III OSK 2405/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SAWa 416/25 w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 stycznia 2025 r. nr 992700.620.718.2024-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 13 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 416/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi K.P. ("skarżąca", "wnioskodawczyni") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 stycznia 2025 r. nr 992700.620.718.2024-SWO, w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, oddalił skargę. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym sprawy. Wnioskiem z 31 lipca 2024 r. skarżąca zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wskazała, że od listopada 2022 r. leczy się na zaburzenia adaptacyjne. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Decyzją z 14 listopada 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS", "organ") odmówił skarżącej przyznania świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 23 października 2023 r. skarżąca nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Nie spełnia zatem warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Pismem z 27 listopada 2024 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonym aktem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej "k.p.a." - utrzymał w mocy swoją decyzję z 14 listopada 2024 r., o odmowie przyznania skarżącej renty w drodze wyjątku (zwanej dalej "świadczeniem"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631), zwanej dalej "ustawą emerytalną". W uzasadnieniu decyzji wskazano, że po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazała ona, aby niespełnienie warunków do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym spowodowały okoliczności, na które nie miała wpływu. Z orzeczenia komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 października 2023 r. wynika, że wnioskodawczyni nie jest osobą niezdolną do pracy. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS. Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (tak: wyroki WSA o sygn. akt II SA/Wa 1079/09 dostępny w xx i NSA sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924). Na przestrzeni 45 lat życia wnioskodawczyni udokumentowała 8 lat, 1 miesiąc i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe ograniczono do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W dziesięcioleciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawczyni nie udokumentowała żadnego z tych okresów. Przy ustalaniu prawa do renty okresy nieskładkowe są uwzględniane w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Oznacza to, że brak udowodnionych okresów składkowych uniemożliwia uwzględnienie okresów nieskładkowych. Od 1 czerwca 2009 r. do 15 października 2012 r. wnioskodawczyni nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Z analizy akt sprawy nie wynika, aby w wykazanych okresach wnioskodawczyni nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. W przerwach nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem stan zdrowia. Nie udokumentowano również innych - niezależnych od woli wnioskodawczyni - zdarzeń zewnętrznych, których nie można było przewidzieć i im zapobiec. Organ wskazał ponadto, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (tak: wyrok WSA o sygn. akt II SA/Wa 1317/07 - dostępny w CBOSA). Przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium – przesądzającego. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia. Nie jest ono socjalnym - przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są uzasadnione. Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca wskazując na złą sytuację materialną oraz problemy zdrowotne w kontekście równocześnie trudnej sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę wskazując w uzasadnieniu, że w rozpoznawanie sprawie, jest poza sporem, że w obrocie pozostaje orzeczenie z 23 października 2023 r., którym uznano wnioskodawczynię za częściowo niezdolną do wykonywania pracy. W prowadzonym obecnie postępowaniu nie może mieć więc znaczenia podnoszona w skardze kwestia, że wnioskodawczyni - wobec doświadczanych chorób i ich skutków – uważa się za niemogącą podjąć pracy. Organ, a także kontrolujący legalność jego orzeczeń Sąd, są związani oceną lekarza orzecznika ZUS, zaś brak możliwości podjęcia zatrudnienia stanowi - wedle woli prawodawcy (tak art. 83 ust. 1 zd. 1 ustawy emerytalnej) - niezbędny warunek przyznanie świadczenia. W znajdującym się w aktach administracyjnych orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS zamieszczono informację dla wnioskodawczyni, że - w razie jego niezakwestionowania w stosownym trybie - będzie ono stanowiło podstawę dla oceny możliwości uzyskania świadczeń w ramach systemu ubezpieczeń społecznych (tak też powołany przez organ art. 14 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej). Jeżeli natomiast stan zdrowia wnioskodawczyni ulegnie faktycznie pogorszeniu i uzyska ona nowe orzeczenie co do zdolności do pracy, bądź to - pozostające obecnie w obrocie - zostanie wyeliminowane, jako dotknięte określoną wadliwością, może to stanowić podstawę dla sformułowania przez organ w przyszłości innej oceny w danym względzie. Sąd nie był z kolei uprawniony - nie posiadając wiedzy specjalnej - do oceny przedłożonej przez wnioskodawczynię dokumentacji medycznej. Nie jest przy tym władny w danym postępowaniu oceniać legalności orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 23 października 2023 r. Z kolei sygnalizowana w skardze aktualna - ogólnie trudna - sytuacja życiowa wnioskodawczyni nie może stanowić samodzielnej przesłanki dla uzyskania świadczenia, które pozostaje w związku ze wcześniejszym świadczeniem pracy oraz wystąpieniem uprzednio przeszkód dla uzyskania renty bądź emerytury w trybie zwykłym. Wobec podnoszonych przez wnioskodawczynię okoliczności związanych z jej stanem zdrowia - skoro lekarz orzecznik ZUS nie zakwalifikował jej jako osoby niezdolnej do pracy, nie przywołano zaś także w ramach danego postępowania żadnych obiektywnie uzasadnionych okoliczności, dla których wnioskodawczyni nie mogła uzyskać uprawnień do renty w trybie zwykłym - także i w tym przypadku konstatacja organu o niespełnieniu drugiego z warunków uzyskania świadczenia jest więc trafna. Jak słusznie zaś odnotowano w uzasadnieniu skarżonego aktu, o jego uzyskaniu nie może przesądzać wyłącznie sytuacja materialna wnioskującego. W tym świetle, orzekając w sprawie nie naruszono przepisów prawa materialnego zakreślających przesłanki przyznania świadczenia, jak i postępowania – co do powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy bądź przywołania kluczowych ustaleń organu w uzasadnieniu decyzji. Sąd nie spostrzegł więc - wobec argumentacji skargi, ani też z urzędu - wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zaskarżając go w całości i wnosząc o: 1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przyznanie skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądzenie od organu na rzecz pełnomocnika skarżącej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz zwrotu poniesionych wydatków. Ponadto wniesiono o przyznanie wynagrodzenia tytułem pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz skarżącej w związku ze złożeniem skargi kasacyjnej. Oświadczono, iż koszty te nie zostały uiszczone ani w części, ani w całości. Pełnomocnik wniósł również o przyznanie wynagrodzenia wraz z podatkiem VAT, a także o zwrot wydatków zgodnie z przedłożonym spisem wydatków, który zostanie złożony na późniejszym etapie sprawy. Skarżąca zrezygnowała z prawa do udziału w rozprawie. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, z późn. zm, dalej "p.p.s.a.") zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących możliwości przyznania jej świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, w tym w szczególności w zakresie zaistnienia trwałego stanu o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby, niezdolności do pracy, II. naruszenie przepisów prawa procesowego, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez: a) niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie i dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego poprzez błędne ustalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż skarżąca nie spełnia wszystkich przestanek warunkujących możliwość przyznania jej świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, tj. brak szczególnych okoliczności, na skutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia rentowego w trybie zwykłym, skarżąca nie została uznana za osobę niezdolną do pracy, co w konsekwencji skutkowało uznaniem, iż skarga nie zasługiwała na jej uwzględnienie, b) niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie i dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. z pominięciem stanu zdrowia skarżącej, braku zdolności do pracy z uwagi na sytuację zdrowotną skarżącej, w tym charakter schorzeń i złożoność schorzeń skutkującą brakiem możliwości zatrudnienia i w konsekwencji niezdolnością do pracy, poprzez uznanie, iż Skarżąca uważa się za niemogącą podjąć pracy, c) niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie i dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez ustalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż sygnalizowana w skardze aktualna i ogólnie trudna sytuacja życiowa skarżącej nie może stanowić samodzielnej przesłanki dla uzyskania wnioskowanego świadczenia rentowego w drodze wyjątku, które pozostaje w związku ze wcześniejszym świadczeniem pracy oraz wystąpieniem uprzednio przeszkód dla uzyskania renty w trybie zwykłym, podczas gdy ww. przesłanka jest jedną z czterech przestanek do uzyskania świadczenia rentowego w drodze wyjątku, a w ocenie skarżącej przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania została przez nią spełniona, w związku z brakiem niezdolnością do pracy skarżąca nie może uzyskać świadczenia z tytułu umowy o pracę, jak również sytuacja skarżącej - w kontekście środków utrzymania - pozostaje bardzo trudna, co potwierdza również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, co w konsekwencji skutkowało uznaniem, iż skarżąca nie spełniła warunków umożliwiających przyznanie jej wnioskowanego świadczenia oraz oddaleniem złożonej skargi, co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądał jej przeprowadzenia. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bada tylko, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, enumeratywnie wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie można dopatrzeć się żadnej z wad, która świadczyłaby o nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego skarga kasacyjna podlegała rozpatrzeniu w granicach wyznaczonych sformułowanymi w niej podstawami kasacyjnymi i ich uzasadnieniem. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego, względnie jego błędnej wykładni. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22). Jako pierwszy należało zatem rozpatrzeć zarzut naruszenia przepisów art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zarzut ten Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny. Skarżąca kasacyjnie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, upatruje w nieuwzględnieniu skargi mimo naruszenia przez organ orzekający przepisów postępowania poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie i dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Analiza akt administracyjnych nie pozwala na uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy okazał się niewystarczający i budzący wątpliwości, zaś rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło bez dostatecznego jej wyjaśnienia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Postępowanie wyjaśniające jest zawsze zdeterminowane przepisami prawa materialnego, które przesądzają o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym zakres postępowania i okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia rozpoznania danej sprawy. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przepis ten formułuje trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: 1) brak spełnienia warunków do uzyskania emerytury lub renty spowodowany szczególnymi okolicznościami, 2) niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, 3) brak niezbędnych środków utrzymania. Spełnienie wszystkich podanych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wymogów pozwala Prezesowi ZUS na wydanie decyzji w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W niniejszej sprawie ww. wymogów skarżąca nie spełniła. Organ przy rozstrzyganiu sprawy wziął pod uwagę przede wszystkim fakt, że z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z 23 października 2023 r. wynika, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Przesłanka ta nie podlega uznaniu administracyjnemu. Orzeczeniem tym Prezes ZUS jest związany z mocy przepisu art. 76 § 1 k.p.a. Takie działanie organu nie może być traktowane, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, za dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego. Organ w postępowaniu o przyznanie renty w drodze wyjątku nie jest uprawniony, by dokonać samodzielnej oceny stanu zdrowia skarżącej i uznać, sprzecznie z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS, że skarżąca jest niezdolna do pracy. Treść zaś tego zarzutu, a w konsekwencji całej skargi kasacyjnej i jej uzasadnienia oparta została zaś na założeniu, iż skarżąca kasacyjnie jest niezdolna do pracy ze względu na szczegółowo wskazane choroby i dolegliwości, które w jej subiektywnym odczuciu czynią ją niezdolną do pracy. Twierdzenie tego rodzaju zostało wywiedzione i szczegółowo opisane w skardze kasacyjnej, która w uzasadnieniu zawiera jego konkluzję wyrażoną zdaniem "Wszystkie te okoliczności powodują, iż Skarżąca nie jest zdolna do pracy". Takie założenie jest nieuprawnione i kontrfaktyczne. W związku z oparciem argumentacji na tym bezpodstawnym twierdzeniu, jego obalenie jest wystarczające do stwierdzenia bezzasadności skargi kasacyjnej. Dodać jednakże należy, iż organ w decyzji nie poprzestał na tym i wskazał ponadto, że na przestrzeni 45 lat życia skarżąca udokumentowała 8 lat, miesiąc i dzień okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Dodatkowo w dziesięcioleciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę zamiast pięciu lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, skarżąca nie udokumentowała żadnego z nich. Organ wskazał, że okresy nieskładkowe są uwzględniane w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych, co oznacza, że brak udowodnionych okresów składkowych uniemożliwia uwzględnienie okresów składkowych. Organ podkreślił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Organ podniósł ponadto, że od 1 czerwca 2008 r. do 15 października 2012 r. skarżąca nie była zatrudniona ani nie wykonywała działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem chorobowym. Wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych. Z przeprowadzonej przez organ analizy akt nie wynika, aby w wykazanych okresach skarżąca nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych przerwach nie była wobec skarżącej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem stan zdrowia skarżącej nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia, a brak też innych zdarzeń zewnętrznych, niezależnych od woli skarżącej, których nie można było przewidzieć i im zapobiec. Za takie nie można bowiem uznać okoliczności wskazywanych przez skarżącą, takich jak liczne problemy, w tym małżeńskie, przedłużający się rozwód, czy konflikt z mężem i jego wpływ na stan zdrowia psychicznego skarżącej i życie bieżące. Są to zazwyczaj problemy zwyczajne z jakimi styka się człowiek. Bez wątpienia oddziałują one negatywnie na życie i stan zdrowia człowieka, lecz nie uniemożliwiają one wykonywania pracy zawodowej. Można abstrakcyjnie przyjąć założenia, że takie sytuacje mogą mieć jakiś nadzwyczajny przebieg, który będzie można rozważać w kategoriach przesłanki "szczególnych okoliczności", lecz z akt administracyjnych sprawy, ani z treści skargi kasacyjnej nie wynika, aby przypadek taki zachodził w rozpoznawanej sprawie. Potwierdzeniem tego jest skądinąd rzeczone orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 23 października 2023 r., z którego wynika, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, iż organ dochował obowiązków procesowych wynikających z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Organ oparł ustalenia faktyczne o szeroki zakres zebranych dowodów i innych danych zgromadzonych samodzielnie w prowadzonym postępowaniu, m.in. na wniosku o przyznanie renty, oświadczeniu o sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i materialnej, orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, karcie przebiegu zatrudnienia. Organ przeprowadził wnikliwe postępowanie podejmując działania mające na celu jak najpełniejsze ustalenie sytuacji faktycznej, z uwzględnieniem argumentacji skarżącej podnoszonej w toku postępowania, a dotyczącej zarówno bezrobocia, problemów zdrowotnych i rodzinnych, trudnej sytuacji materialnej. Organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w tej sprawie doszedł do słusznego przekonania, że występowanie różnorakich schorzeń u skarżącej nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Stan zdrowia skarżącej nie pozwolił na uznanie przez komisję lekarską ZUS, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Oznacza to, że miała ona w świetle aktualnej wiedzy medycznej obiektywną możliwość wykonywania pracy. Podkreślić przy tym należy, że skarżąca w tym zakresie nie przedstawiła żadnych argumentów, które mogłyby ocenę tę zmienić. Nie można zatem uznać, że działania procesowe organu związane z prowadzeniem postępowania wyjaśniającego nie realizowały norm zawartych w art. 7, 77 i 80 k.p.a. Obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady oficjalności – w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy – nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji pasywnej postawy strony w tym zakresie w przypadku, gdy przeprowadzone dowody nie potwierdzają jej twierdzeń. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony lub gdy chodzi o okoliczności, które mogą być znane wyłącznie stronie, a do których organ nie może dojść w drodze rozumowań abstrakcyjnych. Z treści przepisów nakładających wspomniane wyżej obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia, mimo wezwania albo dostrzegając rozbieżność, niewiarygodność przeprowadzonych dowodów, albo braków środków dowodowych środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach (por. wyroki NSA: z 20.05.1998 r., I SA/Ka 1605/96; z 10.10.2007 r., II GSK 172/07; z 21.12.2007 r., II OSK 1783/06; z 07.12.2010 r., II OSK 1677/10; z 28.06.2011 r., II GSK 631/10; z 27.07.2011 r., II OSK 1560/10; z 09.09.2011 r., II OSK 1700/10; z 08.11.2013 r., II OSK 1291/12; z 08.12.2015 r., II OSK 910/14, wyrok NSA z 11.4.2017 r., II OSK 2045/15: – dostępne w CBOSA). Analiza akta administracyjnych wskazuje, że skarżąca w toku postępowania dowodowego wskazywał na stan swojego zdrowia i przedkładała dowodu na jego potwierdzenie. W tym zakresie organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające odpowiadające wzorcowi postępowania wynikającemu z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ponadto organ zasadnie wskazał, że sytuacja materialna nie jest jedynym przesądzającym kryterium o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku, które dodatkowo nie ma charakteru świadczenia socjalnego. Twierdzenie autora skargi kasacyjnej zawarte w uzasadnieniu w tym zakresie jest pozbawione podstaw prawnych. Wynika to z treści podstawy materialnoprawnej sprawy zawartej w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Konkludując, nie doszło zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do naruszenia ogólnej zasady kształtującej postępowanie dowodowe wyrażonej w art. 7 k.p.a., tj. zasady prawdy obiektywnej, z którą ściśle jest powiązana zasada oficjalności postępowania dowodowego, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Generalnie obie zasady przenoszą ciężar dowodu na organ. Z ciężaru tego organ wywiązał się prawidłowo, gdyż prowadził postępowanie dowodowe uwzględniając całokształt przepisów k.p.a. Przeprowadzona ocena wyników postępowania dowodowego została przeprowadzona zgodnie z zasadą wynikającą z art. 80 k.p.a. Zasada swobodnej oceny dowodów nakazuje bowiem także uznać jako udowodnione okoliczności wynikające z dokumentów urzędowych (art. 76 § 1 k.p.a.). Za taki uznać należy zaś orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 23 października 2023 r. z którego wynika, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Tym samym ocena sądu pierwszej instancji zaskarżonej decyzji z punktu widzenia przepisów regulujących zakres obowiązków organu w zakresie postępowania wyjaśniającego i oceny zgromadzonego materiału była prawidłowa. Wszystkie istotne okoliczności zostały w tej sprawie wyjaśnione, a w skardze kasacyjnej nie wskazano żadnych ważnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych (prawnie relewantnych), które nie zostały wykazane przez organ w zgromadzonym materiale dowodowym lub dowodów, które zostały przez organ pominięte albo takich, których organ nie przeprowadził, bądź ocenił ich znaczenie dla wyniku końcowego sprawy z pogwałceniem zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie neguje trudnej sytuacji skarżącej wynikającej z jej problemów zdrowotnych oraz rodzinnych. Jednak subiektywna ocena skarżącej dotycząca możliwości podjęcia zatrudnienia nie może przesądzić o uznaniu jej za niezdolną do pracy i spełnieniu przesłanki wynikającej z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. W konsekwencji powyższego zarzut procesowy nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zarzut naruszenia przepisów procesowych pozostaje w istotnym związku z zarzutem naruszenia normy materialnej. Podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego sprowadza się do niewłaściwego, w ocenie skarżącej, zastosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej i uznania, iż skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących możliwości przyznania jej świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, w tym w szczególności w zakresie zaistnienia trwałego stanu o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby, niezdolności do pracy. Analiza treści zarzutu i uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, iż jest on nieuzasadniony z dwóch powodów. Po pierwsze, skarżąca za pomocą zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego usiłuje zarzucić sądowi pierwszej instancji błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie. Ocena materiału dowodowego jest elementem postępowania dowodowego, a zatem jej kwestionowanie możliwe jest wyłącznie w drodze zarzutu naruszenia odpowiednich norm procesowych. Oznacza to, że zarzut taki a limine jest nieskuteczny. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że tego rodzaju oceny i ustalenia można bowiem skutecznie kwestionować zarzutami naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego oznacza błąd w zakresie subsumcji stanu faktycznego wobec treści stosowanej normy prawnej. Może być zatem konsekwencją wcześniejszych błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, jak i błędnej wykładni prawa materialnego, ale może mieć miejsce również wtedy, gdy prawidłowe są ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego oraz wykładnia prawa materialnego, a wadliwość przejawia się wyłącznie w zestawieniu stanu faktycznego ze stanem prawnym sprawy. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie zakwestionowano skutecznie ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy. Nie podważono również prawidłowości wykładni prawa materialnego stosowanego w niniejszej sprawie. Oznacza to, że istotne jest zweryfikowanie, czy w podniesionym zarzucie niewłaściwego zastosowania prawa materialnego skarżąca kasacyjnie wykazała, że Sąd pierwszej instancji w przyjętym stanie faktycznym i prawnym sprawy dokonał ich wadliwego zestawienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść omawianego zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie daje jednak podstaw do przyjęcia, że organ uchybił swoim obowiązkom w zakresie poprawnej subsumpcji. Po drugie, rozważając skargę kasacyjną wywieść można z niej także, że niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy było konsekwencją uprzedniego błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Zarzut taki mógłby zatem być zasadny tylko wówczas, gdyby skuteczny okazał się zarzut procesowy związany z naruszeniem reguł procesowych regulujących tok postępowania wyjaśniającego. Zarzut taki został w skardze kasacyjnej sformułowany, lecz okazał się nieuzasadniony. Tym samym nie sposób uznać za zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 p.p.s.a.