II SA/Wa 1242/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Andrzej Cichoń, Asesor WSA Mateusz Rogala, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi L. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, Organ) decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 roku nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z [...] lipca 2024 roku o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2024 roku, wydaną na podstawie art. 3 Ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1051, dalej: u.r.ś.u.), którą to decyzją odmówił Pani L. N. (dalej: Skarżąca) przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu wskazanej decyzji Organ wyjaśnił, że: Zgodnie z art. 3 u.r.ś.u. Prezes ZUS może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie następujące warunki: – urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci, – zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. la pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat, – jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, – osiągnęła wiek 60 lat, – nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, – nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes ZUS może odmówić przyznania świadczenia w razie: – pozbawienia przez sąd władzy rodzicielskiej lub ograniczenia władzy rodzicielskiej przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej, – długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci. Wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Podstawowym celem ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie co najmniej czworga dzieci. Należy podkreślić, że w treści ww. ustawy akcent położony jest na wychowanie co najmniej czworga dzieci, a nie tylko na ich urodzenie czy wychowywanie. Ustawodawca przyjął, że dopiero osobista opieka sprawowana nad co najmniej czworgiem dzieci jako stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem – może stanowić przeszkodę w zatrudnieniu rodzica. Przez wychowanie – zgodnie art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. – należy rozumieć sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci, w celu należytego wykonywania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Jest to proces, który polega na zachęcaniu dzieci do naśladowania sposobów działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczeniu do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych. Wychowywanie to proces długotrwały, który rozpoczyna się wraz z urodzeniem dziecka i co do zasady powinien być realizowany do osiągnięcia pełnoletności. Okres wychowywania dzieci należy oceniać przez pryzmat zapisów Ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r.; poz. 2809 z późn. zm.). Ponadto należy uwzględnić cel wprowadzonych regulacji prawnych. Okres życia poświęcony na wychowanie określonej w ustawie liczby dzieci musi być na tyle długi, że istotnie wykluczył rodzica z grona osób zdolnych nie tylko do podjęcia zatrudnienia, czy innej działalności zarobkowej, ale też uniemożliwił spełnienie minimalnych kryteriów, od których ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 i 1674) uzależniła możliwość przyznania choćby minimalnej emerytury (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19.12.2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1417/19, z 30.12.2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1351/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści art. 1 ust. 2 ustawy wynika, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest rodzajem rekompensaty dla rodzica, który ze względu na konieczność zajmowania się co najmniej czwórką dzieci zrezygnował z aktywności zawodowej i nie wypracował sobie stosownego świadczenia emerytalnego. Nie każdy zatem przypadek urodzenia dziecka i sprawowania nad nim pieczy może być uznany za wychowanie dziecka. Jeśli proces wychowawczy ustał w początkowej fazie, okres sprawowania pieczy nad dzieckiem nie stanowi dokonanego procesu wychowania dziecka w rozumieniu ustawy i nie jest wystarczający dla przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5.12.2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1222/19, z 10.12.2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1209/19, z 19.12.2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1417/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że Skarżąca urodziła czworo dzieci: J. ur. [...].06.1987 r., P. ur. [...].12.1988 r., P. ur. [...].11.1997 r. i K. ur. [...].03.2002 r. Córka K. od [...].12.2009 r., tj. od wieku 7 lat, przebywała w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Postanowieniem sądu z [...].02.2011 r. została umieszczona w rodzinie zastępczej u dziadków, a następnie postanowieniem sądu z [...].12.2013 r. w rodzinie zastępczej u siostry – J. N. Skarżącej od dnia [...] lipca 2007 roku ograniczono władzę rodzicielską nad córką K. Ponadto, postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 2014 r. Skarżąca została pozbawiona władzy rodzicielskiej nad córką K. Nie można zatem uznać, że został spełniony warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. Na skutek umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oraz rodzinach zastępczych nie uczestniczyła w sposób bezpośredni i ciągły w procesie jej wychowania liczonym od urodzenia dziecka do osiągnięcia pełnoletności, w tym skutkującym koniecznością rezygnacji z kontynuacji lub podjęcia zatrudnienia w celu należytego wykonywania pieczy nad córką. Według Prezesa ZUS trudno jest uznać zatem, że Skarżąca wypełniła obowiązek wychowania dziecka skoro przebywało ono w placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz rodzinach zastępczych. Wraz z umieszczeniem córki K. w placówce opiekuńczo wychowawczej, a następnie w rodzinach zastępczych nastąpiło zaprzestanie uczestniczenia Skarżącej w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki nad nią. Skarżąca nie spełniła zatem warunku wychowania co najmniej czworga dzieci. W związku z powyższym, w przedstawionym w sprawie stanie faktycznym i prawnym, brak jest podstaw do przyznania świadczenia uzupełniającego na podstawie wyżej wymienionej ustawy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca. W treści skargi przedmiotowej sprawy Skarżąca opisała sytuację dotyczącą wychowania dzieci. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 Ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci. Przy czym wychowanie, w myśl art. 2 pkt 9 u.r.ś.u., oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Stosownie natomiast do art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u., Prezes ZUS może odmówić przyznania świadczenia w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci. Z treści art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u. wynika, że decyzja Prezesa ZUS w przedmiocie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego ma charakter fakultatywny i podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w toku postępowania administracyjnego organ podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrał dowody celem ustalenia przesłanek do przyznania świadczenia oraz czy uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega w szczególności uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK1981/14; publ. CBOSA). Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., decyzja administracyjna zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast w myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS szczegółowo wskazał powody rozstrzygnięcia. Wykazano, że Skarżąca urodziła czworo dzieci, wyjaśniono, że jedno z dzieci w wieku siedmiu lat – córka K. – zostało umieszczone w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a następnie postanowieniem sądu z [...].02.2011 r. zostało umieszczone w rodzinie zastępczej u dziadków. Kolejnym postanowieniem sądu z [...].12.2013 r. dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej u siostry – J. N. Ponadto, postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z [...].05.2014 r. Skarżąca została pozbawiona władzy rodzicielskiej nad córką K. Wskazano, że Skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., w związku z umieszczeniem córki K. od [...].12.2009 r. w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a następnie w dwóch rodzinach zastępczych – Skarżąca zaprzestała wychowywania dziecka. W tym stanie rzeczy, nastąpiło długotrwałe zaprzestanie wychowywania córki w rozumieniu art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u., tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki, rozumianym jako okres liczony od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. Skarżąca od [...] lipca 2007 r. miała ograniczoną władzę rodzicielska nad córką K. Co do zaprzestania sprawowania procesu wychowawczego nad małoletnią nie miał również wątpliwości Sąd Rejonowy w S, który postanowieniem z dnia z [...].05.2014 r. pozbawił Skarżącą władzy rodzicielskiej nad córką K. Organ podkreślił również, że na skutek umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oraz rodzinach zastępczych Skarżąca nie uczestniczyła w procesach opiekuńczo-wychowawczych, tak więc należy uznać, że wychowała ona tylko troje dzieci. Dokonując analizy uzasadnienia powyższej decyzji Sąd uznał, że nie jest ona dowolna i odpowiada prawu. Przy tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Organ był uprawniony do wydania decyzji odmownej, gdyż Skarżąca wychowała jedynie troje dzieci. W ocenie Sądu umieszczenie córki K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a następnie w rodzinach zastępczych, spowodowało zaprzestanie jej wychowania przez Skarżącą, co nastąpiło gdy córka miała 7 lat. Niewątpliwie doszło do przerwania okresu wychowawczego, co w ocenie Sądu umożliwiało Skarżącej podjęcie zatrudnienia w celu zabezpieczenia świadczenia emerytalnego. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.