III FZ 274/24

Dnia 29 lipca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dalkowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 269/23 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi B. H. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu z dnia 31 marca 2023 r., nr SKO.40.3933.2022.po w przedmiocie opłaty targowej postanawia oddalić zażalenie.

1.1. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 269/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi B. H. (dalej: "Skarżący", "Strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 marca 2023 r., w przedmiocie zobowiązania w opłacie targowej za okres od 1 lipca 2019 r. do 28 września 2019 r. 1.2. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 września 2023 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Odpis odpisu zarządzenia został doręczony do rąk dorosłego domownika w dniu 6 października 2023 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia doręczenia korespondencji (k. - 20 akt sądowych), zatem termin do wykonania powyższej czynności upływał wraz z dniem 13 października 2023 r. Skarżący w dniu 17 października 2023 r. dokonał wpłaty na konto Sądu pierwszej instancji wymaganej kwoty wpisu. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wniesioną skargę odrzucił, wskazując, że uiszczenie wpisu po terminie jest równoznaczne z jego nieuiszczeniem. Pismem z dnia 30 października 2023 r., skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji, jednocześnie skarżący w piśmie tym sformułował wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2024 r., sygn. akt III FZ 23/24, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 listopada 2023 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podzielił stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że sam fakt, że dorosły domownik, który dokonał odbioru korespondencji przekazał jej do rąk adresata we właściwym czasie nie wyłącza winy skarżącego. W konsekwencji odmówiono przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. 1.3. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, wnosząc o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia. 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 2.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 2.2. Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. W art. 86 i następnych p.p.s.a. prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu, określając jednocześnie przesłanki, których wystąpienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których zaistnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy, stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. 2.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie jednolicie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uwaga 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z 17 października 2019 r., sygn. akt I GZ 342/19; to i kolejne cytowane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne także na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2014 r., sygn. akt II GZ 211/14, LEX nr 1461887). Wskazać również należy na przyjęty w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. zalicza się między innymi chorobę, ale nie każdą, a wyłącznie taką, która miała nagły i obłożny charakter (powodując zwłaszcza konieczność hospitalizacji) i nie pozwalała na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 24 lipca 2017 r., II FZ 382/17). 2.4. W świetle powyższego należy uznać, że Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie zasadnie odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od wywiedzionej przez skarżącego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, bowiem słusznie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu przyjąć należy pewien obiektywny miernik staranności, co oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku (por. postanowienia NSA: z 5 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1123/14; z 29 kwietnia 2014r., sygn. akt I OZ 332/14). Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W niniejszej sprawie wskazać przede wszystkim należy, że skarżący wnosząc skargę powinien liczyć się z możliwością kierowania do niego korespondencji z sądu i w tym zakresie zadbać o swoje interesy w sposób należyty. W orzecznictwie przyjmuje się, że usprawiedliwione przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności są ograniczone do okoliczności, które nie tyle utrudniają, ale faktyczne uniemożliwiają dokonanie czynności nawet przy zachowaniu największej możliwej staranności. Do okoliczności tych zalicza się np.: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony przy równoczesnej niemożliwości wyręczenia się inną osobą. Są to zatem okoliczności absolutnie nagłe i wyjątkowe. Do takich nie można jednak zaliczyć zdarzenia, na które powołuje się skarżący, bowiem miało ono charakter zaplanowany. 2.5. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność wskazywana przez skarżącego nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ten pogląd, przebywanie skarżącego poza miejscem zamieszkania, w czasie który zbiegł się z upływem terminu do uzupełnienia wpisu od skargi, nie może być uznane jako okoliczność wyłączająca winę, gdyż jest to okoliczność subiektywna, niemająca co do zasady charakteru nagłego, na którą strona miała wpływ. Skarżący przebywając poza miejscem zamieszkania (nawet poza granicami kraju), winien zadbać o to, aby zapewnić odbiór korespondencji w sposób gwarantujący mu zabezpieczenie jego interesów, np. poprzez pouczenie dorosłych domowników o konieczności informowania go o przychodzącej korespondencji i przekazywania mu przesyłek lub informacji o ich treści. Powinien bowiem przewidywać, że może być zobowiązany do dokonania pewnych czynności w wyznaczonych terminach, na żądanie Sądu lub innych instytucji. Niedokonanie takich czynności zabezpieczających prawidłowy odbiór korespondencji w czasie nieobecności stanowi niedbalstwo w prowadzeniu swoich spraw. 2.6. Z powyższego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wniesione zażalenie jest niezasadne i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.