II SA/Wa 416/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi K.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę

Zaskarżonym aktem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej "K.p.a." - utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] listopada 2024 r., o odmowie przyznania p. K. P., zwanej dalej "Wnioskodawcą", renty w drodze wyjątku, zwanej dalej "świadczeniem" W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631), zwanej dalej "ustawą emerytalną". W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania, - dla przyznania świadczenia przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny wystąpić łącznie; brak spełnienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość jego uzyskania, - w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień w trybie zwykłym; konieczne jest więc zbadanie, czy braku tych uprawnień nie spowodowały szczególne okoliczności - w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miała wpływu osoba ubezpieczona, - za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan, wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków; okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby, - po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których Wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym; nie wykazał on, aby niespełnienie warunków do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym spowodowały okoliczności, na które nie miał wpływu, - z orzeczenia komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej, jako "ZUS") z [...] października 2023 r. wynika, że Wnioskodawca nie jest osobą niezdolną do pracy, - w myśl art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania dokonuje - w formie orzeczenia - lekarz orzecznik ZUS; zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej, podstawę do wydania decyzji w sprawie przewidzianych ustawą świadczeń, do których prawo uzależniono od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub - co do którego - nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej; zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS; przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (tak: wyroki WSA o sygn. akt II SA/Wa 1079/09 dostępny w xx i NSA sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924), - na przestrzeni 45 lat życia Wnioskodawca udokumentował 8 lat, 1 miesiąc i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych; okresy nieskładkowe ograniczono do 1/3 udowodnionych okresów składkowych, - świadczenie w drodze wyjątku przyznaje się osobom aktywnym zawodowo; jakkolwiek nie uzależniono go wprost od stażu pracy, to nie może on pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia przewidzianych w tym przepisie warunków; dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku wnioskodawcy; tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia może skutkować przyznaniem świadczenia (tak: wyrok NSA o akt I OSK 929/16 - dostępny w CBOSA), - w 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – Wnioskodawca nie udokumentował żadnego z tych okresów; przy ustalaniu prawa do renty okresy nieskładkowe są uwzględniane w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych; oznacza to, że brak udowodnionych okresów składkowych uniemożliwia uwzględnienie okresów nieskładkowych, - przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres; muszą go dodatkowo usprawiedliwiać szczególne okoliczności (tak: wyroki WSA o sygn. akt II SA/Wa 373/05, 1010/07 oraz 1056/07 - dostępne w CBOSA), - od [...] czerwca 2009 r. do [...] października 2012 r. Wnioskodawca nie wykonywał ponadto zatrudnienia lub innej działalności, objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym, - w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależniono wprawdzie przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia; przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być jednak takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako szczególnych, wyjątkowych (tak: wyrok WSA o sygn. akt II SA/Wa 714/09 - dostępny w CBOSA), - z analizy akt sprawy nie wynika, aby w wykazanych okresach Wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, spowodowanych stanem zdrowia; w przerwach nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy; przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem stan zdrowia; nie udokumentowano również innych - niezależny od woli Wnioskodawcy - zdarzeń zewnętrznych, których nie można było przewidzieć i im zapobiec, - we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano na problemy ze zdrowiem, - samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy; subiektywne odczucia, co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie, nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (tak: wyrok WSA o sygn. akt II SA/Wa 1317/07 - dostępny w CBOSA), - przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium – przesądzającego; podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia; nie jest ono socjalnym - przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są uzasadnione. W skardze Wnioskodawca wskazywał na złą sytuację materialną oraz problemy zdrowotne w kontekście równocześnie trudnej sytuacji życiowej - zabrane przez współmałżonka dzieci, starania o ich odzyskanie, trwające postępowanie rozwodowe. Wnosił o dopuszczenie dowodu z dokumentacji medycznej. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W dodatkowym piśmie procesowym (k. 80-82) Wnioskodawca ponownie sygnalizował swoją trudną sytuację życiową oraz kwestionował prawidłowość orzeczenia a zdolności do pracy, wnosząc o jego zmianę. Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.). Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzją prawa nie naruszono. Trafnie organ skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną. Odnosząc się do stanowiska Wnioskodawcy należy jedynie dodać, co następuje: Jak słusznie przyjął organ, w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia, związany jest on stanowiskiem wyspecjalizowanego podmiotu – lekarza orzecznika bądź komisji lekarskiej ZUS - co do oceny, czy Wnioskodawca jest całkowicie bądź tylko częściowo niezdolny do pracy. W rozpoznawanie sprawie, jest poza sporem, że w obrocie pozostaje orzeczenie z [...] października 2023 r., którym uznano Wnioskodawcę za częściowo niezdolnego do wykonywania pracy. W prowadzonym obecnie postępowaniu, nie może mieć więc znaczenia, podnoszona w skardze kwestia, że Wnioskodawca - wobec doświadczanych chorób i ich skutków – uważa się za niemogącego podjąć pracy. Organ, a także kontrolujący legalność jego orzeczeń Sąd, są związani oceną lekarza orzecznika ZUS, zaś brak możliwości podjęcia zatrudnienia stanowi - wedle woli prawodawcy (tak art. 83 ust. 1 zd. 1 ustawy emerytalnej) - niezbędny warunek przyznanie świadczenia. W znajdującym się w aktach administracyjnych orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS (k. 13), zamieszczono informację dla Wnioskodawcy, że - w razie jego niezakwestionowania w stosownym trybie - będzie ono stanowiło podstawę dla oceny możliwości uzyskania świadczeń w ramach systemu ubezpieczeń społecznych (tak też powołany przez organ art. 14 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej). Jeżeli natomiast stan zdrowia Wnioskodawcy ulegnie faktycznie pogorszeniu i uzyska on nowe orzeczenie, co do zdolności do pracy, bądź to - pozostające obecnie w obrocie - zostanie wyeliminowane, jako dotknięte określoną wadliwością, może to stanowić podstawę dla sformułowania przez organ w przyszłości innej oceny w danym względzie. Sąd nie był z kolei uprawniony - nie posiadając wiedzy specjalnej - do oceny przedłożonej przez Wnioskodawcę dokumentacji medycznej. Nie jest przy tym władny w danym postępowaniu oceniać legalności orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] października 2023 r. Z kolei, sygnalizowana w skardze aktualna - ogólnie trudna - sytuacja życiowa Wnioskodawcy nie może stanowić samodzielnej przesłanki dla uzyskania świadczenia, które pozostaje w związku ze wcześniejszym świadczeniem pracy oraz wystąpieniem uprzednio przeszkód dla uzyskania renty bądź emerytury w trybie zwykłym. Wobec podnoszonych przez Wnioskodawcę okoliczności, związanych z jego stanem zdrowia - skoro lekarz orzecznik ZUS nie zakwalifikował go, jako osoby niezdolnej do pracy, nie przywołano zaś także w ramach danego postępowania żadnych, obiektywnie uzasadnionych okoliczności, dla których Wnioskodawca nie mógł uzyskać uprawnień do renty w trybie zwykłym - także i w tym przypadku konstatacja organu o niespełnieniu drugiego z warunków uzyskania świadczenia jest więc trafna. Jak słusznie zaś odnotowano w uzasadnieniu skarżonego aktu, o jego uzyskaniu nie może przesądzać wyłącznie sytuacja materialna wnioskującego. W tym świetle, orzekając w sprawie nie naruszono przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki przyznania świadczenia, jak i postępowania – co do powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy bądź przywołania kluczowych ustaleń organu w uzasadnieniu decyzji. Sąd nie spostrzegł więc - wobec argumentacji skargi, ani też z urzędu - wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.