III FZ 582/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w 25 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 września 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 460/22 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 7 czerwca 2022 r. Nr 3201-IOM.4113.1.2022.5, 3201.IOM.4113.1.2022 w przedmiocie odpowiedzialności płatnika z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

1. Postanowieniem z 21 września 2022r., I SA/Sz 460/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę G. M. (dalej: "skarżący", "strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 7 czerwca 2022r. w przedmiocie odpowiedzialności płatnika z tytułu niepobranego podatku od czynności cywilnoprawnych. 2. Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, wskazaną powyżej skargę strona wniosła pismem z 23 czerwca 2022r. Skarga ta została sporządzona i podpisana przez profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego O. H. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I z 22 lipca 2022 r. wezwano pełnomocnika strony do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 28 lipca 2022 r. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik - w terminie otwartym do usunięcia braku formalnego skargi - w piśmie z dnia 28 lipca 2022 r. złożył wniosek o wydłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Swój wniosek uzasadnił pobytem mocodawcy na urlopie do 7 sierpnia 2022 r., wobec czego nie było możliwe uzupełnienie braku w wyznaczonym, bardzo krótkim terminie. Zdaniem pełnomocnika zasadne było wydłużenie terminu tak, aby ten brak formalny mógł zostać w spokoju uzupełniony. W dniu 9 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył, w celu uzupełnienia braków formalnych skargi, pełnomocnictwo. Odrzucając skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd pierwszej instancji podkreślił, że w zakreślonym terminie pełnomocnik strony nie uzupełnił braku formalnego skargi poprzez przedstawienie pełnomocnictwa (lub jego wierzytelnego odpisu) do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W związku z tym, uwzględniając treść art. 37 § 1, art. 46 § 3, art. 49 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. skargę należało odrzucić. Brak bowiem wykazania właściwego umocowania jest brakiem formalnym skargi i nieuzupełnienie tego braku w zakreślonym terminie stanowi podstawę do jej odrzucenia. 3. Na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył zażalenie, w którym zarzucił: 1) art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu jej braków formalnych, pomimo wadliwego wezwania do ich uzupełnienia poprzez brak wezwania skarżącego do samodzielnego podpisania skargi; 2) art. 49 § 1 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi, mimo że skarga mogła otrzymać prawidłowy bieg wskutek prawidłowego wezwania skarżącego do samodzielnego podpisania skargi, czemu WSA w Szczecinie uchybił. 3) nieważność postępowania poprzez pozbawienie skarżącemu możności do obrony swych praw w niniejszym postępowaniu, tj. naruszenie treści art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Zdaniem autora zażalenia, odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych w postaci wykazania właściwego umocowania do reprezentacji skarżącej było w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedwczesne. Braki w zakresie pisemnego dokumentu potwierdzającego istnienie pełnomocnictwa uprawniającego do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlegają uzupełnieniu na wezwanie, w trybie art. 49 p.p.s.a. Wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu prowadzi do wniosku, że odrzucenie skargi bez bezpośredniego wezwania strony do jej podpisania wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowego z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji ma obowiązek wezwać stronę do podpisania skargi w sytuacji, gdy pełnomocnik, który podpisał skargę, nie wykazał się stosownym umocowaniem w wyznaczonym terminie. Skoro pełnomocnik skarżącego, który podpisał skargę, nie został właściwie umocowany przy wnoszeniu skargi, to skierowanie do niego wezwania do usunięcia braków skargi, którego następnie nie wykonał prawidłowo w wyznaczonym przez sąd terminie, nie mogło - bez dodatkowego wezwania samej strony - skutkować odrzuceniem skargi. Dopiero brak podpisania skargi przez skarżącego po uprzednim wezwaniu go do tego przez sąd pierwszej instancji mógłby skutkować odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku stwierdzenia braków formalnych skargi przepisem szczególnym w stosunku do tej regulacji jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, wojewódzki sąd administracyjny odrzuca skargę. Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi. Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna spełniać wymagania przewidziane dla każdego pisma procesowego w postępowaniu sądowym. Ponadto w sytuacji, gdy strona skarżąca jest reprezentowana przez pełnomocnika, to zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. przy pierwszej czynności procesowej dołącza on do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Powyższy obowiązek potwierdza art. 46 § 3 ww. ustawy, z którego wynika, że pełnomocnik wnoszący pismo dołącza do niego pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że – po pierwsze - do skargi nie zostało dołączone pełnomocnictwo upoważniające do występowania w imieniu skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie lub przed sądami administracyjnymi i – po drugie - w zakreślonym w zarządzeniu z 22 lipca 2022 r. siedmiodniowym terminie nie nadesłano pełnomocnictwa procesowego. Wskazany w zarządzeniu termin 7 dni jest terminem ustawowym, co oznacza, że nie może być ani skracany ani przedłużany, o czym radca prawny powinien był wiedzieć. W tym kontekście dziwią więc pisma profesjonalnego pełnomocnika, w których najpierw zażądano "wydłużenia" terminu do przedłożenia pełnomocnictwa (pismo z 28 lipca 2022 r. – k. 36), a następnie składając żądany dokument z pełną świadomością uchybienia tego terminu nie wniesiono o jego przywrócenie (pismo z 9 sierpnia 2022 r. – k. 38). Zdaniem autora zażalenia, zaskarżone orzeczenie sądu pierwszej instancji było niezasadne (przedwczesne), bowiem w sytuacji, gdy brak formalny skargi nie został uzupełniony przez pełnomocnika skarżącego, to tym samym należało wezwać stronę do uzupełnienia braku skargi poprzez jej podpisanie. Z uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy stanowiska tego nie podziela Naczelny Sąd Administracyjny. W sprawie skarga została sporządzona i podpisana przez radcę prawnego O. H. Tę samą osobę oznaczono w skardze (na str. 1) jako pełnomocnika strony wraz z jego adresem i danymi kontaktowymi. W treści skargi znajduje się ponadto m. in. sformułowanie: "Działając z upoważnienia skarżącego (...) zaskarżam decyzję". Dodatkowo, jak wynika z koperty (k. 12 akt sądowych), skargę przesłał do organu ten sam radca prawny i to z jego konta bankowego ją opłacono (potwierdzenie przelewu – k. 10). Świadczyło to co najmniej, przy braku innych przeciwstawnych informacji ujętych w skardze, że w imieniu strony ma działać przed sądem administracyjnym pełnomocnik (który sporządził skargę, oznaczył się w niej jako pełnomocnik i przesłał ją do organu). W konsekwencji, na tej podstawie na adres pełnomocnika należało doręczyć wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, a nie z jego pominięciem wprost do skarżącego (por. art. 67 § 5 p.p.s.a.). Z uwagi na nieuzupełnienie dostrzeżonego braku formalnego skargi przez stronę (za którą działał fachowy pełnomocnik) nie zrodził się też prawny obowiązek ponownego wezwania o uzupełnienie tego samego braku, tym razem na adres strony. Sąd pierwszej instancji, w okolicznościach sprawy, nie był bowiem obowiązany wzywać bezpośrednio stronę do przedłożenia pełnomocnictwa, z którego wynikałoby iż w toku postępowania sądowoadministracyjnego reprezentuje ją profesjonalny pełnomocnik. Ponadto, wniesiona do sądu pierwszej instancji skarga była już podpisana przez osobę określoną jako radca prawny O. H., która w świetle sporządzonej skargi (zob. str. 1) reprezentował skarżącego. Nieusprawiedliwione było więc oczekiwanie, że konieczne jest wezwanie wprost skarżącego do podpisania skargi, tylko dlatego, że reprezentujący go pełnomocnik nie wykazał przed sądem swojej legitymacji stosownym dokumentem. Wezwanie tego rodzaju można byłoby rozważać, ale wówczas, gdy między stroną a pełnomocnikiem więź pełnomocnictwa od samego początku by nie występowała i pełnomocnik niejako sobie uzurpował status pełnomocnika, co trudno zakładać przy zawodowym charakterze działania radcy prawnego i istniejących regułach odpowiedzialności dyscyplinarnej dla nich właściwych (por. postanowienia NSA: z 27 listopada 2020 r., I FZ 252/20; z 22 lutego 2023 r., I FZ 30/23; publik. CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tym samym poglądów wyrażonych w przywołanych przez autora zażalenia orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, według których jeżeli osoba, która powołując się na udzielone jej pełnomocnictwo, sporządziła i podpisała skargę, a pełnomocnictwa tego w wyznaczonym przez sąd terminie nie przedstawiła, to zachodzi sytuacja braku podpisania skargi skutkująca obowiązkiem sądu wezwania strony do podpisania skargi. Sąd nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak dokumentu pełnomocnictwa upoważniającego sporządzającego skargę pełnomocnika) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu. Prawidłowo zatem sąd skierował wezwanie do pełnomocnika "o uzupełnienie braku w postaci nadesłania pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi" i po bezskutecznym upływie terminu do wykonania wezwania, odrzucił skargę, nie wzywając uprzednio strony do podpisania skargi (por. podobnie w szczególności postanowienia NSA: z 26 kwietnia 2022 r., I OZ 128/22; z 25 sierpnia 2021 r., I FZ 89/21; z 23 marca 2017 r., I FZ 2/17; z 22 maja 2014 r., I FSK 490/14; z 25 października 2010 r., I FSK 916/10; publik. CBOSA). Wbrew twierdzeniom autora zażalenia, odrzucenie skargi w realiach tej sprawy przez sąd pierwszej instancji nie mogło być utożsamione z odebraniem skarżącemu prawa do sądu. To bowiem wyłącznie wadliwa czynność procesowa pełnomocnika strony w zakresie uzupełnienia braku skargi doprowadziła do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika powinno być gwarancją dla strony, iż będzie należycie reprezentowana w toczącym się postępowaniu. Za błędy i zaniechania pełnomocnika ustanowionego w sprawie odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Mocodawca, w tym przypadku skarżący, ponosi więc ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że mając na uwadze dobro prawem chronione, jakim jest prawo do sądu, stronie należy umożliwić uzupełnienie braków formalnych skargi. Jeżeli jednak z takiej możliwości strona nie skorzystała w sposób odpowiedni, to ponosi konsekwencje procesowe swego zaniedbania. Każde nieuzupełnienie właściwie zdiagnozowanych istotnych braków formalnych skargi skutkuje jej odrzuceniem (por. postanowienia NSA: z 29 grudnia 2011 r., I OSK 2319/11; z 12 lutego 2015 r., II GSK 69/15; publik. CBOSA). Co więcej, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje również możliwość przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności, z której to instytucji strona nie skorzystała. Należy też zauważyć, że ciężar nałożony na stronę postępowania przed sądem administracyjnym w postaci obowiązku przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa procesowego nie jest nadmierny. W tych okolicznościach nie sposób uznać, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa do sądu (por. postanowienie NSA z 17 sierpnia 2022r., II OZ 436/22; publik. CBOSA). Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.