąd jest obowiązany do badania jego zgodności z prawem w pełnym zakresie i nie ogranicza się do zarzutów skargi. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie podnosi strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Zaskarżona decyzja wydana została we wznowionym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowaniu, a więc z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów lub nowych okoliczności faktycznych, istotnych dla sprawy, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Przede wszystkim należy wyjaśnić, w razie uznania dopuszczalności wznowienia postępowania organ administracji wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.). Postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.). Zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 k.p.a. wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw określonych w art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, 3) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, jeżeli stwierdzi że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, ale występują przesłanki negatywne określone w art. 146 § 1 i 2 k.p.a. wyłączające dopuszczalność uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania (art. 151 § 2 k.p.a.). W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że postępowanie wznowieniowe jest dwuetapowe. Na wstępnym etapie w sprawie wznowienia postępowania organ administracyjny bada tylko i wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na ustawowej przesłance wznowienia oraz czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. (por. np. wyrok NSA w Warszawie z 14 czerwca 1999 r., IV SA 2397/98, LEX nr 47857). W przypadku ustalenia, że podanie o wznowienie postępowania nie określa przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 k.p.a., gdy w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie wynika, że brak jest ustawowych podstaw wznowienia, wniosek składa podmiot niebędący stroną albo nie został zachowany termin jego złożenia, organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania (por np. wyrok NSA z 7 stycznia 2009 r., II OSK 1747/07, LEX nr 484887). Ocena przyczyn wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalna, gdyż ustalenie, czy zachodzą podstawy wznowienia, może nastąpić wyłącznie w toku wznowionego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 21 marca 2019 r. (LEX nr 2645399) zwrócił uwagę, że czym innym jest brak podstaw do wznowienia, a czym innym jest brak zaistnienia przesłanek wznowieniowych. To drugie oznacza taki stan, że jest możliwe wznowienie postępowania, ale w tym wznowionym postępowaniu nie zaistniały podstawy, np. do uchylenia ostatecznej decyzji i orzeczenia na nowo co do istoty sprawy w postepowaniu po wznowieniu. W zaskarżonej decyzji organ przyjął, że istniała podstawa wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i w związku z tym uchylił własną decyzję z [...] grudnia 2019 r. o przyznaniu skarżącemu stypendium za znaczące osiągnięcia naukowe na rok akademicki 2019/2020. Minister podał, że z informacji uzyskanych od Prorektora ds. Studenckich i Polityki Kadrowej Uniwersytetu [...] w [...], znajdujących potwierdzenie w danych zamieszczonych w systemie POL-on wynika, że w świetle pisma organu z 7 października 2019 r., zawierającego wykładnię art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie było podstaw do przyznania M.L. stypendium za wybitne osiągnięcia naukowe. Sąd nie podziela tego zapatrywania organu co do interpretacji podstawy wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nowe okoliczności i dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, jeżeli spełniają łącznie następujące cechy: są nowe (ale istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej), są istotne dla sprawy (a więc mogły mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy) i nie były znane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania może nastąpić nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów mających miejsce przed wydaniem decyzji, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z 28 marca 2018 r., I SA/Bk 27/18, LEX nr 2475883). Natomiast błędna ocena dowodu, który istniał i był znany organowi nie może stanowić uzasadnienia wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Chodzi bowiem o nowe okoliczności faktyczne, nie zaś o ponowną ocenę, odmienną od poprzedniej, stanowiącej podstawę wydania kwestionowanej decyzji (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1874/17). Innymi słowy, wzruszenie decyzji w trybie wznowienia nie jest dopuszczalne, jeżeli za nowe okoliczności faktyczne uznaje się nową, odmienną oceny dowodów (w tym przypadku wykładnię przepisu prawnego) znaną organowi wydającemu decyzję pierwotną (por. np. Komentarz do art. 145 § 1 k.p.a. pod red. M. Wierzbowski, 2019 Legalis i przywołane w nim orzecznictwo sądowoadministracyjne). W rozpatrywanej sprawie Minister wszczął postepowanie wznowieniowe i wydał zaskarżoną decyzję na skutek informacji Prorektora ds. Studenckich i Polityki Kadrowej Uniwersytetu [...] w [...], zawartej w piśmie z 14 stycznia 2020r., przypominającej Ministrowi jego wcześniejszą interpretację art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (pismo Ministra z 7 października 2019r.), w świetle której M.L. nie spełnia warunków do otrzymania stypendium. Nie ulega wątpliwości, że okoliczności te nie mieszczą się w dyspozycji art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Można tu bowiem mówić co najwyżej o błędzie czy niedopatrzeniu Ministra, a nie o wyjściu na jaw po wydaniu decyzji o przyznaniu stypendium nowych istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub dowodów, nieznanych organowi, który wydał decyzję (decyzja o przyznaniu stypendium pochodzi z [...] grudnia 2019r., a pismo dotyczące interpretacji przepis prawnego – z 7 października 2019r.). Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z [...] marca 2020 r. zostały wydane z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Odmienna wykładnia przepisu prawa nie może bowiem prowadzić do wzruszenia decyzji ostatecznej. Biorąc to wszystko pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd postanowił, jak w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Do kosztów tych Sąd zaliczył uiszczony wpis sądowy w wysokości 200 zł.