III FZ 284/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 68/23, w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2022 r., nr SKO.53.910.2022, w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2021 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 68/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 30 listopada 2022 r., nr SKO.53.910.2022, w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2021 r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 220 § 3 w związku z art. 230 § 1 i 2 oraz 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Sąd pierwszej instancji wskazał, że na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 2 marca 2023 r. skarżący został wezwany do uiszczenia należnego wpisu od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni liczonym od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia środka zaskarżenia. Korespondencja sądowa w zakresie powinności uiszczenia wpisu została doręczona stronie za pomocą środków komunikacji elektronicznej zgodnie z dyspozycją art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a. Pierwsze zawiadomienie o korespondencji przesłano stronie 3 marca 2023 r., zaś zawiadomienie powtórne 11 marca 2023 r. (UPD - k. 23 akt sądowych), a z dniem 17 marca 2023 r. korespondencję uznano za doręczoną (art. 74a § 8 p.p.s.a.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że pomimo skutecznego wezwania skarżącego do uzupełnienia braków fiskalnych skargi nie uzupełniono braków w zakreślonym terminie, który upłynął 24 marca 2023 r. (piątek). W ocenie Sądu, skoro strona była zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego i czynności tej nie dokonała, należało zastosować sankcję odrzucenia wniesionego środka zaskarżenia. Nie zgadzając się z zapadłym orzeczeniem, pismem z 21 kwietnia 2023 r. skarżący złożył zażalenie, w treści którego wniósł o jego uchylenie i przywrócenie terminu do uiszczeniu wpisu. W uzasadnieniu podniesiono, że uchybienie terminu do uiszczenia wpisu od skargi było przez stronę niezawinione wobec nieotrzymania przezeń zawiadomień o korespondencji na skrzynkę odbiorczą poczty elektronicznej. Skarżący powołał się w tym względzie na niemożność korzystania z platformy ePUAP spowodowaną usterką techniczną urządzenia elektronicznego i brak dostępu do Internetu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw, podlegało oddaleniu. Stosownie do art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§ 2). W myśl art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia stosownego wpisu sądowego w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, przy czym na mocy art. 220 § 3 p.p.s.a. w przypadku, gdy rzeczony brak fiskalny dotyczy skargi, bezskuteczny upływ wyznaczonego stronie terminu powoduje odrzucenie środka zaskarżenia. Odnosząc się do poprawności rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z uwagi na fakt, iż skarżący wystąpił ze skargą na rozstrzygnięcie organu odwoławczego bez wymaganej opłaty, zasadnie został wezwany do jej uregulowania w trybie art. 220 § 1 p.p.s.a. Korespondencja sądowa zawierająca wezwanie do uregulowania zaległego wpisu została skarżącemu doręczona za pośrednictwem platformy ePUAP w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Pierwsze zawiadomienie o korespondencji miało miejsce 3 marca 2023 r., zaś kolejne 11 marca 2023 r. Wobec niepodjęcia korespondencji w terminie wezwanie uznano za skutecznie doręczone z końcem 17 marca 2023 r., co oznaczało upływ ustawowego terminu do uiszczenia wpisu z końcem 24 marca 2023 r. Brakująca opłata nie została uzupełniona przez stronę w zakreślonym terminie (vide: notatka służbowa z 4 kwietnia 2023 r., k. 24 akt sądowych), co stosownie do regulacji wskazanej na wstępie uzasadniało zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji sankcji z art. 220 § 3 p.p.s.a. W niniejszej sprawie strona dla usprawiedliwienia nieuiszczenia wpisu od skargi w terminie powołała się na okoliczność braku uzyskania za pośrednictwem platformy ePUAP zawiadomień o korespondencji, co było wynikiem usterki urządzenia elektronicznego i braku dostępu do Internetu. W ocenie skarżącego, powyższa okoliczność uzasadnia ocenę o niezawinieniu w nieterminowym dokonaniu czynności procesowej. W świetle tak zarysowanej argumentacji skarżącego, zasadnym jawi się zwrócenie uwagi na rozbieżność pomiędzy przesłankami warunkującymi prawidłowość doręczania przesyłek sądowych, wpływającą na rozpoczęcie biegu terminu do dokonania określonych czynności, a przesłankami umożliwiającymi skorzystanie z instytucji tzw. przywrócenia terminu. Powyższe kwestie pozostają rozbieżne, nie mogąc zachodzić łącznie w odniesieniu do jednego stanu faktycznego. Przyjęcie oceny o nieskuteczności doręczenia sądowego niweczy skutki prawne, jakie przepisy wiążą z odbiorem korespondencji, co oznacza, że wiążący się z takim zdarzeniem termin ustawowy do dokonania czynności procesowej nie rozpoczyna biegu, czyniąc potencjalny wniosek o jego przywrócenie niedopuszczalnym. Konieczna w takiej sytuacji pozostaje ocena, czy na kanwie określonego stanu faktycznego uczyniono zadość przepisom proceduralnym traktującym o trybie doręczenia przesyłek sądowych. Z punktu widzenia rzeczonej oceny irrelewantna pozostaje okoliczność ewentualnego zawinienia strony w niedochowaniu terminu. Prowadzenie korespondencji elektronicznej w sprawie zostało przez skarżącego zapoczątkowane wniesieniem 15 lutego 2023 r. wniosku o dostęp do systemu teleinformatycznego PASSA (k. 13 akt sądowych), toteż po myśli art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a. dalsza wymiana pism procesowych ze stroną odbywała się za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jak wynika z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia znajdującego się na k. 23 akt sądowych, do skarżącego wygenerowane zostały dwa zawiadomienia o korespondencji sądowej skierowanej za pośrednictwem platformy ePUAP, odpowiednio 3 marca 2023 r. i 11 marca 2023 r. Bezskuteczny upływ 14-dniowego terminu wyznaczonego na odbiór skutkował przyjęciem doręczenia za skutecznie dokonane (art. 74a § 8 p.p.s.a.). Fikcja prawna doręczenia zastępczego opiera się na przyjęciu domniemania, że przesyłka została adresatowi doręczona pomimo braku faktycznego jej odbioru. W rozpoznawanej sprawie nie sposób uznać doręczenia korespondencji kierowanej do skarżącego za nieskuteczne i niewywołujące skutków prawnych. Bez wpływu dla biegu terminu do uiszczenia wpisu sądowego oraz skutków prawnych wynikających z jego niezachowania pozostaje kwestia potencjalnej awarii po stronie skarżącego oraz braku sposobności zapoznania się z zawiadomieniami (o ile takowa miała miejsce). Z żadnego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, jakoby strona faktycznie nie została powiadomiona o korespondencji sądowej skierowanej na właściwy adres ePUAP. Dokumentów takich nie dostarczył również sam zainteresowany. Jakkolwiek brak dowodu nie jest dowodem braku, niezaoferowanie przez skarżącego dowodów mogących wykazać prawdziwość twierdzeń co do nieotrzymania stosownych zawiadomień nie mogło doprowadzić do obalenia fikcji doręczenia i zniweczenia skutków procesowych upływu terminu ustawowego do uzupełnienia braków fiskalnych skargi. Gołosłowne powoływanie się przez stronę na okoliczności niepoparte jakimikolwiek dowodami czyni jej twierdzenia mało wiarygodnymi, niepozwalającymi uznać za spełniony wymóg wykazania okoliczności istotnych w sprawie, a przyjęcie odmiennego stanowiska przekreślało istotę instytucji doręczenia zastępczego oraz sens istnienia terminów procesowych w ogólności, co ostatecznie stanowiłoby zbyt daleko idące rozluźnienie dyscypliny procesowej gwarantującej rzetelność prowadzonych postępowań sądowych. Ma to szczególne znaczenie w kontekście cechującego się ścisłymi formalnościami dowodowymi postępowania drugoinstancyjnego w zakresie badania legalności rozstrzygnięcia odrzucającego środek zaskarżenia (dowodzenie błędów w doręczeniu korespondencji w sprawie), w którym nie jest wystarczające uprawdopodobnienie określonych racji, wskazujące jedynie na określone prawdopodobieństwo twierdzeń czy zdarzeń. Jednocześnie należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie nie przesądza, czy w toku doręczania korespondencji sądowej skarżący dopuścił się zawinionego działania polegającego na nieterminowym uiszczeniu wpisu sądowego oraz jakie były rzeczywiste przyczyny takiego stanu rzeczy. Powyższe nie oznacza jednak, że skarżący winien docelowo ponosić negatywne konsekwencje okoliczności będących poza jego władztwem, o ile okoliczności takie w ramach odpowiedniej inicjatywy procesowej poprze stosownymi twierdzeniami i dowodami. Powyższe kwestie, istotne z punktu widzenia hipotezy art. 87 § 2 p.p.s.a., będą mogły stanowić przedmiot oceny w cechującym się złagodzonym reżimem dowodzenia postępowaniu wywołanym wnioskiem strony o przywrócenie uchybionego terminu, w ramach odrębnego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie jest wyłącznie ocena prawidłowości rozstrzygnięcia postanowienia Sądu pierwszej instancji z 6 kwietnia 2023 r. i taki jest zakres kognicji tutejszego Sądu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.