III FZ 255/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 stycznia 2025 r. sygn. akt I SPP/Go 3/24 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. P. i R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 6 czerwca 2022 r. nr SKO-2837/654-P/22 w przedmiocie podatku rolnego za 2022 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt I SPP/Go 3/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: WSA) odmówił przyznania M. P. (dalej: Skarżący) prawa pomocy w sprawie ze skargi Skarżącego oraz R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze (dalej: SKO) z dnia 6 czerwca 2022 r. w przedmiocie podatku rolnego za 2022 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 78/22, oddalono wniosek o wyłączenie referendarza sądowego. W zażaleniu na ww. postanowienie R. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Tożsamy wniosek zawarto w piśmie z dnia 30 stycznia 2024 r. w odniesieniu do Skarżącego. W formularzu PPF Skarżący nie wskazał żadnych dochodów, podał, że jest osobą zadłużoną i wpisaną do KRD. Zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2024 r. wezwano Stronę poprzez pełnomocnika do złożenia, w terminie 7 dni, dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi z dnia 3 stycznia 2025 r. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnego dokumentu, który opisywałby jego stan cywilny. Jest schorowany i ubiega się o zasiłek, nie posiada środków na zakup środków czystości i lekarstw. Twierdzi, że został eksmitowany, otrzymuje datki od nieznanych osób. Sąd pierwszej instancji odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, iż brak pełnych danych uniemożliwia rzetelną analizę sytuacji finansowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Skarżącego, a także ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie Skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania w sprawie. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedzione zostało zażalenie, w którym Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz wyłączenie autora zaskarżonego orzeczenia – Sędziego Dariusza Skupnia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). W niniejszej sprawie Skarżący nie wywiązał się z obowiązku przedłożenia takich dokumentów, pomimo wezwania, w którym precyzyjnie wskazano jakie dokumenty są konieczne, aby ocenić jego sytuację majątkową (finansową). Tym samym Sąd nie mógł ocenić sytuacji materialnej Skarżącego, ani zawartej w piśmie z dnia 3 stycznia 2025 r. informacji, że Skarżący jest schorowany i ubiega się o zasiłek, nie ma pieniędzy na zakup środków czystości i lekarstw. Uwaga ta, pozostaje aktualna odnośnie do informacji o eksmisji. Skoro to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a Skarżący nie wykazał ani tego, jakie dochody są przez niego uzyskiwane, ani w jakiej konkretnie wysokości wydatki były w ostatnich miesiącach przez niego ponoszone, należy stwierdzić, że prawidłowa jest konkluzja sądu pierwszej instancji o niewykazaniu spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nawiązując do wniosku Skarżącego o wyłączenie sędziego, podkreślić należy, że jest on bezprzedmiotowy, ponieważ postanowienie WSA już zapadło. Nie sposób wyłączyć sędziego od orzekania w sprawie, w której postanowienie zostało wydane. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez WSA ocena wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji